https://iranology-e.ir/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Karimian 2026-06-21T04:31:11Z مشارکت‌های کاربر MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D9%85%D8%B3&diff=10493 2025-06-11T20:49:02Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:BC10040G001.jpg|بندانگشتی|دیوان شمس برگرفته از وبسایت نورشاپ قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.noorshop.ir/fa/book/10040/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%28-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%29]]<br /> '''[[دیوان شمس]]،''' مجموعه غزلیات و رباعیات [[مولوی، جلال الدین محمد|جلال الدین محمد مولوی]] (604-672ق / 1207-1273م) ''که به [[دیوان]] کبیر'' و ''[[دیوان]] غزلیات شمس تبریزی'' نیز شهرت دارد&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> اشتهار [[دیوان]] به [[شمس العماره|شمس]] از آن روست که گرچه در پاره‌ای از غزلیات شاعر خاموش یا خَمُش تخلص کرده، ولیکن غالباً نام [[شمس تبریزی|شمس]]، ‌[[شمس تبریزی]]، [[شمس تبریزی|شمس الدین تبریزی]] و در برخی هم نام صلاح‌الدین را در پایان غزل‌ها آورده است&lt;ref&gt;''قحط خورشید، ‌'''برگزیده اشعار دیوان شمس تبریزی''''' '''(دو زبانی'''). ‌ترجمه ر. ا. نیکلسن، ‌به کوشش مجید روشنگر، ‌تهران: مروارید، 1358، ص 43.&lt;/ref&gt;. تعداد ابیات این [[دیوان]] را متقدمان به 30000 رسانیده‌اند. نسخ خطی آن محتوی 5000 تا 40000 و [[دیوان]] چاپی آن نیز شامل 50000 بیت است&lt;ref&gt;فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلال الدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، چ 3، 1354، ص 149.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> برخی از این غزلیات متعلق به شاعری دیگر به نام [[شمس العماره|شمس]] مشرقی است. [[فروزانفر، بدیع الزمان|بدیع‌الزمان فروزانفر]] با مقابله و تصحیح [[دیوان]] از 1337 تا 1345ش، [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] منقحی از آن با تعداد 36360 بیت [[غزلخوانی|غزل]]، بجز رباعیات، ارائه داده است&lt;ref&gt;صفا.ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.&lt;/ref&gt;. در این [[دیوان]] گسترش و تنوع واژگان ناشی از وسعت دامنه معانی مورد نظر مولانا و تعبیرات اوست&lt;ref&gt;شفیعی کدکنی، محمدرضا. '''مقدمه بر ''گزیده غزلیات شمس مولوی'''''. تهران: جیبی، 1354، ص بیست و یک (مقدمه).&lt;/ref&gt;. تعبیرات تازه و قالب ریزی‌های بدیع ''[[دیوان]] شمس'' را در کمتر [[دیوان]] شعری می‌توان یافت&lt;ref&gt;دشتی، علی. '''''سیری در دیوان شمس'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌چ 4، 1355، ص 119.&lt;/ref&gt;. از نظر نیروی تخیّل و [[آفرینش انسان|آفرینش]] صور خیال، ''[[دیوان]] شمس'' از غنی ترین نمونه‌های شعر [[فارسی]] است&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران:‌ علمی‌، 1369، ص 211.&lt;/ref&gt;. بیشتر غزل‌های آن به [[فارسی]] و اندکی از آنها به [[ترکی]]، ‌[[عربی]] و یونانی است&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص 221 و 222.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[دیوان]]<br /> * [[شمس تبریزی]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * [[مولوی، جلال الدین محمد]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88_%D9%88_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86&diff=10492 2025-06-11T20:48:39Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:8831a8.jpg|بندانگشتی|خسرو و شیرین برگرفته از وبسایت دیجی کتاب قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.djketab.com/book-khosrow-and-shirin]]<br /> [[خسرو و شیرین|خسرو و شیرین‌]]، دومین‌ مثنوی [[نظامی گنجوی]] (530 ـ 614ق/ 1141ـ 1217م)  پس‌ از [[مخزن الاسرار|مخزن‌الاسرار]]، درباره داستان‌ عشق‌‌ورزیهای [[خسرو پرویز|خسروپرویز]]، پادشاه [[ساسانیان|ساسانی]] (حک 590 ـ 628م) و شیرین‌ و نیز قصه غم‌انگیز فرهاد، رقیب‌ [[خسرو پرویز|خسرو]] است&lt;ref&gt;آربری، آرتورجان‌. '''''ادبيات‌ كلاسيک فارسی'''''. ترجمه اسدالله آزاد، مشهد: آستان‌ قدس‌، 1371، ص144.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> حكیم‌ [[نظامی گنجوی|نظامی]]، شاعر و داستان‌سرای نامدار در 576ق/ 1180م  این‌ مثنوی را در بحر هزج‌ مسدس‌ مقصور و محذوف‌ و پیرامون‌ 6500 بیت‌ سروده و گویا سپس‌ در آن‌ تجدید نظرهایی كرده است‌&lt;ref&gt;صفا، ذبيح‌الله. '''''تاريخ‌ادبيات‌ در ايران‌'''''. تهران‌: ابن‌ سينا، چ‌ 4، 1339، ج‌ 2، ص‌802.&lt;/ref&gt;.  داستان‌ [[خسرو و شیرین|خسرو و شیرین‌]] به اواخر [[ساسانیان|عهد ساسانی]] تعلق‌ دارد و در [[کتاب|كتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;هایی مانند المحاسن‌ و الاضداد جاحظ‌ ، غُرراخبارملوک الفرس‌ ثعالبی و [[شاهنامه فردوسی]] آمده است&lt;ref&gt;صفا، ذبيح‌الله. '''''تاريخ‌ادبيات‌ در ايران‌'''''. تهران‌: ابن‌ سينا، 1339، ج‌ 2، ص‌802. &lt;/ref&gt;. برخی از شاعران‌ مشهور مانند امیرخسرو دهلوی، عرفی شیرازی، [[وحشی بافقی]] و هاتفی از اثر [[نظامی گنجوی|نظامی]] تقلید كرده اند&lt;ref&gt;آیتی ، ‌عبدالمحمد. '''''مقدمه بر داستان خسرو و شیرین نظامی'''''. تهران: جیبی ، چ1، 1353، ص31.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> سبک [[نظامی گنجوی|نظامی]] در این‌ داستان‌ سبک و شیوه [[فردوسی]] و نه [[سنایی غزنوی|سنایی]] است‌&lt;ref&gt;براون‌، ادوارد. '''''تاریخ‌ ادبی ایران‌'''''. ترجمه علی پاشاصالح‌. تهران‌: امیركبیر، 1358، ج‌2، ص686.&lt;/ref&gt;. در این‌ افسانه، قصه های عشق‌ [[خسرو پرویز|خسرو]] به شكر اسپهانی و فرهاد نسبت‌ به شیرین‌ اگرچه خیالی هستند، اما حقیقت‌ تلخی را بیان‌ می كنند&lt;ref&gt;ثروتیان‌، بهروز. '''''خسرو و شیرین‌'''''. تهران‌: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چ1، 1383، ص10.&lt;/ref&gt;. چندین‌ نسخه خطی از این‌ اثر در [[كتابخانه عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی|كتابخانه]] های دانشگاه شیرانی و پنجاب‌ لاهور، گنج‌ بخش‌ اسلام‌آباد، [https://ut.ac.ir/fa دانشگاه تهران‌]، موزه بریتانیا و...نگهداری می شود&lt;ref&gt;رادفر، ابوالقاسم‌. '''''كتابشناسی نظامی'''''. تهران‌: مؤسسه مطالعات‌ و تحقیقات‌ فرهنگی (پژوهشگاه)،1371، ص‌ 88 ـ  90، 91، 95 و 96.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ساسانیان|عهد ساسانی]]<br /> * [[نظامی گنجوی]]<br /> * [[خسرو پرویز|خسروپرویز]]<br /> * [[وحشی بافقی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1&diff=10491 2025-06-11T20:48:05Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Kholasse.jpg|بندانگشتی|خلاصه الاشعار برگرفته از وبسایت میزاث مکتوب قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://mirasmaktoob.com/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B2%D8%A8%D8%AF%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%81%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%AE/]]<br /> [[خلاصه الاشعار]]، بزرگ‌ترین و مشهورترین تذکره عمومی دوران [[صفویان|صفویه]] از میر تقی الدین محمد ذکری (حـ 946- 1022 یا 1024ق / ؟م) خلاصه الاشعار و زبده الافکار که به اختصار آن را [[خلاصه الاشعار|خلاصه‌الاشعار]] خوانده‌اند، زندگینامه 651 تن از سرایندگان متقدم و متأخر را دربر دارد. میرتقی الدین محمد متخلص به ذکری و مشهور به میرتذکره و تقی کاشی فرزند شرف‌الدین علی حسینی کاشانی و از شاعران و مؤلفان [[صفویان|عهد صفوی]] است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج5، ب3، ص1713، 1714.&lt;/ref&gt;. بنا به روایتی وی در اواخر حیاتش به هندوستان کوچید و در 979 ق / 1571 م به تألیف این تذکره پرداخت و در 1016ق / 1607-1608م آن را به سلطان ابراهیم عادلشاه در بیجاپور پیشکش کرد&lt;ref&gt;نفیسی، سعید. '''''تاریخ نظم ونثر در ایران و در زبان فارسی'''''. تهران: فروغی،‌ 1344، ج1، ص379 و ج 2، ص 805.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، علیرضا. '''''تذکره‌نویسی فارسی در هند و پاکستان'''''. تهران: علمی، 1343 / 1964 ، ص124.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> بنا به روایتی دیگر که به سفر هندوستان تقیالدین کاشی اشاره ندارد او در 975 ق/ 1567 م، یعنی در عهد شاه تهماسب اول [[صفویان|صفوی]] (حک 930 ـ 984 ق / ؟م) تذکره خود را به نام آن پادشاه آغاز و در 1016ق آن را تمام کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج5، ب3، ص1714.&lt;/ref&gt;. با استناد به روایت اخیر مؤلف خلاصه الاشعار ظاهراً به هندوستان نرفته، بلکه تمام یا بخشی از تذکره‌اش را به قصد دریافت انعام برای سلطان بیجاپور ارسال داشته است&lt;ref&gt;گلچین‌معانی، احمد. '''''تاریخ تذکره‌های فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص544.&lt;/ref&gt;. از سوی دیگر به قول هرمان اته، [Ethé]تقیالدین ابتدا در 985 ق این تذکره را نوشت، و در 993 ق / 1585 م لاحقه‌ای به آن افزود و سپس در 1016ق آن را به پایان برد&lt;ref&gt;اته، هرمان. '''''تاریخ ادبیات فارسی'''.‌'' ترجمه صادق رضازاده‌ شفق، تهران: بنگاه ترجمه ونشر کتاب، 1337، ص5.&lt;/ref&gt;. به هر روی [[خلاصه الاشعار]] دارای یک مقدمه،‌ چهار فصل، چهار رکن و یک خاتمه درباره شاعران دوران مؤلف است. این تذکره به لحاظ وفور شعر غنی ترین تذکره [[فارسی]] به شمار می رود&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، 1373، ج5، ب3، ص1713، 1714.&lt;/ref&gt;. نسخه‌هایی دست‌نویس از آن به شماره‌های 272 و 334 در [[کتابخانه های ایران|کتابخانه]] [[مجلس شورای ملی|مجلس شورای اسلامی]] نگهداری می شود&lt;ref&gt;گلچین‌معانی، احمد. '''''تاریخ تذکره‌های فارسی'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص546، 549.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مجلس شورای ملی|مجلس شورای اسلامی]]<br /> * [[کتابخانه های ایران|کتابخانه]]<br /> * [[صفویان|عهد صفوی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=10490 2025-06-11T20:47:25Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:N83161242-72763091.jpg|بندانگشتی|خواجوی کرمانی برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/83161242/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C]]<br /> '''[[خواجوی کرمانی]]''' (689 ـ 753 ق / ؟م) عارف، ‌شاعر.<br /> <br /> کمال‌الدین ابوالعطاء محمود بن علی کرمانی مشهور و متخلص به خواجو و ملقب به نَخلبند شعرا در [[کرمان]] از خاندانی بزرگ به دنیا آمد. علوم مقدماتی را در زادگاهش آموخت. سپس رهسپار [[شیراز]] شد و از محضر علمای آن شهر کسب فیض کرد. پس از آن به کازرون رفت و در آنجا به جرگه مریدان شیخ امین‌الدین محمد بلیانی کازرونی (و 745 ق) پیوست. چندی هم در [[اصفهان]] به سر برد&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین. ''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 222.&lt;/ref&gt;. آنگاه سفرهای طولانی خود را به حجاز، شام، بیت‌المقدس، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] [[عربی|عرب]] و عجم، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر] و برخی بنادر [[خلیج فارس]] آغاز کرد و سرانجام در بغداد سکنی گزید&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 889.&lt;/ref&gt;. در این شهر مثنوی ناتمام ''همای و همایون'' خود را به اتمام رساند و پس از 12 سال دوری از وطن به ایران بازگشت. به محض ورود به قصد اهدای ''همای و همایون'' به سلطان ابوسعید ایلخانی (حک 717ـ736 ق / ؟م) عازم سلطانیه ـ بخشی میان [[زنجان]] و قزوین کنونی ـ شد، ‌اما وقتی به آنجا رسید که [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] درگذشته و ارپاگون برادر هلاکوخان به جای او نشسته بود. خواجو ناچار قصیده‌ای در سوگ [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] و قصیده‌ای دیگر در تهنیت جلوس ارپاگون سرود و آن شهر را [[ترک]] گفت&lt;ref&gt;غلامرضایی کهن، ‌فاطمه. «زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 122، 123، 124 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. بعد از آن روی به کرمان و فارس آورد. در [[شیراز]] شاه شیخ ابواسحاق اینجو (و 758 ق / ؟م) خواجو را مورد نوازش قرار داد و شاعر نیز در مقابل اشعار بسیاری در ستایش او سرود. بعدها در سفری به خراسان، در [[سمنان]] توقف کرد و در آنجا به حلقه‌ مریدان شیخ رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی (د 736ق / ؟م) پیوست و چندین سال در خانقاه او به سر برد. در طی آن مدت به گردآوری اشعار عرفانی علاءالدوله همت گماشت&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 224، 229.&lt;/ref&gt;. سرانجام خواجو در [[شیراز]] درگذشت و در تنگ‌الله اکبر آن شهر به خاک سپرده شد&lt;ref&gt;غلامرضایی کهن، ‌فاطمه.«زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 154.&lt;/ref&gt;. خواجو پادشاهان، امیران و بزرگان بسیاری را مدح گفت که از آن میان می‌توان: سلطان ابوسعید شیخ حسن ایلکانی (حک 740ـ757 ق / ؟م)، جلال‌الدین شاه محمود، شاه ابواسحاق اینجو، امیرمبارزالدین محمد مظفری، ملک قطب‌الدین پادشاه هرموز، غیاث‌الدین محمد وزیر سلطان [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]، ‌خواجه شمس‌الدین محمود صائن و خواجه تاج‌الدین احمد وزاری و امیر مبارزالدین، ‌را ذکر کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 891.&lt;/ref&gt;. از مهم‌ترین آثار به جای مانده از او «''خمسه خواجو''» است. این خمسه شامل پنج مثنوی است&lt;ref&gt;براون، ادوارد. ''تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی تا سعدی''، ترجمه فتح‌الله مجتبایی، ‌تهران: مروارید، چ 2، 1355 ش، ص 260.&lt;/ref&gt;. 1ـ ''همای و همایون'' (732 ق / ؟م)، شامل 4407 بیت، 2ـ ''گل و نوروز'' (742 ق / ؟م) 2500 بیت، 3ـ ''روضه الانوار'' (743 ق / ؟م) به تقلید از ''مخزن‌الاسرار''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[نظامی گنجوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، 4ـ ''کمال نامه'' (744 ق / ؟م) در حدود 1849 بیت، 5ـ ''گوهرنامه / گهرنامه'' (746 ق / ؟م)، شامل 1032 بیت&lt;ref&gt;خواجوی کرمانی. ''دیوان اشعار''، به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، ‌تهران: کتابفروشی بارانی و محمودی، بی تا، ص 74، 75، 76 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. آثار دیگر خواجو عبارتند از: مثنوی ''سام نامه'' شامل 4200 بیت؛ ''صنایع‌الکمال'' حاوی قصاید، غزلیات، ‌قطعات، ‌ترکیبات، ترجیعات و قصاید در 25000 بیت؛ ''بدایع‌الجمال'' شامل قصاید، ترکیبات، ‌غزلیات و رباعیات در 4340 بیت و ''رساله‌البادیه'' و ''رساله سبع‌المثانی'' که هر دو به نثر نوشته شده‌اند&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 228، 229.&lt;/ref&gt;. خواجو در اشعارش از شیوه استادان و سخنوران کهن بهره می‌جست. او در اشعار داستانی از [[نظامی گنجوی]]، در قصاید عارفانه از [[سنایی غزنوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و در غزل از [[سعدی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; پیروی می‌کرد. توجه او به صنایع نظیر ایهام و جناس و مراعات‌النظیر و نیز افراط در استعاره و کنایه به غزل‌های او صبغه خاصی بخشیده بود&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی''، تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 86.&lt;/ref&gt;. در میان شاعرانی که غزل‌های عاشقانه ـ عارفانه می‌سرودند، ‌خواجو پس از [[حافظ شیرازی|حافظ]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; از دیگران پیشرفته‌تر بود و شعرش گاه به [[حافظ شیرازی|حافظ]] نزدیک می‌شد. ظاهراً [[حافظ شیرازی|حافظ]] نیز به خواجو بیش از سایرین توجه داشت&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. ''سبک شناسی شعر''، تهران: نشر میترا، چ 1، 1383 ش، ص 231.&lt;/ref&gt;. چنان که در [[دیوان]] [[حافظ شیرازی|حافظ]] ابیات بسیاری به تقلید و یا به استقبال از غزل‌های خواجو یافت می‌شود&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 894.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[کرمان]]<br /> * [[نظامی گنجوی]]<br /> * [[سنایی غزنوی]]<br /> * [[حافظ شیرازی|حافظ]]<br /> * [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]<br /> * [[سعدی]]<br /> <br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%90%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=10489 2025-06-11T20:47:01Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:514.jpg|بندانگشتی|خوان الإِخوان برگرفته از وبسایت 30بوک قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.30book.com/book/514/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1]]<br /> [[خوان الإِخوان|خوان الإِخْوان]]، كتابی به زبان [[فارسی]]، در اخلاق، پند و اندرز از حكیم [[ناصر خسرو|ناصرخسرو قبادیانی]] (د 481ق) شاعر.<br /> <br /> نویسنده در این اثر، عقاید [[اسماعیلیه|اسماعیلی]] را با دیدگاه فلسفی تأویل می‌كند. در آن ضمن شرح چگونگی پیدایی آسمان‌ها، عناصر، كان‌ها، جانوران، ‌گیاهان و انسان‌ها از درجات دعوت باطنی چون مستجیب، ‌مأذون، ‌داعی، ‌حجّت، ‌[[امام دوازدهگانه|امام]]، اساس و ناطق [[سخن]] به میان می‌آورد. وی تا آنجا پیش می‌رود كه معجزه، ‌كرامات، ‌ملایكه و قیامت را نیز تأویل می‌كند&lt;ref&gt;'''''دانشنامه ادب فارسی (1)، آسیای مركزی'''.'' ‌تهران: مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی دانشنامه، ج 1، ‌چ 1، 1375، ص 374.&lt;/ref&gt;. ''[[خوان الإِخوان|خوان الاخوان]]'' در صد صف (فصل) فراهم آمده كه صف نخست به «[[سخن]] اندر راه پذیرفتن علم» و صف صدم آن به «[[سخن]] اندر عقل كه او مبدع است و مبدع نیست» اختصاص دارد&lt;ref&gt;ناصرخسرو. '''''خوان الاخوان'''''. با مقدمه و حواشی علی قویم، تهران: باران، 1338.&lt;/ref&gt;. نسخه‌ای از ''[[خوان الإِخوان|خوان الاخوان]]'' به شماره 1778 در [[كتابخانه عمومی آیت‌الله مرعشی نجفی|كتابخانه]] ایاصوفیه نگهداری می‌شود&lt;ref&gt;خانلری (كیا)، زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی دری'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ‌ص 201.&lt;/ref&gt;. این كتاب را یحیی‌الخشاب در 1359ق / 1940م در قاهره [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] كرده است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 897.&lt;/ref&gt;. [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] دیگری از آن نیز با مقدمه و حواشی علی قویم در 1338ش در [[تهران مصور|تهران]] انجام گرفته است. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[فارسی]]<br /> * [[ناصر خسرو|ناصرخسرو قبادیانی]]<br /> * [[سخن]]<br /> * [[چاپ و چاپخانه|چاپ]]<br /> * [[امام دوازدهگانه|امام]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF_%D9%85%DB%8C%D8%B1&diff=10488 2025-06-11T20:46:37Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:8UIky1630784345.jpg|بندانگشتی|خواجه غیاث‌الدین مشهور به خواند میر، قابل بازیابی از [https://www.ibna.ir/news/310946/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B4%D8%A3-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B2 https://www.ibna.ir/news/310946]]]<br /> '''[[خواند میر|خواندمیر]]''' (ح 880-942 یا 943ق / 1475-1535 یا 1536م)، مورّخ، ‌[[ادیب الملک|ادیب]]، دانشمند.<br /> <br /> خواجه غیاث‌الدین مشهور به خواند میر یا خوند میر فرزند همام‌الدین بن جلال‌الدین بن برهان‌الدین محمد شیرازی و دختر زاده میرخواند (د 903 یا 904ق / 1497 یا 1498م) بود. پدرش چندی وزارت سلطان محمود پسر [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] گورکان (د 873ق / 1468م) را داشت&lt;ref&gt;مصاحب، ‌غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 1، ص 921.&lt;/ref&gt;. خواند میر در هرات زاده شد و تحت تربیت جدش میرخواند مؤلف ''روضه الصفا'' قرار گرفت. پس از آن به دربار سلطان حسین بایقرا (حک 873-911ق / 1468-1505م) پیوست و از او و وزیر دانشمندش امیرعلی شیر نوایی نوازش‌ها دید. پس از مرگ سلطان حسین از مقربان فرزند وی، بدیع الزمان میرزا شد&lt;ref&gt;دبیرسیاقی، محمد. '''مقدمه بر ''حبیب‌السیر'' خواندمیر'''. تهران: خیّام، ‌1353، ج 1، ص  9 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> پس از تصرف هرات به دست شکیب خان ازبک، به آنجا آمد و در 916ق / 1510م که شاه اسماعیل اول [[صفویان|صفوی]] (حک 905-930ق / 1499-1524م) شکیب را مغلوب و مقتول و هرات را تصرف کرد، در هرات بود. در شوال 933ق / 1527م از هرات به قندهار رفت. در جمادی‌الاخر 934ق رهسپار هند شد&lt;ref&gt;اتحاد، ‌هوشنگ. '''''پژوهشگران معاصر ایران'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1381، ج 4، ص 451 و 452.&lt;/ref&gt;. در هند ابتدا به خدمت ظهیرالدین بابر (حک 899-937ق / 1494-1531م) و سپس پسر او همایون شاه (حک 937-963ق / 1531-1556م) درآمد. سرانجام در دهلی درگذشت. او نویسنده پر کاری بود&lt;ref&gt;بیانی، مهدی. '''''کارنامه بزرگان ایران'''''. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ‌ص 287.&lt;/ref&gt;. جلد هفتم کتاب ''روضه الصفا'' را پس از مرگ میرخواند نوشت و آن را تکمیل کرد&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''. تهران: کتاب‌های پرستو، 1355، ج 3، ص 205.&lt;/ref&gt;. مهمترین اثرش ''حبیب‌السیر'' (929ق / 1523م) نام دارد. ''خلاصه الاخبار''، ''‌دستورالوزراء، ‌آثار الملوک و الانبیاء'' و ''منتخب [[تاريخ وَصّاف|تاریخ وصاف]]'' از دیگر آثار اوست&lt;ref&gt;مصاحب.غلامحسین. ''دایره المعارف فارسی''. ج 1، ص 921.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ابوسعید ابوالخیر]]<br /> * [[صفویان]]<br /> * ‌[[تاريخ وَصّاف]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85_%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C&diff=10487 2025-06-11T20:45:57Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Nuq2n1.jpg|بندانگشتی|خیام نیشابوری برگرفته از وبسایت ویستا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;[https://vista.ir/w/a/34/nuq2n/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C-%7C-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 https://vista.ir/w/a/34/nuq2n]]]<br /> '''[[خیام نیشابوری|خیام‌ نیشابوری]]''' (439 ـ میان 515 تا 517 ق) فیلسوف‌، ریاضیدان‌، منجم‌، شاعر<br /> <br /> حجه الحق حكیم‌ ابوالفتح‌ عمر بن‌ ابراهیم‌ خیامی نیشابوری مشهور به «خیام‌» در [[نیشابور]] زاده شد. معاصر ملكشاه [[سلجوقیان|سلجوقی]] (حک 465ـ 485 ق) و [[پزشکی|پزشک]] ومنجم‌ دربار او بود&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''گنجینه سخن‌'''''. تهران‌: دانشگاه تهران‌، چ‌ 3، 1353، ج‌ 2، ص‌ 77.&lt;/ref&gt;. افزون‌ بر نجوم‌ و[[پزشکی|پزشكی]] در حكمت‌، ریاضی و فلسفه مهارت‌ داشت‌. شهرت‌ او در زمان‌ حیاتش‌ مرهون‌ حكمت‌ ونه شاعری او بود. معاصران‌ خیام‌ وی را در حكمت‌ تالی [[ابن سینا، پزشک|ابن‌ سینا]] و در احكام‌ نجوم‌ قول‌ او را مسلم میدانستند&lt;ref&gt;خانلری (كیا)، زهرا. '''''فرهنگ‌ ادبیات‌ فارسی دری'''.'' تهران‌: بنیاد فرهنگ‌ ایران‌، 1348، ص‌ 202.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> خیام‌ به امر ملكشاه و با همكاری ابوالعباس‌ لوكری و ابوالفتح‌ خازنی در 467 ق رصد خانه ای بنیاد نهاد كه تا هنگام‌ مرگ‌ ملكشاه دایر بود&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''گنجینه سخن‌'''''. تهران‌: دانشگاه تهران‌، 1353، ج‌ 2، ص‌ 77.&lt;/ref&gt;. پس‌ از مرگ‌ پیكرش‌ را در صحن‌ [[امام زاده|امامزاده]] محروق در نیم‌فرسنگی [[نیشابور]] به خاک سپردند&lt;ref&gt;بیانی، مهدی. '''''كارنامه بزرگان‌ ایران‌'''.'' تهران‌: اداره كل‌ انتشارات‌ و رادیو، 1340، ص‌ 163.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> امروز آوازه خیام‌ به سبب‌ رباعی های اوست‌، در حالی كه در مراجع‌ و منابع‌ قدیم‌ از او در زمره ‌دانشمندان‌، ریاضیدانان‌ و منجمان‌ و نه در ردیف‌ شاعران‌ یاد شده است‌. انتخاب‌ قالب‌ رباعی برای ‌سرودن‌ اشعار با شخصیت‌ وی كه آدم‌ درازگو و درازنویسی نبوده و نیز با فلسفه وی سازگاری داشته است‌&lt;ref&gt;كریستین‌ سن‌، آرتور. '''''بررسی انتقادی رباعیات‌ خیام‌'''''. ترجمه فریدون‌ بدرهای، تهران‌: توس‌، 1373، ص‌ 15.&lt;/ref&gt;. رباعی های او بسیار ساده و شامل‌ معانی عالی است‌. در این‌ رباعیها خیام‌ افكار فلسفی خود را بیان‌ میكند. تعداد رباعیهای او را برخی 57 و بعضی 66 دانسته اند&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌'''.'' تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 4، 1347، ج‌ 2، ص‌ 529.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> قدیم‌ترین‌ مأخذی كه چند رباعی از خیام‌ در آن‌ ثبت‌ شده، ''سندبادنامه'' ظهیری سمرقندی نوشته555 ق است‌ كه تعداد آنها به 5 رباعی میرسد&lt;ref&gt;كریستین‌ سن‌، آرتور. '''''بررسی انتقادی رباعیات‌ خیام‌'''''. ترجمه فریدون‌ بدرهای، تهران‌: توس‌، 1373، ص‌ 17 و 18.&lt;/ref&gt;. نخستین‌ بار فیتزجرالد [Fitz Gerald]انگلیسی رباعی های او رابه انگلیسی برگردانیده است‌&lt;ref&gt;بیانی، مهدی. '''''كارنامه بزرگان‌ ایران‌'''.'' تهران‌: اداره كل‌ انتشارات‌ و رادیو، 1340، ص‌ 163.&lt;/ref&gt;. از دیگر آثارش‌ در [[عربی]] و [[فارسی]] میتوان‌ ''رساله جبر و مقابله''، ''رساله وجودیه، نوروزنامه'' و جز آنها را نام‌ برد&lt;ref&gt;خانلری (كیا)، زهرا. '''''فرهنگ‌ ادبیات‌ فارسی دری'''.'' تهران‌: بنیاد فرهنگ‌ ایران‌، 1348، ص‌ 202.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[پزشکی|پزشكی]]<br /> * [[نیشابور]]<br /> * [[ابن سینا، پزشک|ابن‌ سینا]]<br /> * [[امام زاده|امامزاده]]<br /> * [[فارسی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%87_%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7&diff=10486 2025-06-11T20:45:34Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:1-106.jpg|بندانگشتی|خرده اوستا برگرفته از وبسایت پرشین پی دی اف قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://persianpdf.com/book/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%B1/]]<br /> '''[[خرده اوستا|خُرده‌ اوستا]]''' (اوستای کوچک)، مجموعه‌ای از نیایش‌های کوتاه و یکی از بخش‌های پنج‌گانه ''[[اوستا]]''.<br /> <br /> ''خُرده اوستا'' شامل‌ دعاهای‌ کوتاه‌ ویژه‌ مردم‌ عادی‌ [[زرتشتی، دین|زردشتی‌]] در برابر دعاهای‌ خاص‌ روحانیان‌ در مراسم دینی است‌&lt;ref&gt;تفضلی‌، احمد. ''تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌''. به‌ کوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زرشناس‌، زهره‌. ''زبان‌'' ''و ادبیات‌ ایران‌ باستان‌''. تهران‌: دفتر پژوهش‌های‌ فرهنگی‌، 1382، ص‌26.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> مطالب ''[[خرده اوستا|خرده‌ اوستا]]'' که از ''اوستا''ی بزرگ بیرون‌نویس شده است، 5 بخش‌: 1ـ نیایش‌هایی‌ از بخش‌های‌ گوناگون‌ یسن‌ها، 2ـ پنج‌ نیایش‌ برای‌ [[مهر]]، ماه‌، خورشید، آب‌ و [[آتش|آتش‌]]، 3ـ ستایش‌هایی‌ برای‌ نمازهای‌ پنجگانه‌ و ایزدان‌ موکل‌ بر هریک‌ از این‌ اوقات‌، 4ـ آفرینگان‌ها یا نیایش‌هایی‌ برای‌ آرامش‌ روان‌ درگذشتگان‌ و 5ـ سی‌ روزه‌ (سی‌ روزه‌ بزرگ‌ وسی‌روزه‌ کوچک‌) در نیایش‌ ایزدانی که سی‌روز ماه‌ به نام آنهاست. نیز شامل‌ نمازها و ستایش‌ها و دعاهای‌کوتاه‌ دیگر و ستایش‌هایی‌ به‌ پازند است‌&lt;ref&gt;راشدمحصل‌، محمدتقی‌. ''اوستا''. تهران‌: دفتر پژوهش‌های‌ فرهنگی‌، 1382، ص‌ 29ـ 30.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> نام‌ این‌[[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;تنها به‌ صورت‌ پهلوی‌ آمده‌ است‌ و زمان‌ دقیق‌ تدوین‌ آن‌ به‌ درستی‌ مشخص‌ نیست‌. تدوین‌ ''خرده‌ [[اوستا]]'' را به‌ آذرباد مَهْراسْپَنْدان‌ موبدان‌ موبد دوره‌ [[شاپور]] دوم‌ [[ساسانیان|ساسانی‌]] (حک‌ 309 ـ379م‌) نسبت‌ داده‌اند&lt;ref&gt;تفضلی‌. احمد. تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌. به‌ کوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 42. نیز نک‌: ابوالقاسمی‌، محسن‌. راهنمای‌ زبان‌های‌ باستانی‌ ایران‌. تهران‌: سمت‌، 1375، ج‌1، ص‌7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قائمی‌، محمد. ''ادبیات‌ باستانی‌ ایران‌''. اصفهان‌: تأیید، 1348، ص‌ 234ـ 236.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[اوستا]]''<br /> * [[شاپور]]<br /> * [[کتاب|کتاب‌]]<br /> * [[ساسانیان|ساسانی‌]]<br /> * [[آتش|آتش‌]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%AF%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=10485 2025-06-11T20:45:08Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[خدای نامه]]''' (پهلوی خوتای نامگ Xasatāg nāmag)'''‌.'''<br /> <br /> مهم‌ترین‌ اثر تاریخی دوره [[ساسانیان|ساسانی]] است‌ كه در آن‌ نام‌ پادشاهان‌ سلسله های ایرانی و وقایع‌ ادوار مختلف‌ را با افسانه آمیخته اند. تدوین‌ ''[[خدای نامه]]'' را باید به دوره انوشیروان‌ نسبت‌ داد&lt;ref&gt;تفضلی، احمد. تاریخ‌ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌. به كوشش‌ ژاله آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 269.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> بنابر روایات‌، به فرمان‌ انوشیروان‌ مقداری از شرح‌ وقایع‌ تاریخی قدیم‌ [[ایران امروز|ایران‌]] و داستان‌های محلی وافسانه های [[ملی شدن صنعت نفت|ملی]] جمع‌ شد و از مجموع‌ آن‌ها داستان‌ بزرگی فراهم‌ آمد كه بعدها به عنوان‌ تاریخ‌ [[ایران]] قدیم‌ شهرت‌ پیدا كرد. این‌ [[کتاب|كتاب‌]] در اوایل‌ عهد یزدگرد سوم‌ (حک: 10 ـ 31) در تاریخ‌ افسانه ای [[ایران|ایران‌]] از ایام‌ كیومرث‌ تا زمان‌ [[خسرو پرویز|خسروپرویز]] تألیف‌ شد. همین‌ [[کتاب|كتاب‌]] را ابن‌ مقفّع‌ در 142 از پهلوی به [[عربی]] ترجمه كرد و آن‌ را ''سیرالملوک الفرس‌''نامید&lt;ref&gt;اقبال‌‌آشتیانی، عباس‌. ''تاریخ‌ مختصر تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌''. به كوشش‌ میرهاشم‌ محدث‌، تهران‌: نشر هما، 1376: ص‌ 68.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> اصل‌ پارسی میانه و نیز برگردان‌ [[عربی]] ''[[خدای نامه]]'' برجای نمانده است‌. همچنین‌ از ترجمه ها واقتباس‌های دیگری كه توسط‌ نویسندگان‌ بعد از ابن‌مقفع‌ انجام‌گرفته، اثری نیست‌. لیكن‌ با استفاده از این‌ ترجمه ها ''سیرالملوک'' ها و ''شاهنامه'' های متعددی پرداخته شده كه یكی از آن‌ها ''شاهنامه'' منثور ابومنصور عبدالرزاق طوسی در 346 بود. از این‌ [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]] فقط‌ مقدمه آن‌ در دست‌ است‌. در عین حال‌ ''خداینامه'' یكی از منابع‌ [[شاهنامه فردوسی|''شاهنامه'' فردوسی]] به شمار میرود&lt;ref&gt;سمیعی، احمد. ''ادبیات‌ ساسانی''. تهران‌: دانشگاه آزاد ایران‌، 1355، ص‌ 65.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> محققان‌ و خاورشناسانی چون‌ كریستن‌ سن،[Christensen] نُلدكه،[Nöldeke] زوتمبرگ[Zotenberg] و اینوسترانزف[Inosteranzev]‌ تحقیقاتی درباره ''[[خدای نامه]]'' انجام‌ داده اند. مطالبی نیز از عقاید [[زرتشتی، دین|زردشتی]] و نسب‌ نامه هایی كه بیشتر آن‌ها اصول‌تاریخی داشته اند، به آن‌ الحاق شده است‌. شیوه نگارش‌ [[کتاب|كتاب‌]] هنری و سبک آن‌ ادبی است‌&lt;ref&gt;محمدی، محمد. ''فرهنگ‌ ایرانی پیش‌ از اسلام‌''. تهران‌: توس‌، چ‌ 4، 1374، ص‌ 156ـ 157.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ساسانیان|ساسانی]]<br /> * [[ایران امروز|ایران‌]]<br /> * [[خسرو پرویز|خسروپرویز]]<br /> * [[شاهنامه فردوسی|''شاهنامه'' فردوسی]]<br /> * [[زرتشتی، دین|زردشتی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=10484 2025-06-11T20:44:48Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:16-6-28-193159Khaghani.jpg|بندانگشتی|خاقانی شروانی برگرفته از وبسایت همشهری قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.hamshahrionline.ir/news/338493/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%B5%DB%B2%DB%B0-%DB%B5%DB%B9%DB%B5-%D9%87-%D9%82]]<br /> '''خاقانی شروانی'''، افضل‌الدین بدیل (520-595ق / 1126-1199م) شاعر، قصیده‌پرداز عارف.<br /> <br /> او در شروان به دنیا آمد. پدرش پیشه تجارت داشت و مادرش از نسطوریان تازه مسلمان بود. نزد عمویش، كافی‌الدین عمر بن عثمان كه مردی طبیب و فیلسوف بود، پرورش یافت،&lt;ref&gt;بیانی، ‌مهدی. ''كارنامه بزرگان ایران''. تهران: اداره كل انتشارات و رادیو، 1340، ص 206.&lt;/ref&gt; و پس از مرگ وی زیر نظر ابوالعلا گنجوی قرار گرفت. ابوالعلا او را به خاقان اخستان منوچهر شروانشاه (ز 555ق / 1160م)، معرفی كرد و سپس دختر خود را بدو داد&lt;ref&gt;خالقی راد، حسین. ''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی''. به كوشش حسین الهی قمشه‌ای، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 316.&lt;/ref&gt;. در آغاز «حقایقی» تخلص می‌كرد و پس از پیوستن به خاقان، تخلص «خاقانی» را برگزید. در شعر از شیوه [[سنایی غزنوی|سنایی]] پیروی می‌كرد و بخشی از قصایدش را به تقلید از وی سرود&lt;ref&gt;فروزانفر، بدیع الزمان. ''سخن و سخنوران''. تهران: خوارزمی، 1380، ص 612 و 617.&lt;/ref&gt;. مسافرت‌ها، گرفتاری در زندان شروانشاه و مرگ همسر و فرزندش را می‌توان از وقایع مهم زندگی او شمرد&lt;ref&gt;سجادی، ‌ضیاءالدین. مقدمه بر ''دیوان خاقانی شروانی''. تهران: زوار، بی تا، ص 16 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. در [[تبریز]] درگذشت و در مقبره الشعرا مدفون شد&lt;ref&gt;بیانی.مهدی. ''كارنامه بزرگان ایران''. تهران: اداره كل انتشارات و رادیو، 1340. ص 207.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> اشعارش با وجود لحن قوی و خوش آهنگی مشحون از تصنعات و تكلفات بسیار و نیز كنایات و استعاره‌های غریب است&lt;ref&gt;زرین كوب، عبدالحسین. ''دیدار با كعبه جان''. ‌تهران: سخن، 1378، ص 26.&lt;/ref&gt;. به جز ''دیوان اشعار''، مثنوی ''تحفه العراقین'' و ''منشآت'' در نثر از آثار او هستند&lt;ref&gt;خالقی‌راد.حسین. ''قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی''. به كوشش حسین الهی قمشه‌ای، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1375. ص 316 و 317.&lt;/ref&gt;. قصیده ''[[ایوان مداین]]'' او در ادب [[فارسی]] به سبب مضمون و بیان آن شهرت دارد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین. ''چشمه روشن''. تهران: علمی، 1369، ص 166.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[تبریز]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * ''[[ایوان مداین]]''<br /> * [[سنایی غزنوی|سنایی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%86%D8%B8%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D8%BA%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=10483 2025-06-11T20:44:21Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[حنظله بادغیسی|حَنْظَله بادغیسی]] (  ـ ح‌ 220 ق) شاعر.<br /> <br /> اصلش خراسانی و مردی حكیم و فصیح بود در روزگار [[صفاریان]] و آل زیار در شاعری ظهور كرد. با محمود وراق (د 221 ق) و فیروز مشرقی (د 283ق) معاصر بود‌&lt;ref&gt;هدایت، محمود. ''گلزار جاویدان.'' تهران: بی نا، 1353، ج 1، ص 419.&lt;/ref&gt;. محمدعوفی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;‌ در لباب‌الالباب‌&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ضمن ستایش از شعر حنظله دو بیت‌ از او نقل‌ كرده است‌&lt;ref&gt;عوفی، محمد. ''لباب الالباب''. با تصحیح،‌حواشی و تعلیقات سعید نفیسی، تهران: علمی ـ ابن سینا، 1335، ص 241.&lt;/ref&gt;. [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ‌مؤلف‌ [[چهار مقاله|چهارمقاله]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;‌ نیز از قول‌ احمد بن‌ عبدالله خجستانی میگوید كه وی روزی در بادغیس‌ دو بیت‌ از[[دیوان|دیوان‌]] حنظله را خوانده است‌&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌''. تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 6، 1347، ج‌ 1، ص‌ 177ـ180.&lt;/ref&gt;. قول مؤلف [[تاریخ سیستان]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; مبنی بر تقدم محمد بن وصیف سگزی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; بر حنظله را باطل میداند&lt;ref&gt;اقبال‌ آشتیانی، عباس‌. ''تاریخ‌ مختصر ادبیات‌ ایران‌''. به كوشش‌ میرهاشم‌ محدّث‌، تهران‌: نشرهما، 1376، ص‌ 136ـ137.&lt;/ref&gt;. حال آنكه صفا با استناد به اشعار ضعیف محمد بن وصیف گفته مؤلف [[تاریخ سیستان]] را قابل اعتنا دانسته است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌''. تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 6، 1347، ج‌ 1، ص 165.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[رضا قلی خان هدایت|رضا قلی خان هدایت‌]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; در مجمع‌الفصحا&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; سال‌ وفات حنظله را 219 ق ذكر كرده است‌&lt;ref&gt;فروزانفر، بدیع‌الزمان‌. ''سخن‌ و سخنوران‌''. تهران‌: خوارزمی، چ‌ 2، 1350، ص‌ 15.&lt;/ref&gt;. از اشعارش‌ تنها پنج‌ بیت‌ شامل‌دو قطعه دوبیتی و یک مفرد باقی‌ است‌&lt;ref&gt;مدبّری، محمود. ''شرح‌ احوال‌ و اشعار شاعران‌ بیدیوان‌''. تهران‌: پانوس‌، 1370، ص‌ 3.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]]<br /> * [[چهار مقاله|چهارمقاله]]<br /> * [[دیوان|دیوان‌]]<br /> * [[تاریخ سیستان]]<br /> * [[رضا قلی خان هدایت|رضا قلی خان هدایت‌]]&lt;br /&gt;<br /> '''مآخذ'''&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A8%D9%83%D8%B1_%D8%B9%D9%85%D8%B1_%D8%A8%D9%86_%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=10482 2025-06-11T20:43:19Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Hamidaldin-balkhi-4.jpg|بندانگشتی|حمیدالدین ابوبكر عمر بن محمود بلخی برگرفته از وبسایت بیتوته قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.beytoote.com/art/artist/hamidaldin-balkhi01.html]]<br /> '''[[حمیدالدین ابوبكر عمر بن محمود بلخی|حمیدی]]''' (د 559 ق/ 1164م)، شاعر، نویسنده'''.'''<br /> <br /> [[حمیدالدین ابوبكر عمر بن محمود بلخی|حمیدالدین ابوبکر عمر بن محمود بلخی]]، متخلص به حمیدی در [[شهرکرد|شهر]] بلخ مسند قاضی القضاتی داشت&lt;ref&gt;سادات ناصری، حسن. ''سرآمدان فرهنگ و تاریخ ایران در دوره اسلامی‌''. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، ب 1، ص 321.&lt;/ref&gt;. مؤلف ''فضایل بلخ'' نام پدر حمیدی را بهاءالدین عمر و نام وی را محمود دانسته است. از این رو تصور می‌رود که تذکره‌نویسان نام این پدر و پسر را درهم آمیخته و باهم اشتباه کرده‌اند&lt;ref&gt;انزابی‌نژاد، رضا مقدمه بر ''مقامات حمیدی''. ‌تهران: مرکز نشر دانشگاهی، ‌چ 1، 1365، ص 1 (پیشگفتار).&lt;/ref&gt;. با انوری شاعر مناسبات دوستانه داشت و با او نامه‌های منظوم ردّ و بدل می‌کرد&lt;ref&gt;براون، ‌ادوارد''. از سنایی تا سعدی''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 83.&lt;/ref&gt;. انوری پس از داستان هجو بلخ و برخاستن غوغای عوام در آن [[شهرکرد|شهر]]، به وی پناه برد واز گزند مردم رست&lt;ref&gt;صفا‌، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 957.&lt;/ref&gt;. آثار چندی از او باز مانده که مهم‌ترین آنها ''[[مقام|مقامات]] حمیدی'' است که آن را به [[فارسی]] و به تقلید از [[روشنفکر|روش]] و مضامین ''مقامات'' بدیع‌الزمان همدانی و ''مقامات حریری'' در 24 مقاله و یک خاتمه در 551ق / 1156م نگاشته است&lt;ref&gt;''اثرآفرینان''. به کوشش کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوائی، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1377، ج 2، ص 312.&lt;/ref&gt;. سبک و انشای مقامات حمیدی چندان شهرت یافت که بزرگ‌ترین نثرنویسان معاصر و نزدیک به زمان او و حتی سده‌های بعد، آن را در زمره برگزیده‌ترین آثار نثری زبان [[فارسی]] ستوده‌اند&lt;ref&gt;خطیبی، ‌حسین. ''فنّ نثر در ادب فارسی''. تهران: زوّار، چ 1، 1366، ج 1، ص 573.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[شهرکرد|شهر]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * ''[[مقام|مقامات]]''<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%87&diff=10481 2025-06-11T20:42:46Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div><br /> [[حماسه]][Epic]، نوعی شعر در وصف پهلوانی‌ها، دلاوری‌ها، جنگ‌ها، پیروزی‌ها و افتخارات قومی و [[ملی شدن صنعت نفت|ملی]] مردم یک سرزمین، در لغت به معنی دلیری و شجاعت و در اصطلاح، اثر داستانی روایتی است، با زمینه‌ای قهرمانی و رنگ قومی و ملّی و سبکی فاخر که در آن حوادث خارق العاده در گذشته‌ای دور رخ می‌دهد&lt;ref&gt;رستگار فسایی، منصور. ''انواع نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380، ص 352.&lt;/ref&gt;. [[حماسه]] قدیمی‌ترین انواع ادبی و به گفته لامارتین[Lamartin] شاعر فرانسوی: شعر ملل است به هنگام طفولیت ملل، آنگاه که تاریخ و اساطیر، ‌خیال و حقیقت درهم می‌آمیزند و شاعر مورخ ملت است&lt;ref&gt;شمیسا، سیروس. ''انواع ادبی'' (ویرایش 3). ‌تهران: فردوس، ‌چ 9، 1381، ص 63.&lt;/ref&gt;. از آنجا که حماسه به زندگی و اعمال پهلوانان می‌پردازد، ‌نام «شعر پهلوانی» نیز بر آن نهاده‌اند. [[حماسه]] در آغاز سینه به سینه و به صورت شفاهی نقل می‌شد و بیشتر به سبب نیاز و ضرورت به کتابت درمی‌آمد. از این رو، حماسه‌ها از لحاظ قدمت سه دسته‌اند&lt;ref&gt;تمیم داری، احمد. ''کتاب ایران؛ تاریخ ادب پارسی''. ‌تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی، چ 1، 1379، ص 137.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''تاریخ ادب پارسی''. ‌تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی، چ 1، 1379، ص 137.&lt;/ref&gt;. الف) حماسه‌های سنّتی که به آن حماسه‌های ابتدایی یا نخستینه و حماسه‌های شفاهی نیز گویند، مانند: ''ایلیاد''[Iliad] و ''اودیسه''[Odyssee]، ‌''مِهابهاراتا''[Mahâbhâeratâ]، ''ایاتکار زریران،''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ‌''[[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]]''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[فردوسی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ''گرشاسب‌نامه''‌&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[اسدی طوسی|اسدی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;؛ ب) حماسه‌های ثانوی یا ادبی که بر مبنای حماسه‌های کهن پدید آمده‌اند، نظیر بهشت گمشده[Paradis perdu] از میلتون[Milton]، ‌شاعر انگلیسی، ج) حماسه‌های متأخر یا سومین که از روی حماسه‌های ثانوی در ادوار مختلف ساخته شده‌اند، ‌مانند ''رستم و [[سهراب سپهری|سهراب]]'' آرنولد[Arnold] شاعر انگلیسی که بر مبنای رستم و [[سهراب سپهری|سهراب]] ''[[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]'' سروده شده است&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. سیروس. ''انواع ادبی'' (ویرایش 3). ‌تهران: فردوس، ‌چ 9، 1381، ‌ص 68.&lt;/ref&gt;. در ادبیات، دو نوع منظومه‌حماسی می‌توان یافت: 1ـ منظومه‌های حماسی طبیعی و ملّی که به ذکر جنگ‌ها، ‌پهلوانی‌ها و فداکاری‌های یک ملت در طی قرون می‌پردازد، نظیر ''ایلیاد'' و ''اودیسه'' از هومر[Homer] شاعر یونانی، ''مهابهاراتا'' هندوان و ‌[[شاهنامه فردوسی|''شاهنامه'' فردوسی]] در زبان و ادبیات [[فارسی]]، ‌2ـ منظومه‌های حماسی مصنوع که در آن شاعر با رعایت قواعد و قوانین شعر حماسی، ‌آزادانه موضوع داستان خود را ابداع می‌کند که منظومه ''هانریاد''[Henriade] ولتر[Voltaire] نویسنده و شاعر فرانسوی از این نوع است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح‌الله. ''حماسه‌سرایی در ایران''. تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ص 5 و 6.&lt;/ref&gt;. از دیدگاه موضوع، حماسه‌ها را به چند دسته تقسیم کرده‌اند: 1ـ حماسه‌ اساطیری مانند ''گیلگمش''[Gilgamesh] به زبان سومری و ''ایاتکارزریران'' به پهلوی، 2ـ حماسه پهلوانی که ممکن است جنبه اساطیری داشته باشد نظیر ''ایلیاد'' و ''اودیسه'' و ممکن است جنبه‌تاریخی داشته باشد نظیر ''شهنشاه نامه'' فتحعلی خان صبا که قهرمانش [[فتحعلی شاه قاجار]] (حک 1212ـ 1250ق) است، 3ـ حماسه ملی مانند بیووُ لف[Beowulf] در ادبیات انگلیس و ''[[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]]'' در ادبیات [[ایران]]، ‌4ـ حماسه دینی یا مذهبی نظیر ''کمدی الهی''[Diviná Commedia] از دانته[Dante] شاعر ایتالیایی و ''خاوران نامه'' ابن حسام (د 875ق / ؟م)، ‌5ـ حماسه عرفانی که به ویژه در ادبیات [[فارسی]] تشخص زیادی دارد، 6ـ حماسه مضحک که با سبک حماسه به موضوعات مسخره می‌پردازد نظیر ''موش و گربه'' سروده [[عبید زاکانی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 771ق / ؟م)&lt;ref&gt;''دانشنامه ادب فارسی (2)؛ فرهنگنامه ‌ادبی فارسی''. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات دانشنامه، ‌1376، ص 537 ـ 538.&lt;/ref&gt;. از حماسه‌های پیش از [[اسلام]] می‌توان به ''یشت‌ها''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; از بخش‌های ''[[اوستا]]''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و نیز ''یادگار زریران'' منظومه حماسی به زبان پهلوی اشاره کرد. در شعر [[فارسی]] مناسب‌ترین وزن برای بیان حماسی بحر متقارب است که نخست دقیقی (م 368ق / ؟م) و سپس [[فردوسی]] و بیشتر حماسه سرایان از آن سود برده‌اند&lt;ref&gt;''دانشنامه ادب فارسی (1)؛‌ ادب فارسی در آسیای مرکزی''. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات دانشنامه، ‌1376، 359.&lt;/ref&gt;. وجوه مشترکی را می‌توان برای بیشتر حماسه‌ها در نظر گرفت که از آن جمله‌اند: الف ـ در هر حماسه یک هیأت مرکزی پهلوانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (جهان پهلوان) حضور دارد که برآیند نهاد پهلوانی است، ب ـ در هر حماسه یک عنصر نیرومند، خواه آیینی و ماوراء طبیعی و خواه اخلاقی و سیاسی و گاه نیز تاریخی، به آرایش حماسی آن مفهوم ویژه‌ای می‌بخشد، ج‌ـ در هر حماسه سفرهای مخاطره‌آمیزی در رابطه با زندگی قهرمانان یا قهرمان اصلی روایت می‌شود، دـ در هر حماسه رویدادهای ناگوار و پر خطر، و دلاورانه رزمی و عاشقانه‌ای روی می‌دهد که نمودگاه روحیه و کنش پهلوانان است&lt;ref&gt;مختاری، ‌محمد. ''حماسه در رمز و راز ملی''. تهران: توس، ‌چ 2، 1379، ص 27ـ 28.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> مشهورترین حماسه‌های موجود در ادبیات [[جهان نو|جهان]] ابتدا در سرزمین‌های کهن [[ایران]]، ‌هند، ‌بین‌النهرین، ‌یونان و روم باستان و سپس در کشورهای اروپایی آشکار شد. قدیم‌ترین منظومه حماسی [[جهان نو|جهان]] ''گیلگمش'' پادشاه اوروک[Uruk] واقع در بین‌النهرین قدیم است. بزرگ‌ترین اثر حماسی ایران زمین و ادبیات فارسی ''[[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]]'' حکیم [[فردوسی]] است. از دیگر حماسه‌های [[جهان نو|جهان]] در یونان باستان ''ایلیاد'' و ''اودیسه،'' در روم باستان انه‌ئید،[Eneid] اثر ویرژیل،[Virgil] شاعر رومی، در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] شانسون دوژست،[Chanson de geste] از تورولدوس،[ Turoldus] در آلمان نبیلونگن و در انگلیس بهشت گمشده اثر میلتون است&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین''. قلمرو ادبیات حماسی ایران.'' تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1381، ج 1، ص 27 ـ 29 (به اختصار).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[اوستا]]''<br /> * [[فردوسی]]<br /> * [[فتحعلی شاه قاجار]]<br /> * ‌[[شاهنامه فردوسی|''شاهنامه'' فردوسی]]<br /> * [[سهراب سپهری|سهراب]]<br /> * [[ایران]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%B2%DB%8C%D9%86_%D9%84%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AC%DB%8C&diff=10480 2025-06-11T20:42:28Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[حزین لاهیجی]]''' (1103 ـ 1181ق/ 1692 ـ 1779م) نویسنده، شاعر، ‌تذکره‌نویس.<br /> <br /> شیخ جمال‌الدین عبدالمعالی محمدعلی متخلص به حزین فرزند ابوطالب و از شاعران غزل سرای [[ایران امروز|ایران]] در [[اصفهان]] چشم به جهان گشود&lt;ref&gt;حزین لاهیجی، محمدعلی. ''دیوان حزین''. به تصحیح علی قلی واله داغستانی، ‌با مقدمه ممتاز حسن، كراچی، نیشنل پبلشنگ هاوس لمیتد، 1971م، ص 1 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. نسبش با 16 واسطه به شیخ ابراهیم زاهد گیلانی (م 700ق / ؟م) [[صوفیه|صوفی]] پرآوازه سده 7ق می‌رسید. خاندانش همه اهل فضل و دانش بودند&lt;ref&gt;حزین لاهیجی، محمدعلی. ''دیوان حزین''. به تصحیح علی قلی واله داغستانی، ‌با مقدمه ممتاز حسن، کراچی، نیشنل پبلشنگ هاوس لمیتد، 1971م&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''تذکره المعاصرین''. با مقدمه، ‌تصحیح و تعلیقات معصومه سالک، تهران: نشر میراث مکتوب ـ‌نشر سایه، چ 1، 1375، ص 42.&lt;/ref&gt;. چون پدرش از مردم [[لاهیجان]] بود، به لاهیجی شهرت گرفت. برخی نیز شهرتش را حزین اصفهانی و گروهی هم [[حزین لاهیجی]] اصفهانی نوشته‌اند&lt;ref&gt;شفیعی کدکنی (م. سرشک)، محمدرضا. ''حزین لاهیجی، زندگی و زیباترین غزل‌های او''. مشهد: توس، 1342، ص 3.&lt;/ref&gt;. حزین در هشت سالگی به یادگیری تجوید و قرائت [[قرآن|''قرآن'' کریم]] مشغول شد. سپس حدیث و فقه، هیئت، ‌تفسیر، منطق، ‌[[طبیعت بی جان|طب]] و [[هندسه]] آموخت&lt;ref&gt;حزین لاهیجی، ‌محمدعلی. ''دیوان حزین''. ص 2 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. نزد پدرش و گروهی از ادیبان و علمای آن عصر تلمذ کرده است&lt;ref&gt;حزین لاهیجی، ‌محمدعلی. ''دیوان حزین''. ''فتح السُبل''. به کوشش ناصر باقری بیدهندی، تهران: نشر میراث مکتوب ـ‌نشر قبله، ‌چ 1، 1375، ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. حزین پس از مرگ پدر (1127ق) و مادرش (1129ق) مدت کوتاهی زادگاهش را ترک گفت و در [[شیراز]] به سر برد&lt;ref&gt;شفیعی کدکنی (م. سرشک)، ‌محمدرضا.''حزین لاهیجی، زندگی و زیباترین غزل‌های او''. مشهد: توس، 1342. ص 6 و 7.&lt;/ref&gt;. در 1135ق/ ؟م پس از محاصره [[اصفهان]] به دست افاغنه، ‌حزین از آنجا گریخت. او پس از مدتی توقف در خوانسار و [[خرم آباد]]، ‌قصد حج کرد، ‌اما در طول سفر بیمار شد و ناچار چندی در یمن ماند&lt;ref&gt;حزین لاهیجی، ‌محمدعلی. ''تذکره المعاصرین''. ص 48، 49، 50 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. در 1146 از بیم [[نادرشاه افشار|نادرشاه]] (حک 1148ـ1160ق) به هندوستان رفت. سرانجام در بنارس درگذشت و همان جا مدفون شد&lt;ref&gt;''اثر'' ''آفرینان''. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، ‌با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ 1، 1377، ج 2، ص 270.&lt;/ref&gt;.  ''تذکره المعاصرین'' (1165ق) ''تاریخ حزین''، ''تذکره العاشقین'' و ''[[دیوان]] اشعار'' از مشهورترین آثار وی هستند&lt;ref&gt;حزین لاهیجی، ‌محمدعلی. ''فتح السُبل''. ص 17، 18 و 19 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. نثر حزین ساده و پخته و دور از تصنّع است. در شاعری نیز می‌توان او را از شاعران درجه اول سبک هندی شمرد&lt;ref&gt;شفیعی کدکنی، ‌محمدرضا. ''شاعری در هجوم منتقدان''. تهران: نشر آگه، چ 1، 1375، ص 103 و 108.&lt;/ref&gt;. با این همه به سبب طعنی که در باب مردم هند کرد، برخی از شاعران و ادیبان هند نظیر سراج‌الدین علی خان آرزو (م 1169ق) رسالاتی در انتقاد از وی نوشتند&lt;ref&gt;زرین‌کوب، عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی''. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 149 و 150.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ایران امروز|ایران]]<br /> * [[اصفهان]]<br /> * [[هندسه]]<br /> * [[قرآن|''قرآن'' کریم]]<br /> * [[نادرشاه افشار|نادرشاه]]<br /> * [[شیراز]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A8%D9%86_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D8%B1%DB%8C&diff=10479 2025-06-11T20:42:06Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:قاسم بن علی حریری.jpg|بندانگشتی|قاسم بن علی حریری برگرفته از وبسایت ابادیس قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://abadis.ir/fatofa/%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D8%B1%DB%8C/]]<br /> '''[[قاسم بن علی حریری|حریری]]''' (446ـ 515 ق / 1054ـ 1121 م)، ادیب، نویسنده [[عربی]] نویس.<br /> <br /> [[قاسم بن علی حریری|ابومحمد قاسم بن علی حریری بصری]] حرامی در قصبه میشان در نزدیكی بصره از خانواده‌ای [[عربی|عرب]] به دنیا آمد. در ابتدای جوانی به بصره رفت و در محله بنی حرام سكنا گزید و در محضر استادانی چون ابوالقاسم فضل بن محمد بصری به تحصیل علوم دینی و لغت و نحو پرداخت&lt;ref&gt;ابراهیمی حریری، فارس. ''مقامه‌نویسی در ادبیات فارسی''. تهران: دانشگاه تهران، چ 1، 1346، ‌ص 76.&lt;/ref&gt;. بعدها از ائمه [[ادب]] زمان خویش گردید. وجه انتساب وی به حریری یا ابن حریری اشتغال پدر یا جدّش به كار حریربافی یا حریرفروشی و انتسابش به حرامی به سبب سكونتش در محله بنی حرام بوده است. حریری در زندگی مرد موفق و ثروتمندی بود. ضمن كار دیوانی (دولتی) به تألیف و تدریس و افاده می‌پرداخت&lt;ref&gt;ذكاوتی قراگزلو، ‌علی رضا. ''بدیع‌الزمان همدانی و مقامات‌نویسی''. تهران: انتشارات اطلاعات، چ1، 1364، ص 81.&lt;/ref&gt;. ظاهری زشت و ناخوشایند داشت. از حمایت و دوستی انوشروان بن خالد، وزیر با ذوق [[سلجوقیان|سلجوقی]] برخوردار بود. گویا ''مقامات'' خود را نیز به تشویق این وزیر نوشت و بدو تقدیم كرد&lt;ref&gt;براون، ‌ادوارد. ''از سنایی تا سعدی''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 58.&lt;/ref&gt;. سرانجام در زادگاهش درگذشت. ابن خلكان می‌گوید كه هركس او را به نیكی شناخته باشد، بر فضل و فزونی و گستردگی دانش او گواهی می‌دهد&lt;ref&gt;طه، ندا''. ادبیات تطبیقی''. ترجمه زهرا خسروی، تهران: فرزان، 1380، ص 140ـ 141.&lt;/ref&gt;. مشهورترین [[کتاب|كتاب]] او ''[[مقام|مقامات]] حریری'' است كه آن را در 495ق / 1102م به تقلید از ''مقامات'' بدیع‌الزمان [[همدان|همدانی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; به زبان [[عربی]] در 50 مقامه آغاز كرد و در 504ق / 1110م پایان بخشید&lt;ref&gt;خطیبی، ‌حسین. ''فنّ نثر در ادب فارسی''. تهران: زوّار، چ 1، 1366، ج1، ص 564.&lt;/ref&gt;. ''دره الغواصّ فی اوهام الخواصّ''؛ ''ملحه الاعراب،'' منظومه‌ای در نحو؛ ''دیوان اشعار'' و ''مجموعه رسائل'' از دیگر آثار او هستند&lt;ref&gt;روّاقی، علی. مقدمه بر ''مقامات حریری''. تهران: مؤسسه فرهنگی شهید محمد رواقی، ‌چ 1، 1364، ص 5 (پیشگفتار).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[سلجوقیان|سلجوقی]]<br /> * [[عربی]]<br /> * [[ادب]]<br /> * ''[[مقام|مقامات]]''<br /> * [[کتاب|كتاب]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D9%82%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D9%87&diff=10478 2025-06-11T20:41:41Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:2406 default 24732.jpg|بندانگشتی|حديقه الحقیقه برگرفته ازوبسایت ماه بوک قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://mahbook.com/product/2406/%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C]]<br /> '''[[حديقه الحقیقه|حَدیقه الحَقیقه]]،''' این منظومه عرفانی، به [[فارسی]] و در قالب مثنوی سروده [[سنایی غزنوی|سنایی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; غزنوی (د 545ق / 1150م) و مشهور به الهی نامه و حدیقه [[سنایی غزنوی|سنایی]] است.<br /> <br /> '''[[سنایی غزنوی|سنایی]]''' این منظومه را در 524 ق / 1130م آغاز کرد و در 525 ق آن را به نام بهرام شاه [[غزنویان|غزنوی]] (حک 510 ـ ؟ ق / 1116ـ؟م) به پایان برد&lt;ref&gt;طبری، محمدعلی. ''زبده الآثار''. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 173.&lt;/ref&gt;. [[حديقه الحقیقه|حدیقه‌الحقیقه]] ده هزار بیت دارد و در ده باب تدوین شده است: 1ـ  در تقدیس و تمجید حق تعالی، 2ـ  در نعت نبی و آل و اصحاب، 3ـ در صفت عقل، 4ـ در فضیلت علم، 5ـ در غفلت، 6ـ در صفت افلاک و بروج، 7ـ در حکمت و امثال، 8ـ در [[عشق]] و محبت، 9ـ در احوال خود و مرتبه کتاب و 10ـ مدح بهرام شاه [[غزنویان|غزنوی]] و صدور و قضاه&lt;ref&gt;فروزانفر، بدیع‌الزمان. ''سخن و سخنوران''. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 258.&lt;/ref&gt;. پس از مخالفت علمای ظاهر با مطالب این کتاب، حکیم [[سنایی غزنوی|سنایی]] نسخه‌ای از حدیقه را برای مطالعه و تأیید صحت آن نزد امام برهان‌الدین علی [[غزنویان|غزنوی]] (د 551ق / 1156م) به دارالخلافه بغداد فرستاد. پیش از رسیدن نظر خلیفه و علما و فقها دال بر صحت مطالب حدیقه به غزنه، [[سنایی غزنوی|سنایی]] در گذشت. بنا بر ادعای محمد بن رفاء در مقدمه، پس از آن، او خود به گردآوری و تدوین ابیات حدیقه اقدام کرده است&lt;ref&gt;مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه. تهران: چاپخانه سپهر، بی تا، ص «لب ـ لج» (مقدمه مصحح)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''دایره‌المعارف تشیع''. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[حديقه الحقیقه|حدیقه الحقیقه]] را یک دوره حکمت عملی و سرمشق زندگی مردم و راهنمای اخلاق فردی و [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] بشر دانسته‌اند&lt;ref&gt;''دایره المعارف تشیع''. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.&lt;/ref&gt;. حدیقه از جمله منظومه‌هایی است که در ادبیات [[فارسی]] تأثیر فراوان داشته و در ایجاد منظومه‌های ''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[خاقانی شروانی|خاقانی]] و مخزن الاسرار&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[نظامی گنجوی|نظامی]] اثر مستقیم داشته است&lt;ref&gt;شکیبا، پروین. ''شعر فارسی از آغاز تا امروز''. تهران: هیرمند، چ 1، 1370، ص 97.&lt;/ref&gt;. مطالب کتاب بیش از آنچه منظومه‌ای صوفیانه خالص باشد، یک اثر اخلاقی و معنوی است&lt;ref&gt;براون، ادوارد. ''از سنایی تا سعدی''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 22.&lt;/ref&gt;. این [[کتاب]] چهاربار (1859، 1873، 1886 و 1910 م) در هند [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده&lt;ref&gt;مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر ''دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی''. تهران: ابن سینا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).&lt;/ref&gt; و محمدتقی مدرس رضوی آن را تصحیح کرده و بر آن حاشیه نوشته و در 1368ش در سلسله انتشارات [https://ut.ac.ir/fa دانشگاه تهران] [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرده است&lt;ref&gt;''دایره المعارف تشیع''. ج 6، ص 199.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]''<br /> * [[خاقانی شروانی|خاقانی]]<br /> * [[نظامی گنجوی|نظامی]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * [[سنایی غزنوی|سنایی]]<br /> * [[غزنویان|غزنوی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=10477 2025-06-11T20:41:11Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[محمد حجازی|حجازی، ‌محمد،]]''' (1280 ـ 1352ش) داستان نویس، روزنامه‌نگار، مترجم.<br /> <br /> محمد حجازی ملقب به مطیع‌الدوله فرزند سیدنصرالله مستوفی (وزیر لشکر) اهل تفرش و از مستوفیان مشهور بود. در [[تهران مصور|تهران]] به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی را در خانه نزد پدر و معلم سرخانه به پایان برد. سپس در [[مدرسه]] سن لویی ادامه تحصیل داد&lt;ref&gt;اتحاد، هوشنگ. ''پژوهشگران معاصر ایران''. تهران: فرهنگ معاصر، 1381، ج 5، ص 214.&lt;/ref&gt;. پس از آن با گروهی از محصلین آن  دوره به اروپا رفت و مدرک مهندسی در رشته [[تلگراف]] بی‌سیم گرفت. در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] نیز علوم سیاسی خواند و بعد به [[ایران امروز|ایران]] آمد&lt;ref&gt;احمدی. احمد و رزمجو، حسین. ''سیر سخن''. مشهد: باستان ،‌چ2، 1345، ج1، ص295.&lt;/ref&gt;. در بازگشت به وطن سمت‌های گوناگونی نظیر مدیر مجله‌های [[ایران]] امروز و [[پست]] و [[تلگراف]] به او محول شد. ضمن آن مقالات مختلفی در نشریاتی چون [[بابا شمل|باباشمل]] به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رساند&lt;ref&gt;''اثرآفرینان''. زیر نظر سیدکمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1377، ج2، ص266.&lt;/ref&gt;. به مشاغل گوناگونی مانند عضویت در فرهنگستان [[ایران]]، ریاست انجمن فرهنگی [[ایران باستان|ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 پاکستان]، ریاست بهداشت روانی و سلامت فکر و ریاست اداره ‌کل انتشارات و تبلیغات ایران نیز دست یافت&lt;ref&gt;آرین‌پور، یحیی''. از نیما تا روزگار ما''. تهران: زوّار ،‌چ1، 1374، ص243.&lt;/ref&gt;. چند دوره سناتور انتصابی و انتخابی [[تهران مصور|تهران]] شد. به کشورهای اروپایی، امریکا، شوروی، ترکیه، هند و شمال آفریقا سفر کرد. سرانجام در اثر سکته مغزی درگذشت&lt;ref&gt;اتحاد، هوشنگ. ''پژوهشگران معاصر ایران''. تهران: فرهنگ معاصر، 1381، ج 5، ص215.&lt;/ref&gt;. از مشهورترین رمان‌هایش می‌توان هما ([[تهران مصور|تهران]]، ‌چ4، 1333ش) ،‌پریچهر ([[تهران مصور|تهران]]، چ5، 1308ش)، ‌زیبا ([[تهران مصور|تهران]]، چ4 ، 1334ش) و آیینه ([[تهران مصور|تهران]]، ‌چ9، 1338ش) را نام برد&lt;ref&gt;رحیمیان،‌هرمز. ''ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت''. تهران: سمت، چ1، 1380، ص99.&lt;/ref&gt;. رؤیا و رشد شخصیت از ترجمه‌های حجازی و [[حاجی آقا، آكتر سینما|حاجی آقا]] متجدّد از جمله آثار نمایشی وی هستند&lt;ref&gt;عبداللهیان، حمید''. کارنامه نثر معاصر''. تهران: پایا، 1378، ص63.&lt;/ref&gt;. شاخص‌ترین ویژگی داستان‌های حجازی نثر روان و لطیف آن‌هاست. او را باید از نویسندگان پر کار دوره معاصر دانست. در نوشتن حکایات از شیوه نثر ادبی [[سعدی]] پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;رحیمیان، ‌هرمز.''ادوار نثر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت''. تهران: سمت، چ1، 1380، ص99.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ایران باستان|ایران]]<br /> * [[تهران مصور|تهران]]<br /> * [[تلگراف]]<br /> * [[حاجی آقا، آكتر سینما|حاجی آقا]]<br /> * [[پست]]<br /> * [[بابا شمل|باباشمل]]<br /> * [[سعدی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8_%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=10476 2025-06-11T20:40:50Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:N82692403-71921126.jpg|بندانگشتی|حافظ شیرازی برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/82692403/%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%AE%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2]]<br /> '''[[حافظ شیرازی|حافظ]]''' (میان 720 تا 730ـ791 / 792ق /؟م) شاعر.<br /> <br /> خواجه شمس‌الدین محمد شیرازی متخلص به حافظ، مشهور به خواجه حافظ و ملقب به لسان‌الغیب، از نوابغ [[ادب]] [[ایران]] و بزرگترین شاعر [[غزلخوانی|غزلسرای]] این سرزمین است. تنها مأخذ معتبری که از روزگار حافظ بر جای مانده، مقدمه‌ای است که دوست و همدرس و جامع دیوانش، محمد گلندام نوشته است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران : ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2، ص 1064.&lt;/ref&gt;. پدرش کمال‌الدین یا بهاءالدین محمد که بعضی او را از مردم کوپای [[اصفهان]] و برخی دیگر از اهالی تویسرکان دانسته‌اند، در زمان اتابکان فارس رهسپار [[شیراز]] شد و در آنجا از راه تجارت به امرار معاش پرداخت&lt;ref&gt;معین، محمد. حافظ شیرین سخن. ‌به کوشش ‌مهدخت معین، تهران: صدای معاصر، چ 3، 1375، ص 107 ـ 108.&lt;/ref&gt;. شمس‌الدین محمد که سومین پسر خانواده بود، در [[شیراز]] چشم به [[جهان نو|جهان]] گشود. در کودکی پدرش را از دست داد و مادرش نگهداری و تربیت او را به یکی از اهالی محل سپرد&lt;ref&gt;نامنی، ‌محمود و عطاءالله پرویز روشن. ''فرهنگ ِنابِ حافظ''. تهران: ناژین ـ ایدون، چ 1، 1378، ص 17.&lt;/ref&gt;. به سن رشد که رسید، مربی خود را [[ترک]] گفت&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله.صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران : ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1068.&lt;/ref&gt;. مدتی در یک نانوایی به خمیرگیری پرداخت. در آن زمان، اوقات فراغتش را در مکتب‌خانه‌ای نزدیک نانوایی گذراند. در مکتب خانه بیشتر سوره‌های [[قرآن]] را حفظ کرد و چندین بار [[گلستان سعدی|گلستان]]٭ [[سعدی]]٭ را دوره کرد. سپس به سرودن شعر روی آورد. در نُه سالگی حافظ [[قرآن]] شد و به روایتی از آن هنگام با تخلص حافظ در میان مردم شهرت یافت&lt;ref&gt;نامنی، محمود و عطاءالله پرویز روشن. ''فرهنگ ِنابِ حافظ''. تهران: ناژین ـ ایدون، چ 1، 1378. ص 21.&lt;/ref&gt;. پس از آن تحولی در زندگی او پدید آمد و به جرگه طالبان علم پیوست&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله.''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران : ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1066.&lt;/ref&gt;. او از محضر برخی از علما و ادبای آن روزگار [[شیراز]] چون قوام‌الدین عبدالله شیرازی مشهور به ابن‌الفقیه نجم (د 772ق / 1370م)، علامه میر سید شریف جرجانی (د 816ق / 1413م) و قاضی عضدالدین عبدالرحمان ایجی (د 765ق / 1363م) کسب فیض کرد&lt;ref&gt;انجوی شیرازی، ابوالقاسم. دیوان خواجه حافظ شیرازی. ‌تهران: علمی، چ 2، 1346، ص 83.&lt;/ref&gt;. در مجالس این بزرگان به مطالعه برخی از کتب مشهور در علوم شرعی پرداخت&lt;ref&gt;براون، ادوارد. تاریخ ادبی ایران (3)، از سعدی تا جامی. ترجمه علی اصغر حکمت، ‌تهران: بی نا، 1327، ص 299.&lt;/ref&gt;. حافظ با [[صوفیه]] روابط نزدیکی نداشت و ریاکاری و خودنمایی آنان را با روحیه خود سازگار ندید، لیکن افکار و تعالیم آنان را دلپذیر یافت&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''با کاروان حلّه''. تهران: علمی، چ 10، 1376، ص 278.&lt;/ref&gt;. از این رو، [[جامی|عبدالرحمان جامی]]٭ از آشناترین کسان به احوال حافظ باور دارد که سخنان او با مشرب طایفه [[صوفیه]] چنان موافق است که گویی در این زمینه رقیب دیگری را برنمی‌تابد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس''. ‌با مقدمه تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، چ 3، 1375، ص 612.&lt;/ref&gt;. حافظ افزون به علوم شرعی و [[ادب]] [[فارسی]]، در زبان و [[ادب]] [[عربی]] نیز تبحّر یافت و چنان که از اشعارش برمی‌آید، بر نجوم و [[موسیقی آذربایجان شرقی|موسیقی]] نیز وقوف یافت&lt;ref&gt;معین، ‌محمد. حافظ شیرین سخن. ‌به کوشش ‌مهدخت معین، تهران: صدای معاصر، چ 3، 1375. ص 127، 128، 129 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. همچنین از سروده‌های فردوسی،٭ [[نظامی گنجوی|‌‌نظامی]]،٭ [[سعدی]]، ‌[[خواجوی کرمانی]]،٭ کمال خجندی و دیگر شاعران مشهور بهره برد&lt;ref&gt;خطیب رهبر، خلیل. ''دیوان غزلیات حافظ شیرازی''. تهران: صفی علیشاه، چ 1، 1363، ص 29 و 30 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از اشعار شاعران [[عربی|عرب]] چون ‌متنبی، ابوفراس و ‌ابوالعلاء‌معرّی هم بهره گرفت&lt;ref&gt;زرین کوب، ‌عبدالحسین. ''با کاروان حلّه''. تهران: علمی، چ 10، 1376. ص 279.&lt;/ref&gt;. حافظ در 17 سالگی با دختری چهارده ساله به نام دردانه پیوند زناشویی بست و از او صاحب دو فرزند شد که هر دو آن‌ها در کودکی مردند. حافظ کمی پس از مرگ عزیزانش به [[یزد]] رفت. در آنجا با بی مهری حاکم شهر مواجه شد و سرانجام با همت خواجه جلال الدین تورانشاه، وزیر شاه شجاع مظفری (حک 760ـ 786ق / 1358ـ 1384م)، که حافظ او را «آصف دوران » نامیده است، به زادگاهش [[شیراز]] بازگشت&lt;ref&gt;نامنی، ‌محمود و عطاءالله پرویز روشن. ''فرهنگ ِنابِ حافظ''. تهران: ناژین ـ ایدون، چ 1، 1378. ص 22ـ 29 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. در شیراز به دختری که او را شاخ نبات می‌نامید، دل بست و با او ازدواج کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله، ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1071.&lt;/ref&gt;. به روایتی دیگر، حافظ به دلایلی چند از جمله فقر، ‌از ابراز [[عشق]] خود به معشوق خودداری ورزید و در بقعه باباکوهی ـ تپه‌ای در شمال [[شیراز]] ـ پناه گرفت و مدت چهل شب به عبادت پرداخت. در شب چهلم در مکاشفه‌ای توفیق زیارت [[امام علی(ع)|امیرالمؤمنین علی (ع)]] را در رویا یافت و پس از دیدن این رویای ربّانی از کوه پایین آمد. پس از آن، آوازه حافظ و اشعارش به ترکستان، هند، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و [[آذربایجان شرقی|آذربایجان]] رسید&lt;ref&gt;نامنی، محمود و عطاءالله پرویز روشن. ''فرهنگ ِنابِ حافظ''. تهران: ناژین ـ ایدون، چ 1، 1378. ص 34ـ 35.&lt;/ref&gt;. حافظ در میان امرا و بزرگان عهد خود چند تن را مدح گفته یا به معاشرت و درک محضرشان اشاره کرده است. از میان آنان می‌توان شاه ابواسحاق، ‌شاه شجاع پسر امیر مبارزالدین محمد مظفری (حک 718ـ 765ق / 1318ـ 1363م) و شاه منصور مظفری (حک 790- 795ق / 1388ـ 1392م) را نام برد. وی در عین حال، با پادشاهان ایلکانی / جلایریان که در بغداد حکومت داشتند، در ارتباط بود و از آن میان سلطان احمد بن شیخ اویس (حک 784- 813ق / 1382- 1410م) را ستوده است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1068.&lt;/ref&gt;. او در مدح سلاطین آن زمان هندوستان نظیر سلطان غیاث‌الدین (و 775ق / 1373م)، محمودشاه دکنی، تهمتن بن تورانشاه سلطان هرمز و نیز امیر [[تیموریان|تیمور]] گورکانی (حک 771ـ 818ق / 1396ـ 1415م) اشعاری سرود&lt;ref&gt;براون، ادوارد.تاریخ ادبی ایران (3)، از سعدی تا جامی. ترجمه علی اصغر حکمت، ‌تهران: بی نا، 1327. ص 381، 382، 383 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. از میان رجال [[شیراز]] هم از الطاف حاجی قوام‌الدین محمد صاحب عیار (د 755ق/ 1354م) و جلال‌الدین تورانشاه وزرای شاه شجاع، ‌قوام‌الدین حسن تمغاجی (د 754ق / 1353م) وزیر شاه ابواسحاق و برهان‌الدین فتح‌الله وزیر امیر مبارزالدین بهره برد و در سروده‌هایش از آنان یاد کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1069.&lt;/ref&gt;. حافظ با همه بی‌نیازی و بلند نظری، با بزرگان و محتشمان عهد همنشینی داشت&lt;ref&gt;زرین کوب، ‌عبدالحسین. ''با کاروان حلّه''. تهران: علمی، چ 10، 1376. ص 279.&lt;/ref&gt;. داستان مشهور ملاقات شاعر با امیر[[تیموریان|تیمور]] هم احتمالاً در روزهای پایانی حیات او روی داده است و کمی پس از آن بود که پیر ژنده پوش در [[فقر]] و نداری جان سپرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1081.&lt;/ref&gt;. [[آرامگاه]] او در یکی از باغ‌های [[شیراز]] قرار دارد که به حافظیه معروف است. گویند ابوالقاسم بابر، پادشاه [[تیموریان|تیموری]] هند (حک 854- 862 ق / 1450- 1457م) هنگامی که در 856ق / 1452م به [[شیراز]] آمد، دستور ساختن مقبره‌حافظ را صادر کرد. کریم خان پادشاه سلسله زندیه (حک ؟ ـ ‌1193ق / ؟ 1779 م) نیز بعدها به سبب ارادتی که به شاعر داشت، به مرمت [[آرامگاه]] وی اهتمام ورزید&lt;ref&gt;خطیب رهبر، خلیل.''دیوان غزلیات حافظ شیرازی''. تهران: صفی علیشاه، چ 1، 1363. ‌ص30 (مقدمه مصحح).&lt;/ref&gt;. حافظ در شعر بیش از همه به [[خواجوی کرمانی]] و بعد به [[سعدی]] توجه داشت&lt;ref&gt;نیاز کرمانی، سعید. حافظ شناسی. تهران: پاژنگ، چ 2، 1366، ج 1، ص 35.&lt;/ref&gt;. بهترین غزلیات یا ابیات [[مولوی، جلال الدین محمد|مولوی]]،٭ کمال خجندی، [[سعدی|‌سعدی]]، همام،٭ اوحدی،٭ [[خواجوی کرمانی|خواجو]] و نظایر آنان را مورد استقبال و جواب گویی قرار داده است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2. ص 1072 ـ 1073.&lt;/ref&gt;. به جز آنان، [[رودکی]]،٭ ‌فردوسی،٭ ‌[[نظامی گنجوی|نظامی]]، معزی،٭ انوری،٭ [[کمال الدین اسماعیل|کمال‌الدین اسماعیل]]،٭ ‌اثیرالدین اخسیکتی و ناصر بخاری هم در شعر او تأثیر گذاشته‌اند&lt;ref&gt;نیاز کرمانی، سعید.سعید. ''حافظ شناسی''. تهران: پاژنگ، چ 2، 1366، ج 1. ص 36.&lt;/ref&gt;. با این حال، شعر حافظ به سبب ابداعات و ابتکاراتش بر دیگران برتری دارد. شعر حافظ مملو از صنایع است، ‌اگرچه به ندرت تصنّع در آنها جلوه گر می‌شود&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''با کاروان حلّه''. تهران: علمی، چ 10، 1376. ص 279.&lt;/ref&gt;. او از صنعت شعری در ایجاد تسلسل مفاهیم و تداعی معانی بهره می‌گیرد&lt;ref&gt;اسلامی ندوشن، محمدعلی. ''تأملی در حافظ''. تهران: یزدان، چ 1، 1382، ص 40.&lt;/ref&gt;. حافظ با ایجاد اعتدال و موزونیت میان معانی دقیق و الفاظ و تعبیرات و صنایع ادبی، ‌لطف و زیبایی شعر را به مرز اعجاز رسانده است&lt;ref&gt;غنی، قاسم. ''بحث در آثار و افکار و احوال حافظ''. تهران: زوّار، چ 2، 1340، ب 1، ص 144.&lt;/ref&gt;. در شعر او کوشش برای رسیدن به مرحله [[موسیقی بختیاری|موسیقی]] یا نزدیک شدن بدان در دو وجه دیده می‌شود: نخست، در انتخاب و ترکیب واژه‌ها و هماهنگی اوزان و اصوات، یا به تعبیری به سبب [[موسیقی بوشهر|موسیقی]] درونی و بیرونی شعر، دوم به واسطه تأثیری که موسیقی شعر حافظ در ایجاد معانی و خیالات و برانگیختن عواطف دارند&lt;ref&gt;نوری، حسن. ''یک قصه بیش نیست''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1368، ص 16.&lt;/ref&gt;. نحوه انتخاب کلمات، شیوه تلفیق جملات و زیبایی و ایهام بسیاری از تشبیهات حالتی به اشعار حافظ بخشیده است که بیشتر مردم بی‌آن‌که مراد گوینده و مفهوم واقعی شعر را درک کنند، بر وفق مراد و خواسته خود به تأویل و [[تفسیر نویسی|تفسیر]] عبارات آن می‌پردازند&lt;ref&gt;رجایی، احمدعلی. ''فرهنگ اشعار حافظ''. تهران: زوّار، 1340 (تاریخ مقدمه)، ص 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. حافظ شاعر [[غزلخوانی|غزل]] است و شهرت او مرهون غزل‌های اوست&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''با کاروان حلّه''. تهران: علمی، چ 10، 1376. ص 280.&lt;/ref&gt;. از او دیوان کلیات شامل پنج قصیده، ‌غزلیات، ‌مثنوی کوتاهی مشهور به آهوی وحشی، ‌ساقی نامه، مقطعات و رباعیات به یادگار مانده است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1355، ج 3، ب 2، ص 1081ـ1082.&lt;/ref&gt;. همان گونه که پیش تر بدان اشاره شد، جامع دیوان حافظ محمد گلندام است که پس از وفات شاعر به این کار همت گماشت. گمان می‌رود که یکی از اسرار عدم تدوین این دیوان در زمان حیات حافظ، سختگیری او نسبت به شعرش بوده است، زیرا که او خود منتقد شعرش بود و پس از سرودن هر [[غزلخوانی|غزل]] علی رغم تلاشی که برای اصلاح آن به کار می‌بست، آن را ازجمع [[غزلخوانی|غزل‌]]&lt;nowiki/&gt;های دیگرش خارج می‌کرد&lt;ref&gt;خطیب رهبر، خلیل.''دیوان غزلیات حافظ شیرازی''. تهران: صفی علیشاه، چ 1، 1363، ص30 (مقدمه مصحح).&lt;/ref&gt;. با این همه، [[دیوان]] او در شش سده‌گذشته بیش از سروده‌های شاعران دیگر رونویس شده و در بیشتر [[کتابخانه های ایران|کتابخانه‌]]&lt;nowiki/&gt;های جهان یک یا چند نسخه دست‌نویس از [[دیوان]] او موجود است. پس از ورود صنعت [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] به مشرق زمین و [[ایران]]، هیچ [[کتاب]] [[فارسی]] به اندازه [[دیوان]] حافظ [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و انتشار نیافت&lt;ref&gt;ریاحی، ‌محمدامین. ''گلگشت در شعر و اندیشه حافظ''، تهران: علمی، چ 1، 1368، ص 12.&lt;/ref&gt;. افراد بسیاری بر این دیوان شروحی نوشته اند، از جمله سروری (د 969ق / 1561م)، سودی (د حـ 1000ق / 1591ق) و شمعی (د حـ 1000ق) که همگی از شاعران [[ترک]] عثمانی بودند&lt;ref&gt;برون، ادوارد.تاریخ ادبی ایران (3)، از سعدی تا جامی. ترجمه علی اصغر حکمت، ‌تهران: بی نا، 1327، ص 398.&lt;/ref&gt;. ترجمه‌های بسیاری هم از [[دیوان]] حافظ به زبان‌های گوناگون دنیا صورت پذیرفته است. همچنین تعداد بسیاری از نویسندگان ایرانی و خارجی در احوال و اشعار حافظ آثاری به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رسانیده‌اند. حافظ در میان مردم اقصی نقاط دنیا خوش درخشید، اما مردم هیچ سرزمینی در کثرت علاقه به وی به پای مردم شبه قاره نمی‌رسند. آنچه به شعر حافظ ارزش می‌بخشد، در قدرت تأویل آن از ذهن ما و نه در تأویل ذهن آگاه ما از شعر او نهفته است&lt;ref&gt;پورنامداریان، ‌تقی. ''گمشده لب دریا''. تهران: سخن، چ 1، 1382، ص7 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. قرن‌هاست که [[فارسی]] زبانان با [[دیوان]] حافظ فال می‌زنند و او را پیش از فال زدن «کاشف هر راز» می‌خوانند و سوگند می‌دهند که راز زندگی و سرنوشت آنان را بنمایاند و این کاری است که با هیچ کتاب دیگری جز قرآن نمی‌کنند. تا کنون او را به دو گونه شناخته‌اند: یا از دیدگاه زهد قرون وسطایی که او را از مرتبه‌ شاعری به مرتبه قدیسی می‌کشاند و دیگر از دیدگاه [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] مدرن که او را چون موجود [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روزگار خویش درگیر با مسائل روزگار دانسته‌اند&lt;ref&gt;آشوری، داریوش. هستی شناسی حافظ. تهران: نشر مرکز، چ 1، 1377، ص 4، 6.&lt;/ref&gt;. کلام آخر آن‌که حافظ نه پارسای شریعتمدار سر به راه، نه [[صوفیه|صوفی]] کامل و نه عارف واصل است. او یک طریقت نیمه ابداعی به نام «رندی» دارد که به واقع مقامی شگرف است&lt;ref&gt;خرمشاهی، بهاءالدین. ''حافظ نامه''. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ 12، 1380، بخش اول، ص11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[کمال الدین اسماعیل|کمال‌الدین اسماعیل]]<br /> * [[دیوان]]<br /> * [[خواجوی کرمانی]]<br /> * [[نظامی گنجوی|نظامی]]<br /> * [[مولوی، جلال الدین محمد|مولوی]]<br /> * [[سعدی|‌سعدی]]<br /> * [[آذربایجان شرقی|آذربایجان]]<br /> * [[شیراز]]<br /> * [[آرامگاه]]<br /> * [[امام علی(ع)|امیرالمؤمنین علی (ع)]]<br /> * [[صوفیه]]<br /> * [[گلستان سعدی|گلستان]]<br /> * [[قرآن]]<br /> * [[جامی|عبدالرحمان جامی]]&lt;br /&gt;<br /> '''مآخذ'''&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=10475 2025-06-11T20:40:27Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:238442344236045402345426344026.jpg|بندانگشتی|حاجی بابای اصفهانی برگرفته از وبسایت کتابستان قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://ketabestan.net/product/%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/]]<br /> '''[[حاجی بابای اصفهانی|حاجی بابای اصفهانی،]]''' سرگذشت حاجی بابا پسر یک دلاک اصفهانی که در راه [[مشهد]] گرفتار ترکمنان می‌شود و سرانجام در ادامه سفر به استانبول و لندن می‌رسد.<br /> <br /> اصل این [[کتاب]] را جیمز موریه[ J. Morier] منشی سفارت انگلیس در [[ایران امروز|ایران]] به زبان انگلیسی نوشت و [[میرزا حبیب‌الله چهره‌نگار|میرزا حبیب]] اصفهانی، متخلص به دستان (د 1311ق / 1893م) ادیب، ‌پژوهشگر، شاعر و مترجم ایرانی که به استانبول تبعید شده بود، آن را از زبان [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] به [[فارسی]] ترجمه کرد&lt;ref&gt;''دایره المعارف تشیّع''. ذیل حبیب اصفهانی، ج 6، ص 57.&lt;/ref&gt;. میرزا حبیب با ترجمه [[فارسی]] خود، ‌این رمان را در واقع دوباره می‌نویسد و تا آنجا که ممکن است از این داستان استعماری، داستانی ضداستعماری می‌آفریند. ''[[حاجی بابای اصفهانی]]'' گنجینه‌ای از اصطلاحات و ضرب‌المثل‌ها را در بر دارد و با زبانی ساده و تصویری زنده از زندگی مردم [[ایران]] در اوایل دوره [[قاجاریه|قاجار]] از طریق حوادث گوناگونی که بر تیپ‌های متنوع می‌گذرد، ارائه می‌دهد&lt;ref&gt;عابدینی، ‌حسن. ''صد سال داستان‌نویسی در ایران''. تهران: نشر تندر، چ 1، 1366، ج 1، ص 47.&lt;/ref&gt;. قهرمانان این داستان رجال و بزرگانی مانند [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]]، میرزا شفیع صدراعظم، ‌[[ملک الشعرای بهار|ملک الشعرا]] فتحعلی خان صبا و دیگران هستند که موریه در مدت 6 سال اقامت خود در [[ایران]] با آنها در تماس بوده است&lt;ref&gt;ناطق، هما. «حاجی موریه و قصه استعمار»، ''‌میرزا حبیب دستان بنی در آیینه پژوهش''. ‌به کوشش حبیب‌الله توفیقی و بابک زمانی پور، شهرکرد: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی‌ استان چهارمحال و بختیاری، چ 1، 1379، ص 192.&lt;/ref&gt;. از نکات مهم ترجمه [[میرزا حبیب‌الله چهره‌نگار|میرزا حبیب]] این است که وی به یاری گفتار و اشعار اضافی، ‌چهره‌ای از فتحعلی خان صبا (1178ـ1238ق / 1764ـ1823م) ملک‌الشعرای دربار [[قاجاریه|قاجار]] ترسیم می‌کند که با چهره‌ای که تا کنون مورخان دوره صبا و زمان ما از او ترسیم کرده‌اند، سخت مغایرت دارد&lt;ref&gt;ناطق، هما''. از ماست که برماست''. تهران: آگاه، 1357، ص 151.&lt;/ref&gt;. در مقدمه [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] اول [[کتاب]] که فیلات[ Phillott] در 1905م آن را در کلکته منتشر کرده، مترجم شیخ احمد روحی کرمانی معرفی شده است، ‌حال آن‌که شیخ احمد در نامه‌ای به پرفسور براون صریحاً آورده که میرزا حبیب اصفهانی ''[[حاجی بابای اصفهانی]]'' را از [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] به [[فارسی]] تحت اللفظی درآورده است&lt;ref&gt;جمال‌زاده، محمدعلی. مقدمه بر ''سرگذشت حاجی بابای اصفهانی'' جیمز موریه. تهران: امیرکبیر، 1348، ‌ص15 (دیباچه).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[میرزا حبیب‌الله چهره‌نگار|میرزا حبیب]]<br /> * [[قاجاریه|قاجار]]<br /> * [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]]<br /> * [[ملک الشعرای بهار|ملک الشعرا]]<br /> * [[ایران]]<br /> * [[فارسی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82_%DA%86%D9%88%D8%A8%DA%A9&diff=10474 2025-06-11T20:40:08Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:157202183.jpg|بندانگشتی|صادق چوبک برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/83843789/%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%DA%86%D9%88%D8%A8%DA%A9-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%DA%AF%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86]]<br /> '''[[صادق چوبک|چوبک، ‌صادق]]''' (1295 ـ 1377ش) داستان‌نویس'''.'''<br /> <br /> محمدصادق چوبک فرزند محمداسماعیل در گرماگرم [[جنگ جهانی اول]] در [[بوشهر]] زاده شد. تا نیمه کلاس دوم دبستان در زادگاهش درس خواند. سپس نزد پدرش که مردی بازرگان بود، به [[شیراز]] رفت و در آنجا تحصیلاتش را دنبال کرد. پس از آن برای ادامه تحصیل به تهران آمد و دوره کالج امریکایی را در 1316ش به پایان برد. در همان سال به استخدام وزارت [[فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی|فرهنگ]] درآمد&lt;ref&gt;محمودی، حسن. ''نقد و تحلیل و گزیده داستان‌های صادق چوبک''. تهران:‌ نشر روزگار، چ 1، 1381، ص 48، 51ـ 52.&lt;/ref&gt;. بعد از بازنشستگی رهسپار اروپا و امریکا شد. سرانجام پس از 32 سال جدایی از قلم در برکلی امریکا درگذشت&lt;ref&gt;استعلامی‌، محمد. ''ادبیات دوره بیداری و معاصر''. ‌تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، ‌1355، ص 262.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> داستان‌های او به دو دوره تقسیم می‌شود: دوره نخست که شامل مجموعه‌های ''[[خیمه شب بازی]]'' و ''انتری که لوطیش مرده بود''، است&lt;ref&gt;تسلیمی‌، علی. ''گزاره‌هایی در ادبیات معاصر ایران''. تهران: نشر اختران، چ 1، 1383، ص 84.&lt;/ref&gt;. ''خیمه شب بازی'' در 1324ش به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رسید، اما به سبب یکی از قصه‌های آن به نام ''اسائه ادب'' به مدت 10 سال از انتشار آن جلوگیری کردند، تا اینکه در 1334ش با حذف ''اسائه [[ادب]]'' و گنجانیدن داستان ''آه انسان'' به جای آن برای دومین بار به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رسید. کتاب ''انتری که لوطیش مرده بود''، ‌در 1338ش منتشر شد&lt;ref&gt;محمودی، حسن. ''نقد و تحلیل و گزیده داستان‌های صادق چوبک''. تهران:‌ نشر روزگار، چ 1، 1381. ص 51ـ 52 و 59.&lt;/ref&gt;. این دو مجموعه که اولی دارای 10 داستان و یک چکامه و دومی‌دربردارنده سه داستان و یک نمایشنامه است، ‌نوشته‌های موجز و سرشار از وصف‌های مؤثر و تازه هستند&lt;ref&gt;دستغیب، عبدالعلی. ''نقد آثار صادق چوبک''. تهران: پازند، 1353، ص 42.&lt;/ref&gt;. در ''[[خیمه شب بازی]]''، چوبک به شکلی اثر تلخ [[صادق هدایت]]، ''[[بوف کور]]'' را تقویت و تکمیل می‌کند&lt;ref&gt;سپانلو، محمدعلی. ''نویسندگان پیشرو ایران''. تهران: زمان، چ 1، 1362، ص 106.&lt;/ref&gt;. در دوره دوم نویسندگی او که سالهای 1328 تا 1345ش را دربر می‌گیرد، به ترتیب مجموعه‌های ''چراغ آخر''، ''‌روز اول قبر''، ''تنگسیر'' و ''سنگ صبور'' را نوشت و [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرد. در دو مجموعه اول، ‌کمتر اثری از غنای تصویری داستان‌های نخستین چوبک دیده می‌شود. اما مهم‌ترین آثار وی در این دوره ''تنگسیر'' (1342ش) و ''سنگ صبور'' (1345) هستند&lt;ref&gt;عابدینی، حسن. ''صد سال داستان نویسی در ایران''. تهران: نشر تندر، 1368، ج2، ص 44 و 51.&lt;/ref&gt;. اگرچه ''تنگسیر'' دارای نقاط ضعفی است، اما دست کم از لحاظ پیوستگی وقایع و قرار گرفتن آدم‌ها در متن زندگی بر ''سنگ صبور'' برتری دارد&lt;ref&gt;کیانوش، محمود. ''بررسی شعر و نثر فارسی''. تهران: رز، چ 4، 1355، ص 197.&lt;/ref&gt;. با این حال، چوبک خود معتقد بود که همه حرف‌هایش را در ''سنگ صبور'' بیان کرده و این اثر سرفصل تازه‌ای در [[داستان نویسی]] معاصر [[ایران]] است.<br /> <br /> از چوبک به جز آثار یاد شده، ترجمه [[فارسی]] شعر ''غراب'' اثر ادگار الن پو [E. Alenpo](نشریه کاوش، 1338ش)، ترجمه ''پینوکیو'' نوشته کارلو کولودی[K. Collodi] با نام ''آدمک چوبی'' و ترجمه ''مهپاره'' از متن سانسکریت به [[فارسی]] ([[تهران مصور|تهران]]: نیلوفر، ‌1370ش) نیز به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رسیده است&lt;ref&gt;محمودی، ‌حسن. ''نقد و تحلیل و گزیده داستان‌های صادق چوبک''. تهران:‌ نشر روزگار، چ 1، 1381. ص 64، 67، 72 و 73.&lt;/ref&gt;. چوبک زبان خاص خود را دارد و از مجموع تصاویر مختلف زبان بیشتر از تشبیه و بعد استعاره استفاده کرده است. محتوای زبان چوبک، شفافیت خود را نخست از طریق این تصاویر و سپس از راه اشارات عامیانه و در مرحله سوم از اشعار و قصه‌های عامیانه که بیشتر متعلق به [[بوشهر]] و [[شیراز]] هستند، به دست می‌آورد&lt;ref&gt;براهنی، ‌رضا. ''قصه‌نویسی''. تهران: اشرفی، ‌چ 2، 1348، ص 662و 663.&lt;/ref&gt;. مرور آثار چوبک به ترتیب زمان از 1324 تا امروز نشان می‌دهد که وی همیشه آرزو داشته است که فریاد رنجدیدگان را به گوش خواننده‌اش برساند. به همین سبب هرچه در کار نویسندگی پیش می‌رود، زبان و بیانش کمتر قید و بند می‌پذیرد. اگر کارهای او از چشم‌انداز مکتب‌های ادبی اروپا بررسی شود، می‌بینیم که از رئالیسم به سوی ناتورالیسم گام برمی‌دارد، اما از همان آغاز کارش مایه‌ای از ناتورالیسم دارد&lt;ref&gt;استعلامی‌، ‌محمد. ''ادبیات دوره بیداری و معاصر''. ‌تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، ‌1355.&lt;/ref&gt;. [[نثر فارسی|نثر]] ساده و بعضاً طنزآمیز چوبک از همان آغاز با دید خاص او بسیار مناسب بود، ‌زیرا وی به عمد و دقت، ‌به زوایایی می‌نگریست که از نابسامانی‌ها و رسوایی‌ها نشان‌های برجسته داشت&lt;ref&gt;حقوقی، محمد. ''مروری بر تاریخ ادب و ادبیات امروز ایران''. تهران: نشر قطره، 1377، ص 111.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[جنگ جهانی اول]]<br /> * [[بوشهر]]<br /> * [[شیراز]]<br /> * [[صادق هدایت]]<br /> * ''[[بوف کور]]''<br /> * ''[[خیمه شب بازی]]''<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87&diff=10473 2025-06-11T20:39:40Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[چهار مقاله|چهارمقاله]]'''‌، یا ''مجمع‌النوادر'' حاوی زندگینامه و حکایات و نوادر درباره 4 طبقه‌ از مردم‌: دبیران‌، شاعران‌، منجمان‌ وطبیبان.‌ [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]]&lt;nowiki/&gt;‌ سمرقندی از شاعران‌ و نویسندگان‌ سده‌ 6 ق این‌ [[کتاب|کتاب‌]] را پیرامون‌ 551 ـ 552ق / 1156-1157م نوشته‌ است‌. کتاب شامل یک مقدمه و 4 مقاله است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله‌. '''''گنجینه‌ سخن‌'''''. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1353، ج‌3، ص‌ 25.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی، 1381، ج 1، ص 811.&lt;/ref&gt;. هر مقاله‌ از مقالات این کتاب قریب‌ 10 حکایت‌ تاریخی در بیان‌ احوال‌ طبقات‌ یاد شده‌ دارد و افزون‌ بر آن شامل‌ مطالب‌ تاریخی، اخلاقی و تربیتی و ادبی است‌&lt;ref&gt;احمدی، احمد و رزمجو، حسین‌. '''''سیر سخن‌''.''' مشهد: باستان‌، 1345، ج‌ 1، ص‌ 87.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ''[[چهار مقاله|چهارمقاله‌]]'' به‌ سبب‌ قدمت‌ تألیف‌، ایجاز لفظ‌ و اشباع‌ معنی، سادگی عبارت‌ و عاری بودن‌ از صنایع‌لفظی و به‌ کار نبردن‌ سجع‌های متکلف‌ و نیز سلامت‌ انشاء از زمره‌ ارجمندترین‌ [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های نثر ادبی و از لحاظ محتوی مهم‌ترین مأخذ درباره تاریخ علوم و ادبیات [[ایران]] به‌شمار می رود&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;حاکمی، اسماعیل‌. '''''گزیده‌ای از نثرهای مصنوع‌ و مزین‌'''''. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1364، ص‌ 36.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. سبک‌ آن‌ آمیزه‌ای از سبک‌های سده‌ 5 و 6 ق و به‌ عبارت‌ دیگر، ترکیبی از شیوه‌ نثرمُرسل‌ قدیم‌ و [[نثر فارسی|نثر]] فنی جدید است‌&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] انتقادی آن‌ نخست‌ به‌ اهتمام‌ محمد قزوینی در 1909م ‌در لیدن‌ صورت‌ گرفته‌ و سپس‌ از روی آن‌ بارها در [[تهران مصور|تهران‌]] به‌ [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] رسیده‌ است‌. همچنین‌ ''[[چهار مقاله|چهارمقاله‌]]'' به‌ انگلیسی (1921م‌)، [[عربی]] (1949م‌) و [[اردوی همایون|اردو]] برگردانیده‌ شده‌ است‌&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;برون‌، ادوارد. '''''تاریخ‌ ادبی ایران‌'''&lt;nowiki/&gt;'&lt;nowiki/&gt;'''.''''' ترجمه‌ علی پاشا صالح‌، تهران‌: امیرکبیر، 1358، ج‌2، ص‌ 586ـ 589.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]]<br /> * [[نثر فارسی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA&diff=10472 2025-06-11T20:39:14Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:جامعه-الحکایات-scaled-1.jpg|بندانگشتی|جوامع الحکایات برگرفته از وبسایت انتشارات مازیار قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://mazyarpub.ir/product/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA/]]<br /> '''[[جوامع الحکایات|جوامع‌الحكایات]]'''‌، مجموعه‌ای از حكایات و روایات ادبی و تاریخی به زبان [[فارسی]].<br /> <br /> از معتبرترین‌ تألیفات‌ محمّد عوفی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; که پیرامون‌ 630ق / 1233م آن‌ را به‌ نام‌ نظام‌الملک قوام‌الدین‌ محمد جنیدی، وزیر شمس‌الدین‌ التتمش‌ (حک 607 ـ 633ق / 1210-1236م) در 4 مجلد و هر مجلد در 25 باب‌ تدوین‌ كرده‌ است‌&lt;ref&gt;خانلری (كیا)، زهرا. ''فرهنگ‌ ادبیات‌ فارسی دری''. تهران‌: بنیاد فرهنگ‌ ایران‌، 1348، ص‌ 164.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> عنوان‌ اصلی و بلند [[کتاب|كتاب‌]] ''جوامع‌الحكایات‌ و لوامع‌ الروایات‌'' به‌ زمینه پهناور محتوای آن‌ اشاره دارد. شامل‌ فواید تاریخی و ادبی بسیار است‌ كه‌ در هیچ‌ كتابی دیده‌ نمیشود&lt;ref&gt;معین، محمد. مقدمه بر ''جوامع‌الحكایات‌ و لوامع‌ الروایات‌''. تهران‌: ابن‌سینا، چ‌ 2، 1340، ج‌ 1، ص‌ 38 و 39 (مقدمه‌).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> اگرچه‌ از كلمات‌ و تركیبات‌ [[عربی]] بسیاری برخوردار است‌، اما جز دیباچه‌ كه‌ با انشایی آراسته‌ ومصنوع‌ نوشته‌ شده‌، نثری ساده‌ و روان‌ دارد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله‌. ''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌''. تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌6، 1352، ج‌2، ص‌ 1028.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> جوامع‌الحكایات‌ به‌ سبب‌ اهمیت‌ مطالب آن و ذکر اسنادی که در [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های دیگر نیست، مورد استفاده بسیاری از مؤلفان‌ چون‌ [[حمدالله مستوفی|حمدالله‌ مستوفی]] در ''تاریخ‌ گزیده‌''، امین‌ احمد رازی در تذكره ''هفت‌ اقلیم‌،'' منهاج‌ سراج‌ در ''طبقات‌ ناصری'' و جز آنان‌قرار گرفته‌ است‌&lt;ref&gt;خانلری. زهرا. ''فرهنگ‌ ادبیات‌ فارسی دری''. تهران‌: بنیاد فرهنگ‌ ایران‌، 1348، ص‌ 164.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ''منتخب‌ جوامع‌الحكایات‌'' به‌ اهتمام‌ [[ملک الشعرای بهار]] در 1324ش‌ در [[تهران مصور|تهران‌]] [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] شده‌ است‌.محمد نظام‌الدین‌ كتابی به‌ انگلیسی در نقد و تحلیل‌ آن‌ نوشته‌ و در لندن‌ (1929م‌) به‌ [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] رسانیده است‌&lt;ref&gt;مصاحب‌، غلامحسین‌. ''دایره المعارف‌ فارسی''. تهران‌: جیبی، چ‌ 3، 1381، ج‌1، ص‌ 768.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> از این‌ [[کتاب|كتاب‌]] كه‌ 3‌ بار به‌ تركی ترجمه‌ شده‌، نسخه‌های متعددی وجود دارد. مهم‌ترین‌ نسخه‌های آن ‌در كتابخانه‌های [https://ut.ac.ir/fa دانشگاه‌ تهران‌]، [[مجلس شورای ملی|مجلس‌]]، ملک و نیز بادلیان‌، لنینگراد و جز آن‌ها نگهداری میشود&lt;ref&gt;معین.محمد. مقدمه بر ''جوامع‌الحكایات‌ و لوامع‌ الروایات‌''. تهران‌: ابن‌سینا، چ‌ 2، 1340. ج‌1، ص‌ 47ـ 48، 50، 51 و 52.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[مجلس شورای ملی|مجلس‌]]<br /> * [[ملک الشعرای بهار]]<br /> * [[حمدالله مستوفی|حمدالله‌ مستوفی]]<br /> * [[کتاب|كتاب‌]]<br /> * [[فارسی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87&diff=10471 2025-06-11T20:38:37Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:157705087.jpg|بندانگشتی|برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/84100756/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C]]<br /> '''[[محمدعلی جمال زاده|جمال‌زاده، ‌محمدعلی]]''' (1308ق / 1891م ـ 1376ش)، ‌داستان نویس، مترجم.<br /> <br /> فرزند سید جمال‌الدین واعظ همدانی مشهور به اصفهانی بود که از سادات جبل عامل [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 لبنان] و از ناطقین و [[آزادی]] خواهان بنام [[نهضت مشروطه|نهضت مشروطیت]] ایران به شمار می‌رفت. در [[اصفهان]] زاده شد. مقدمات را در [[تهران مصور|تهران]] آموخت. در اوایل 1326ق / 1908م به بیروت رفت&lt;ref&gt;آرین پور، ‌یحیی. ''از صبا تا نیما''. تهران: جیبی، چ 1، 1350، ج 2، ص 278.&lt;/ref&gt;. در یک دبستان غیر مذهبی نام نویسی کرد. دوره متوسطه را نیز نزد کشیشان در [[مدرسه]] آنطورای جبل عامل به پایان برد. پس از آن از طریق [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر] رهسپار پاریس شد. در پاریس درس [[حقوق]] خواند و از دانشگاه دیژون فارغ التحصیل شد&lt;ref&gt;دست غیب، عبدالعلی. نقد آثار محمدعلی جمال‌زاده. تهران: چاپار، 1356، ص 14.&lt;/ref&gt;. سپس به دعوت تقی زاده به برلین رفت و با یاران مجله ''[[کاوه]]'' در امور سیاسی و فرهنگی به همکاری پرداخت&lt;ref&gt;رحیمیان، ‌هرمز. ''ادوار نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380، ص 81.&lt;/ref&gt;. از آنجا برای اجرای مأموریتی به بغداد رفت و چند ماهی در بغداد و [[کرمانشاه]] به سر برد و روزنامه ''[[حزب رستاخیز|رستاخیز]]'' را منتشر کرد. در بغداد با عارف، ‌شاعر مشهور و حیدر خان عمواوغلی، از مجاهدان [[ایران]] آشنا شد و با همکاری آنان گروهی به نام «قشون نادری» تشکیل داد که در ابتدای کار منحل شد&lt;ref&gt;آرین پور.یحیی. ''از صبا تا نیما''. تهران: جیبی، چ 1، 1350. ج 2، ص 278ـ279.&lt;/ref&gt;. بار دیگر به برلین بازگشت و تا 1309ش / 1930م در آلمان زندگی کرد. در 1310ش / 1931م در دفتر بین المللی کار در ژنو به خدمت پرداخت و مدت 25 سال در آنجا کار کرد و سپس بازنشسته شد. چندی نیز در دانشگاه ژنو به تدریس زبان و ادبیات [[فارسی]] مشغول شد&lt;ref&gt;دهباشی، علی. ''یاد سیدمحمدعلی جمال زاده''. ‌تهران: نشر ثالث، 1377، ص 102.&lt;/ref&gt;. سرانجام در سوئیس برای همیشه سکنا گزید و در همان جا نیز درگذشت&lt;ref&gt;حقوقی، محمد''. ادبیات امروز ایران (1)''. تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 69.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> جمال‌زاده در میان نویسندگان امروز به داشتن آگاهی گسترده از ادبیات کلاسیک [[ایران باستان|ایران]] و علوم اسلامی ممتاز است و بازتاب این دانش‌ها را در نوشته‌های تخیلی و داستانی او نیز می‌توان دید&lt;ref&gt;استعلامی‌، ‌محمد. ''ادبیات دوره بیداری و معاصر''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 167.&lt;/ref&gt;. [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و نشر داستان کوتاه «''[[فارسی]] شکر است''» در او عنوان نخستین داستان کوتاه [[فارسی]] را به دست آورده است. این داستان نخستین بار در مجله ''[[کاوه]]'' [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شد و سپس همراه پنج داستان کوتاه دیگر در مجموعه‌ای به نام ''یکی بود یکی نبود'' در اوایل 1300ش/ 1921م در برلین [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و منتشر شد. روحیه انتقادی و طنزآوری [[علی اکبر دهخدا|دهخدا]] بر ذهن و زبان وی در این مجموعه بازتاب داشته است&lt;ref&gt;رحیمیان. ‌هرمز. ''ادوار نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380، ص 81.&lt;/ref&gt;. مقدمه این مجموعه را منتقدان نخستین «بیانیه اساسی [[نثر فارسی|نثر]] جدید [[فارسی]]» دانسته‌اند، چرا که جمال زاده در این مقدمه به لزوم افتادن انشاء در جاده رمان و حکایت تأکید می‌ورزد. شباهت‌های شکلی و مضمونی ''یکی بود یکی نبود'' با ''سیاحت‌نامه ابراهیم بیگ'' و ''[[حاجی بابای اصفهانی|حاجی بابا اصفهانی]]'' نشانگر وابستگی این اثر به ادبیات [[نهضت مشروطه|مشروطه]] است&lt;ref&gt;عابدینی، ‌حسن. ''صدسال داستان نویسی در ایران''. تهران: نشر تندر، 1368، ج 2، ص 363 و 364.&lt;/ref&gt;. جمال‌زاده به لطف یک عمر طولانی در تمام جریانات نثری ادوار معاصر [[ایران]] حاضر و فعال بود و با ''یکی بود یکی نبود'' حلقه داستان نویسی ابتدایی را تکمیل کرد و طلوع دوره بعدی را بشارت داد&lt;ref&gt;سپانلو، ‌محمدعلی. ''نویسندگان پیشرو ایران''. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 42.&lt;/ref&gt;. او مانند دیگر نویسندگان واقع گرای معاصر [[ایران امروز|ایران]] گرد تقلید خام نرفت و اگر از نویسندگان غرب اثر پذیرفت، ‌این تأثیر از ولتر[Woltaire]، ‌مولیر[Molière]، چخوف[ Chekhov] و.... بود و نه از جویس[Joyce] و پروست[Proust]&lt;ref&gt;دست غیب.عبدالعلی. ''نقد آثار محمدعلی جمال‌زاده''. تهران: چاپار. ص 46.&lt;/ref&gt;. وی بیش از 200 مقاله و [[کتاب]] نوشت یا ترجمه کرد. ''ویلهلم تل''[''Wilhelm Tell''] از شیلر[ Schiller] و ''خسیس'' مولیر از مهم‌ترین ترجمه‌ها و ''دارالمجانین'' (1321ش)، ''‌سرگذشت عمو حسینعلی'' (1322ش)، ''‌سر و ته یک کرباس'' (1323ش)، ''‌قُلتُشَن دیوان'' (1325ش)، ''‌راه آب نامه'' (1326ش)، ''‌صحرای محشر'' (1326ش) و ''هزار پیشه'' (1326ش) از داستان نوشته‌های او به شمار می‌آیند. نثر جمال‌زاده در تمام داستان‌هایش ساده، ‌روان، بی‌تکلف و محاوره‌ای است&lt;ref&gt;رحیمیان. هرمز. ''ادوار نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380. ص 82.، 83، 159.&lt;/ref&gt;. مقاله‌ها و ترجمه‌هایش نیز ارزش بسیار دارند. کارهای تحقیقاتی چندی هم از وی در دست است که شاید ''[[فرهنگ عامه|فرهنگ]] لغات عامیانه'' بهترین آن‌ها باشد&lt;ref&gt;استعلامی‌.محمد. ''ادبیات دوره بیداری و معاصر''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 167.&lt;/ref&gt;. بسیاری از نوشته‌های جمال‌زاده به زبان‌های آلمانی، ‌انگلیسی، ‌روسی، ‌دانمارکی، اردو، هندی و چکی ترجمه شده‌اند&lt;ref&gt;دهباشی.علی. ''یاد سیدمحمدعلی جمال زاده''. ‌تهران: نشر ثالث، 1377. ص 104.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[نهضت مشروطه|نهضت مشروطیت]]<br /> * ''[[کاوه]]''<br /> * ''[[حاجی بابای اصفهانی|حاجی بابا اصفهانی]]''<br /> * [[ایران]]<br /> * ''[[حزب رستاخیز|رستاخیز]]''<br /> * [[فارسی]]<br /> * [[حقوق]]<br /> * [[علی اکبر دهخدا|دهخدا]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%82_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=10470 2025-06-11T20:38:14Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Jamaluddin-abdul-razzaq-1.jpg|بندانگشتی|جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی برگرفته از وبسایت بیتوته قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.beytoote.com/art/artist/jamaluddin-abdul-razzaq01.html]]<br /> '''[[جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی]]''' (سده 6 ق) شاعر.<br /> <br /> جمال‌الدین محمد فرزند عبدالرزاق اصفهانی و پدر کمال‌الدین اسماعیل اصفهانی شاعر بود&lt;ref&gt;فروزانفر، بدیع‌الزمان. ''سخن و سخنوران''، ‌تهران: خوارزمی، چ 2، 1350 ش، ص 547.&lt;/ref&gt;. در آغاز پیشه زرگری داشت و [[نقاشی پشت شیشه|نقاشی]] هم می‌کرد. وی پس از آن به شاعری روی آورد&lt;ref&gt;مصاحب، غلامحسین. ''دایره المعارف فارسی''، تهران: جیبی، چ 1، 1381 ش، ج 1، ص 746 (ذیل جمال‌الدین عبدالرزاق).&lt;/ref&gt;. در علم سیاق&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (شیوه‌ای سنتی و قدیم در محاسبات و دفترداری) و حساب نیز مهارت زیادی کسب کرد&lt;ref&gt;واله داغستانی، علیقلی. ''تذکره ریاض‌الشعراء''، با مقدمه، تصحیح و تحقیق سید محسن ناجی نصرآبادی، تهران: اساطیر، چ 1، 1384 ش، ج 1، ص 481.&lt;/ref&gt;. جمال‌الدین بیشتر عمرش را در [[اصفهان]] گذراند و گویا برای امرار معاش به [[آذربایجان شرقی|آذربایجان]] و [[مازندرانی|مازندران]] هم سفرهایی داشت&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: ابن سینا، چ 4، 1347 ش، ج 2، ص 731.&lt;/ref&gt;. همچنین احتمال داده‌اند که وی به گنجه نیز سفر کرده و در آنجا با حکیم [[نظامی گنجوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ملاقات داشته است&lt;ref&gt;وحید دستگردی، حسن. ''دیوان کامل استاد جمال‌الدین محمد بن عبدالرزاق اصفهانی''، 1320 ش، ص یز (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او با برخی از شاعران معاصر خود چون انوری&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، [[خاقانی شروانی|خاقانی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و رشید وطواط&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; مشاعره و مکاتبه داشت&lt;ref&gt;مصاحب، غلامحسین.''دایره المعارف فارسی''، تهران: جیبی، چ 1، 1381 ش، ج 1، ص 746 (ذیل جمال‌الدین عبدالرزاق).&lt;/ref&gt;. در قصیده سرایی از شیوه [[سنایی غزنوی|سنایی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، انوری&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و مسعود سعد [[سلمان ساوجی|سلمان]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; پیروی و تقلید می‌کرد. جز قصیده در [[غزلخوانی|غزلسرایی]] نیز مهارت داشت. اشعار وی در عین سادگی و بی تکلفی از بلاغت و صنایع ادبی بهره‌مند است. از جمله ممدوحان وی می‌توان نصره الدین جهان پهلوان محمد محمد (حک 568ـ581 ق / ؟م) و [[طغرل افشار|طغرل]] بن ارسلان (حک 571ـ590 ق / ؟م) را نام برد&lt;ref&gt;فروزانفر، بدیع‌الزمان. ''سخن و سخنوران''، ‌تهران: خوارزمی، چ 2، 1350 ش، ص 548، 549، 552، 553 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. بیشتر اشعارش به موعظه و تنبیهات اختصاص دارد، به جز چند قصیده که در مدح آل صاعد سروده است&lt;ref&gt;امین احمد رازی. ''تذکره هفت اقلیم''، با تصحیح، تعلیقات و حواشی سیدمحمدرضا طاهری (حسرت)، تهران: سروش، 1378 ش، ج 2، ص 916.&lt;/ref&gt;. مکاتیب منظوم او به [[خاقانی شروانی|خاقانی]] شهرت بسیار دارد. ''دیوان شعر'' اصفهانی مشتمل بر 5000 بیت است&lt;ref&gt;هدایت، محمود. ''گلزار جاویدان''، تهران: وزارت فرهنگ و هنر (سابق)، 1351، ج 1، ص 326.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[نظامی گنجوی]]<br /> * [[سنایی غزنوی|سنایی]]<br /> * [[خاقانی شروانی|خاقانی]]<br /> * [[اصفهان]]<br /> * [[سلمان ساوجی|سلمان]]<br /> * [[غزلخوانی|غزلسرایی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> '''ابوالقاسم رادفر'''<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86_%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C&diff=10469 2025-06-11T20:37:52Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:164598969.jpg|بندانگشتی|نورالدین عبدالرحمن جامی برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/84288982/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%AD%D9%85%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C]]<br /> '''[[نورالدین عبدالرحمن جامی|جامی]]''' (817 ـ 898 ق / 1414 ـ 1495 م) شاعر، نویسنده، ‌عارف.<br /> <br /> نورالدین عبدالرحمان مکنی به ابوالبرکات و متخلص به [[جامی]] فرزند نظام‌الدین احمد بن محمد دشتی و از بزرگان [[ادب]] و عرفان سده 9ق / 15م و به عقیده برخی، خاتم شعرای بزرگ [[فارسی]] گوی است&lt;ref&gt;صفا، ‌ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4، ص 347 و 348.&lt;/ref&gt;. خاندانش از نسل امام محمد شیبانی (م 189ق) شاگرد امام ابوحنیفه (سده‌2ق) و [[عربی|عرب]] تبار بودند. نیای او شمس الدین محمد دشتی، از دشت (در حوالی [[اصفهان]]) به جام خراسان کوچید و در آنجا به امر قضا و فتوا مشغول شد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی هفت اورنگ'' ‌به تصحیح و مقدمه مرتضی مدرس گیلانی، تهران: سعدی، چ 2، بی تا، ص 3 ـ 4 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. جامی در خرجرد جام به دنیا آمد. در کودکی مقدمات و صرف و نحو [[عربی]] را نزد پدرش فراگرفت. پیش از رسیدن به سن بلوغ همراه پدر به هرات رفت و در [[مدرسه]] نظامیه آن شهر از مولانا جنید اصولی، خواجه علی سمرقندی و مولانا شهاب الدین جاجرمی دانش کسب کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: دانشگاه تهران، 2536 (1356)، ‌ج 4. ص 349 ـ 350 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. سپس روی به سمرقند نهاد و در مجالس درس قاضی روم (قاضی زاده رومی) یکی از محققان بزرگ آن عهد، شرکت جست&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. رشحات عین الحیات. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1، ص 235ـ 236 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. به زودی در تمام دانش‌های رایج زمان از جمله بلاغت، منطق، ‌حکمت، ‌کلام، فقه، ‌اصول، حدیث، ‌قرائت و تفسیر [[قرآن|''قرآن'' کریم]]، ریاضی و هیئت مهارت یافت و پس از آن به هرات بازگشت&lt;ref&gt;ادب فارسی در افغانستان، ''دانشنامه ادب فارسی'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ص 272.&lt;/ref&gt;. در این دوره با صوفیان بزرگ فرقه نقشبندیه آشنا شد و دست ارادت به سعدالدین کاشغری (م 860 ق) داد. پس از درگذشت این مرشد، به جرگه مریدان خواجه‌احرار (م 895 ق) پیوست و در طریق تصوف به سیر و سلوک پرداخت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''سلامان و ابسال''. نگارش محمد روشن، تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 125.&lt;/ref&gt;. جامی اگرچه در تصوف، ‌به مقام قطبیت دست نیافت، اما عنوان [[شیخ طبرسی|شیخ]] گرفت و برخی از شاگردانش چون عبدالغفور لاری را به طریقه خود کشاند. در عین حال تفکّر او در درجه نخست از مکتب محی الدین ابن العربی (م 638ق) نشأت می‌گرفت&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''لوایح''. تصحیح و مقدمه و توضیحات یان ریشار، ترجمه روح بخشان، ‌تهران: اساطیر، چ 1، 1373، ص 19ـ 20.&lt;/ref&gt;. جامی مذهب حنفی داشت و در مذهب خود متعصب و متعبّد بود، ‌اما در عین حال تکفیر و لعن مردم مذاهب دیگر [[اسلام]] را جایز نمی‌دانست&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی'' ''هفت اورنگ''. ص 10 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. او در 878 ق به قصد زیارت [[مکه]] معظّمه، ‌هرات را ترک گفت و پس از گذشتن از شهرهای مختلف به بغداد و کربلا رسید. در کربلا اشعاری در مدح [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] سرود. پس از چهار ماه اقامت در بغداد رهسپار [[مدینه]] شد و در منقبت پیامبر [[اسلام]] (ص) نیز ابیاتی به نظم درآورد. سرانجام به [[مکه]] رفت و حج گزارد&lt;ref&gt;فخرالدین علی بن حسین واعظ کاشفی. ''رشحات عین الحیات''. ‌با مقدمه، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات علی اصغر معینیان، ‌تهران: بنیاد نیکوکاری نوریانی، 2536 (1356)، ج 1. ص 254ـ 261 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[جامی]] درعرفان و تصوف و [[ادب]] و شعر روزگار خود به چنان درجه‌ای رسید که امیران [[تیموریان|تیموری]] و دیگر فرمانروایان مناطق [[شرق]] و غرب آن روز به او و آثارش اقبال و اهتمام بسیار ورزیدند&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس من حضرات القدس''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375، ص 41 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. چنان که اوزون حسن [[آق قویونلو یا بایندریان|آق قویونلو]] و فرزندش یعقوب بیگ با او از طریق مکاتبه‌، ‌ارتباط داشتند و جامی نیز در بازگشت از سفر حج مدتی در پایتخت او در [[تبریز]] اقامت کرد&lt;ref&gt;جامی، نورالدین عبدالرحمان. ''نفحات الانس من حضرات القدس''. ‌با مقدمه و تصحیح محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، ‌چ 3، 1375. ''لوایح''. ‌ص 11 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. مکاتبات [[سلطان محمد عراقی|سلطان محمد]] فاتح و سلطان بایزید دوم، پادشاهان عثمانی نیز با جامی بیانگر میزان ارزش و اعتبار آنان نسبت به اوست. افزون بر این، سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق) پادشاه ادب پرور [[تیموریان|تیموری]] هم به جامی ارادت خاصی داشت. گرامی داشت مقام جامی از سوی آن سلطان در ''مجالس العشاق'' و حضور وی و وزیر دانشمندش امیرعلیشیر نوایی (م 906 ق) همراه با شاهزادگان و ارکان دولت در مراسم تشییع جامی بیانگر عزّت و پایگاه [[جامی]] در این دوره است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. ''چشمه روشن''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 269ـ 270.&lt;/ref&gt;. [[جامی]] از جوانی به سرودن شعر و نویسندگی پرداخت و به کمک قدرت حافظه، توان دریافت و تلاش خود در دانش‌های گوناگون سرآمد شد. سروده‌های او پخته و استوار بود و در شعر از شیوه عراقی پیروی می‌کرد&lt;ref&gt;''ادب فارسی در افغانستان''. ''دانشنامه ادب فارسی'' (3)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران‌: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1357، ‌ص 272 ـ 273 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. علاقه جامی به یافتن مضمون‌های نو و تدارک قافیه و توجه به صنعت، ‌سبب پیدایش سبک پیچیده‌هندی و سرایت این شیوه توسط شاعر و نیز بابافغانی (م 925 ق) از هرات به دهلی، دکن و [[اصفهان]] گردید&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. ''سبک شناسی''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2535 (1355)، ‌ج 3، ‌ص 227.&lt;/ref&gt;. سرانجام در هرات درگذشت و همان جا در کنار مرقد پیر خود سعدالدین کاشغری به خاک سپرده شد. آورده‌اند که جامی 99 اثر داشته است، ‌اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 50 اثر از او بازمانده است&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. ''مثنوی هفت اورنگ''. ص 14 و 19 (مقدمه).&lt;/ref&gt;. از میان آثار ارزنده او می‌توان : ''نفحات الانس من حضرات القدس''٭ ''(''883 ق / 1478 م ‌، ''شواهد النبوه'' (885 ق / 1480م)، شرح ''لمعات'' [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]] با نام ''اشعه اللمعات'' (886 ق/ 1491م)، ‌شرح ''فصوص الحکم'' محی الدین بن [[عربی]] (896 ق/ 1491 م)، ‌''[[بهارستان]]''٭ در [[نثر فارسی|نثر]] و به سبک ''گلستان''٭ [[سعدی]]،٭ ‌مثنوی‌های ''[[هفت اورنگ]]''٭ یا ''سبعه'' (''سلسله الذهب، سلامان و ابسال، تحفه الاحرار، سبحه الابرار، لیلی و مجنون،''٭ ''یوسف و زلیخا، خردنامه اسکندری'' ) و سه دیوان شعر با نام‌های ''فاتحه الشباب'' (884 ق/ 1479 م)، ‌''واسطه العقد'' (894 ق / 1489 م) و ''خاتمه الحیاه'' (896 ق / 1490م) را نام برد&lt;ref&gt;برون، ادوارد. ''از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م، ص 572 ـ 576 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جامی علی رغم کسب حیثیت و عزت در نزد پادشاهان و بزرگان و مردم روزگار خود، ‌در نهایت سادگی و وارستگی می‌زیست و هرگز داعیه مرشدی از او سر نزد&lt;ref&gt;یوسفی، غلامحسین.''چشمه روشن''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362. ص 270.&lt;/ref&gt;. درباره جامی و آثارش کتاب‌های بسیاری به [[فارسی]] و دیگر زبان‌های دنیا نوشته شده است. در میان اروپایی‌ها، ‌دانشمندان آلمانی چون روکرت[Rückert.]، ویکرهوزر[ Wickerhauser.]، بلوتن کرانز[Blüten Kranz.] و کسان دیگر در باب دیوان‌های سه گانه [[جامی]] تحقیقات مفصّلی انجام داده‌اند&lt;ref&gt;برون، ‌ادوارد. ''از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، ‌تهران: چاپخانه بانک ملی ایران، 1327/ 1948 م. ص 592.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;نقوی، ‌نقیب. ''مقاله نامه خراسان'' (ویرایش 2). ‌مشهد: آستان قدس رضوی، ‌چ 2، 1372، ص 224ـ 228.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[اصفهان]]<br /> * ''[[هفت اورنگ]]''<br /> * [[سعدی]]<br /> * [[فخر الدین عراقی|شیخ فخرالدین عراقی]]<br /> * ‌''[[بهارستان]]''<br /> * [[تیموریان|تیموری]]<br /> * [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]]<br /> * [[قرآن|''قرآن'' کریم]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، <br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&diff=10468 2025-06-11T20:37:28Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Re75.jpg|بندانگشتی|جامع التواریخ برگرفته از وبسایت اسمان کتاب قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://asmaneketab.ir/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%B6%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87/]]<br /> '''[[جامع التواریخ]]،''' یا ''تاریخ رشیدی'' از بزرگ‌ترین و معتبرترین کتب تاریخ عمومی به زبان [[فارسی]]، از روزگار [[آدم]] ابوالبشر (ع) تا زمان مؤلف&lt;ref&gt;نوایی، ‌عبدالحسین. ''متون تاریخی به زبان فارسی''. تهران: سمت، 1376، ‌ص 82.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی (د 718ق / 1318م) وزیر، ‌محقق و تاریخ‌نویس مشهور دربار [[مغول ها|مغول]] در ح 710ق / 1310م به دستور [[غازانخان|غازان‌خان]] و سپس محمد الجایتو آن را نوشت&lt;ref&gt;مصاحب، ‌غلامحسین. ''دایرهالمعارف فارسی''. ج 1، ص 720؛ خانلری (کیا)، زهرا. ''فرهنگ ادبیات فارسی''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ‌ص 155.&lt;/ref&gt;. جلد نخست در تاریخ [[مغول ها|مغول]] و شامل دو فصل، جلد دوم در تاریخ عمومی عالم و حاوی دو قسمت و جلد سوم در بیان صوراقالیم و مسالک و ممالک است&lt;ref&gt;مصاحب، ‌غلامحسین. ''دایره المعارف فارسی''. ج 1، ص 720؛ خانلری (کیا)، زهرا. ''فرهنگ ادبیات فارسی''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348، ‌ص 155.&lt;/ref&gt;. ''جامع‌التواریخ'' با وجود فراوانی لغت‌های [[ترکی]]، ‌مغولی و [[عربی]] [[نثر فارسی|نثر]] روان و ساده‌ای دارد&lt;ref&gt;نوایی. ‌عبدالحسین. ''متون تاریخی به زبان فارسی''. تهران: سمت، 1376، ‌ص 82.&lt;/ref&gt;. مؤلف تلاش کرده تا در نقل عبارات متکلفانه تاریخ نویسان پیش از خود مانند [[عطاملک جوینی]] و دیگران نیز تلاش کرده تا حد امکان لغات دشوار و غیر مشهور را حذف کند&lt;ref&gt;بهار (ملک‌الشعرا)، محمدتقی. ''سبک‌شناسی''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 1355، ج 3، ص 175.&lt;/ref&gt;. بخشی از ''روضه الصفا'' تألیف میرخواند از این [[کتاب]] اقتباس شده است و ''ناسخ‌التواریخ'' محمد تقی لسان‌الملک سپهر کاشانی نیز تا حدی به تقلید طرح و اسلوب ''جامع‌التواریخ'' است&lt;ref&gt;حاکمی، ‌اسماعیل. ''گزیده‌ای از نثرهای مصنوع و مزین''. تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 147 و 167.&lt;/ref&gt;. کاترمر [Quatremère]قسمت هلاکو و بلوشه،[Blochet] کارل یان[ K. Jahn] و دیگران هر یک اجزایی از آن را تصحیح و [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرده‌اند&lt;ref&gt;مصاحب.غلامحسین. ''دایره المعارف فارسی''. ج 1، ص 720؛ خانلری (کیا)، زهرا. ''فرهنگ ادبیات فارسی''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌1348. ص 721.&lt;/ref&gt;. بهمن کریمی این قسمت‌های [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده را در یک جا گردآوری و منتشر کرده است. در 1373ش نیز [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] منقحی از این [[کتاب]] به کوشش محمد روشن و مصطفی موسوی انتشار یافت&lt;ref&gt;نوایی.عبدالحسین. ''متون تاریخی به زبان فارسی''. تهران: سمت، 1376، ‌ص 82.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[آدم]]<br /> * [[عطاملک جوینی]]<br /> * [[مغول ها|مغول]]<br /> * [[کتاب]]<br /> * [[غازانخان|غازان‌خان]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%A8_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=10467 2025-06-11T20:37:10Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:دانلود-کتاب-جاماسبنامه-1-600x600.jpg|بندانگشتی|جاماسب نامه برگرفته از وبسایت کتاب کهن قابل بازیابی از https://katabkohan.net/product-tag/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%A8/]]<br /> '''[[جاماسب نامه|جاماسب‌نامه‌ (یادگار جاماسبی)]]'''<br /> <br /> رساله‌ای به‌ [[فارسی]]، از آثار منسوب‌ به‌ مزدیسنان‌ و شامل‌ چندین‌ سؤال‌ و جواب‌ كه‌ بین‌ گشتاسپ‌ شاه‌ و جاماسب‌ حكیم‌ ردّ و بدل‌ شده‌ است‌. در خلال‌ این‌ سؤال‌ و جواب‌ها، مسائل‌ گوناگون‌ دینی واخلاقی مطرح‌ میشود و در پایان‌ آن‌ از پیشگوییهایی درباره سرنوشت‌ [[ایران|ایران‌]] زمین‌ و ظهور موعودهای [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] (سوشیانت‌) سخن‌ میرود. جاماسب‌ كه‌ در داستانهای دینی و ملّی قدیم‌ [[ایران باستان|ایران]] وزیر گشتاسب‌ و داماد [[زرتشت|زرتشت‌]] معرفی شده‌ است‌، در اساطیر پهلوی حكیمی روشن‌ بین‌ خوانده میشود؛ و هموست‌ كه‌ در جنگ‌ گشتاسب‌ با ارجاسب‌ كشته‌ شدن‌ پسر و 22 برادر گشتاسب‌ را پیشگویی میكند&lt;ref&gt;مصاحب‌، غلامحسین‌. ''دایرهالمعارف‌ فارسی''. تهران‌: فرانكلین‌، 1345، ج‌1، ص‌ 720 (ذیل ‌جاماسب‌نامه‌).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> احتمالاً متن‌ پهلوی موجود از این‌ اثر كه‌ به‌ صورت‌ نثر و با زبانی شاعرانه‌ نوشته‌ شده‌، دارای اصلی منظوم‌ بوده‌ است‌. تحریر پازند و ترجمه [[فارسی]] این‌ [[کتاب|كتاب‌]] نیز وجود دارد&lt;ref&gt;زرشناس‌، زهره‌. ''زبان‌ و ادبیات‌ ایران‌ باستان‌.'' تهران‌: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1382، ص‌ 60.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> فصل‌ یكم‌ [[کتاب|كتاب‌]] به‌ اوضاع‌ و احوال‌ پایان‌ هزاره [[زرتشت|زردشت‌]] و فصل‌ دوم‌ به‌ آفت‌های طبیعت‌ و آشوب‌ها و جنگ‌ها میپردازد. فصل‌ سوم‌ آن‌ نیز گفت‌ و شنودی میان‌ اهرمزد و [[زرتشت|زردشت‌]] درباره رستخیز است‌. پس‌دو فصل‌ اخیر از افزوده‌های بعدی است‌&lt;ref&gt;سمیعی، احمد. ''ادبیات‌ ساسانی''. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ایران‌، 1355، ص‌ 41.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> داستان‌ ''جاماسب‌نامه‌'' برخلاف‌ دعوی بعضی از اهل‌ تحقیق‌، ظاهراً در ادوار بعد از [[اسلام|اسلام‌]] به‌ نگارش درآمده‌ است‌. با این‌ حال‌، اصل‌ پهلوی نیز دارد كه‌ به‌ نام‌ آیاتكارجا مسپیک (یادگار جاماسب‌) به‌اهتمام‌ مسینا[Messina] با شرح‌ و ترجمه ایتالیایی در 1939م‌ در رم‌ منتشر شده‌ است‌&lt;ref&gt;مصاحب‌، غلامحسین‌. ''دایره المعارف‌ فارسی''. تهران‌: فرانكلین‌، 1345، ج‌1، ص‌ 720.&lt;/ref&gt;. نسخه‌ پهلوی این [[کتاب|كتاب‌]] بیشتر نسخه‌های متأخراند. افزون‌ بر ترجمه منثور [[فارسی]]، ''جاماسب‌نامه‌'' و ''یادگار جاماسبی'' به نظم‌ [[فارسی]] نیز درآمده‌ است‌&lt;ref&gt;تفضّلی، احمد. ''تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌''. به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ص‌ 175ـ 176.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[زرتشت|زردشت‌]]<br /> * [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]<br /> * [[اسلام|اسلام‌]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D9%BE%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1&diff=10466 2025-06-11T20:36:40Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:37468.jpg|بندانگشتی|توپچنار برگرفته از وبسایت سوره مهر قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://sooremehr.ir/book/1560/%D8%AA%D9%88%D9%BE%DA%86%D9%86%D8%A7%D8%B1/]]<br /> رمان ''[[توپچنار]]'' از نوع [[داستان نامه بهمنیاری|داستان‌]]&lt;nowiki/&gt;های روستایی دهه چهل است: فرزانه معلّم جوان نهضت سواد آموزی و فرزند خانواده‌ای فقیر در [[بجنورد]]، ‌به دهی پرت افتاده که جاده‌ای مال رو دارد، می‌رود. وحشت او در ابتدای [[جاده ابریشم|جاده]] خلوت ده، به تدریج جای خود را به دلبستگی به مردم ده می‌دهد. درگیری مردم ده با بلایای طبیعی و تقدیر رنج بار آنان، ویژگی همه آدم‌هایی است که فرزانه از راه مهرورزی و ایثار با یک یک آنان ارتباط برقرار می‌کند&lt;ref&gt;میرعابدینی، ‌حسن. ''صد سال داستان نویسی در ایران''. تهران: نشر چشمه، ‌چ 1، 1383، ج 4، ص 1366.&lt;/ref&gt;. ''توپچنار'' را انسیه شاه حسینی (1333ش)، [[فیلمنامه|فیلمنامه‌]]&lt;nowiki/&gt;نویس و [[داستان نامه بهمنیاری|داستان‌]]&lt;nowiki/&gt;پرداز معاصر و نویسنده [[فیلمنامه|فیلم نامه‌]]&lt;nowiki/&gt;های ''دل نمک''، ''اوینار''، ''مجروح جنگی'' که بر اساس آن‌ها فیلم‌های [[سینمای جاهلی|سینمایی]] تهیه شد، در 1371ش نوشته است&lt;ref&gt;فرخزاد، پوران. ''دانشنامه زنان فرهنگساز ایران و جهان.'' تهران: زریاب، چ 1، 1378، ج 2، ص 1118 و 1119.&lt;/ref&gt;. این رمان اگرچه در برخی صحنه‌ها و نیز در وصف خصلت اشخاص به لحاظ فنّی اشکال دارد، اما به طور دقیق به وصف روستای مورد نظر می‌پردازد. اوصاف رویدادهایی که در ''توپچنار'' آمده‌اند، با فضای روستا و زیست روستاییان هماهنگی کامل دارند و در هاله شعر و تغزّل پوشانده نشده‌اند&lt;ref&gt;دست غیب، عبدالعلی. ''به سوی داستان نویسی بومی‌''. تهران: حوزه هنری، چ 1، 1376، ص 255 و 256.&lt;/ref&gt;. اهمیت ''توپچنار'' در این است که نویسنده رمان خود را از منظری زنانه روایت می‌کند ـ  زنان ده فرصت می‌یابند راز درون باز گویند و با صراحت تمنّیات خود را آشکار سازند&lt;ref&gt;میرعابدینی. ‌حسن. ''صد سال داستان نویسی در ایران''. تهران: نشر چشمه، ‌چ 1، 1383، ج 4، ص 1366.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[بجنورد]]<br /> * [[فیلمنامه|فیلمنامه‌]]<br /> * [[داستان نامه بهمنیاری|داستان‌]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=10465 2025-06-11T20:36:17Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[تفسیر نویسی|تفسیرنویسی]]، نوشتن شرح بر مطالب نوشته‌های علمی و فلسفی، به‌ویژه شرح و بیان معانی حقیقی آیات [[قرآن]].<br /> <br /> تفسیر در لغت به معنای کشف و اظهار و پرده‌برداری از معنای کلام است. در آغاز این کلمه به شروح کتاب‌ها و نوشته‌های علمی و فلسفی اطلاق می‌شد و مرادف با شرح و بیان معانی آنها بود. به همین سبب، شروح یونانی و غربی آثار ارسطو را تفسیر می‌نامیده‌اند. اما به تدریج این واژه در [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ]] اسلامی، بیشتر به [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های خاصی که در شرح [[قرآن|قرآن کریم]] نگارش می‌یافت، اطلاق و اصطلاح شد&lt;ref&gt;ایازی، ‌محمدعلی. «تفسیر قرآن»، ‌دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، ‌1377 ش، ‌ج 1، 635.&lt;/ref&gt;. در تعریف دیگر، تفسیر علمی است که به بیان حقیقت معانی آیات [[قرآن]] به اندازه توان انسان و به مقتضای قواعد لغوی، صرفی، نحوی و بلاغی [[عربی|عرب]] بپردازد و در حقیقت مراد خداوند را از نزول [[قرآن]] آشکار کند و درباره مفردات، ‌ترکیبات، معانی آنها، ‌اسباب نزول، ترتیب نزول، توضیح اشارات، مجملات، ‌تمییز ناسخات، منسوخات، محکمات و متشابهات از یکدیگر و تفصیل تعریضات، قصص و حکایات آن بحث کند&lt;ref&gt;محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، ‌دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.&lt;/ref&gt;. در برابر واژه تفسیر، واژه دیگری در [[قرآن]] و حدیث به نام تأویل به‌کار می‌رود که با مفهوم تفسیر معنای مشابهی دارد. درباره تفاوت یا یکی بودن تفسیر و تأویل میان صاحبنظران اختلاف وجود دارد. گروهی معتقدند که هر دو لفظ دارای یک معنی است. برخی هم تفسیر را به کشف ظاهر قرآن و تأویل را به کشف باطن آن تعبیر کرده‌اند&lt;ref&gt;محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، ‌دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.&lt;/ref&gt;. مؤلف [[کتاب]] التفسیر و المفسرون از جمله کسانی است که میان تفسیر و تأویل فرق گذاشته است. او می‌نویسد: تفسیر آن است که مرجعش راویت باشد، اما مرجع تأویل درایت است. به همین سبب تفسیر به کشف و بیان معنا شده و کشف مراد خداوند منجز نمی‌شود، مگر آنکه از سوی پیامبر اکرم (ص) وارد شده باشد یا از صحابه‌ای که بر نزول وحی شاهد بوده و به حوادث و وقایع آن علم و احاطه داشته باشند&lt;ref&gt;درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 47.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[تاریخ بیهقی|تاریخ]] تحول تفسیر: تاریخ تحول تفسیر قرآن کریم را به سه مرحله تقسیم  کرده‌اند. مرحله اول، تفسیر در زمان پیامبر اکرم (ص) و اصحاب او. مرحله دوم، تفسیر در دوره تابعین آن حضرت. مرحله سوم، تفسیر در اعصار تدوین تفسیر که از دوران بنی عباس آغاز شده و تا زمان حاضر ادامه یافته است&lt;ref&gt;درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 58.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> روش‌های تفسیری: بدون شک یکی از فواید شناخت تفسیر، آشنایی با روش‌هایی است که در زمینه شکل تفسیر و استنباط دیدگاه [[قرآن]] و رسیدن به فهم آن صورت پذیرفته است. این روش‌ها عبارتند از: 1ـ روش اجتهادی، 2ـ تفسیر موضوعی، 3ـ تفسیر تطبیقی، 4ـ تفسیر عصری، 5ـ تفسیر تاریخی، 6ـ تفسیر فلسفی، 7ـ تفسیر ادبی، 8ـ تفسیر به رأی، 9ـ تفسیر ماثور / نقلی، 10ـ تفسیر هدایتی و تربیتی، 11ـ تفسیر فقهی، 12ـ تفسیر کلامی، 13ـ تفسیر رفرمی، 14ـ تفسیر عرفانی / صوفیانه، 15ـ تفسیر اجتماعی، 16ـ تفسیر علمی، 17ـ تفسیر تقریب گرایانه&lt;ref&gt;ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، ‌دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، ‌1377 ش، ‌ج 1، ص 637ـ652 (به اختصار).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> مفسران قرآن: نخستین مفسر [[قرآن|قرآن کریم]] ، [[امام علی(ع)|حضرت علی (ع)]] بود. پس از آن حضرت، افزون بر اهل بیت (ع) کسانی چون ابن عباس (و 68 ق / ؟م) شاگرد مشهور [[امام علی(ع)|امام علی (ع)]]، ابن مسعود (و 32 ق/ ؟م)، جابر بن عبدالله انصاری (و 74 ق/ ؟م)، ابن ابی کعب (و 20 ق/ ؟م) و میثم تمّار (و 60 ق/ ؟م)، سعید بن جبیر (و 94 ق/ ؟م)، مجاهد بن جبیر (و 103 ق/ ؟م)، ‌عطیه بن سعید کوفی (و 111 / 114 ق/ ؟م) و ابومحمد قرشی (و 127 ق/ ؟م) به تفسیر قرآن کریم همت گماشتند. پس از آنان کسانی از جمله سفیان ثوری، ابن ماجد، ابن جریر طبری (و 310 ق/ ؟م) ابی حیّان، ‌ابوعلی فارسی، ‌ابن [[عربی]] و دیگران نیز تفاسیر ارزنده‌ای عرضه کردند. در میان مفسران مشهور عصر حاضر نیز می‌توان از امام محمد عبده، شیخ محمد رشید رضا (و 1354 ق/ ؟م)، سید قطب و طنطاوی (و 1358 ق/ ؟م) نام برد&lt;ref&gt;ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، ‌دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، ‌1377 ش، ‌ج 1، ص 653، 654 .&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> تفاسیر مشهور: از میان انبوه بسیار تفاسیری که قرآن پژوهان صورت داده‌اند، می‌توان از التبیان فی تفسیر القرآن از شیخ الطائفه / [[شیخ طوسی]] (و 460 ق/ ؟م)؛ تفسیر فراء / معالم التنزیل از ابن فراء بغوی (و 516 ق/ ؟م)؛ کشاف از جارالله زمخشری (و 538 ق/ ؟م)؛ تفسیر بیهقی از ظهیرالدین ابوالحسین علی بیهقی مشهور به ابن فندق و فرید خراسانی (و 565 ق/ ؟م)؛ ‌انوار التنزیل و اسرار التأویل از قاضی بیضاوی (و 685 ق/ ؟م)؛‌ السرّ الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز از علامه حلی (و 726 ق/ ؟م)؛ ‌تفسیر صافی از ملامحسن فیض کاشانی (و 1091 ق/ ؟م)؛ ‌اسرار الآیات و انوار البیّنات از [[ملاصدرا]] شیرازی (و 1050 ق/ ؟م)؛ المیزان فی تفسیر القرآن از علامه سید محمدحسین طباطبایی (1360 ش) و البیان فی تفسیر القرآن از آیت الله سید ابوالقاسم خویی (و 1413 ق/ ؟م) یاد کرد&lt;ref&gt;محمدخانی، علی اصغر.«تفسیر قرآن در ادب فارسی»، ‌دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ 1، 1376 ش، ص 384، 385.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> تفاسیر معاصر [[فارسی]]: از میان تفاسیر با ارزش [[فارسی]] در سال‌های اخیر سده حاضر می‌توان به پلی میان شعر عروضی و هجایی [[فارسی]] (1353 ش) به کوشش احمدعلی رجایی؛ [[ترجمه تفسیر طبری]] به کوشش [[حبیب یغمایی]]؛ تفسیر [[قرآن]] پاک (1348 ش) به کوشش علی رواقی؛ چند برگ تفسیر [[قرآن]] کریم (1351 ش) به کوشش مایل هروی؛ تفسیری بر عشری از [[قرآن]] مجید (1352 ش) به کوشش جلال متینی؛ ‌لسان التنزیل (1344 ش و 1355 ش) به کوشش مهدی محقق و ترجمه مفردات [[قرآن]] / تفسیر مفردات [[قرآن]] (1359 ش) به کوشش عزیزالله جوینی اشاره کرد.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[شیخ طوسی]]<br /> * [[ملاصدرا]]<br /> * [[حبیب یغمایی]]<br /> * [[قرآن]]<br /> * [[امام علی(ع)|حضرت علی (ع)]]<br /> <br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=10464 2025-06-11T20:35:24Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[تفسیر نویسی|تفسیرنویسی]]، نوشتن شرح بر مطالب نوشته‌های علمی و فلسفی، به‌ویژه شرح و بیان معانی حقیقی آیات [[قرآن]].<br /> <br /> تفسیر در لغت به معنای کشف و اظهار و پرده‌برداری از معنای کلام است. در آغاز این کلمه به شروح کتاب‌ها و نوشته‌های علمی و فلسفی اطلاق می‌شد و مرادف با شرح و بیان معانی آنها بود. به همین سبب، شروح یونانی و غربی آثار ارسطو را تفسیر می‌نامیده‌اند. اما به تدریج این واژه در [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ]] اسلامی، بیشتر به [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های خاصی که در شرح [[قرآن|قرآن کریم]] نگارش می‌یافت، اطلاق و اصطلاح شد&lt;ref&gt;ایازی، ‌محمدعلی. «تفسیر قرآن»، ‌دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، ‌1377 ش، ‌ج 1، 635.&lt;/ref&gt;. در تعریف دیگر، تفسیر علمی است که به بیان حقیقت معانی آیات [[قرآن]] به اندازه توان انسان و به مقتضای قواعد لغوی، صرفی، نحوی و بلاغی [[عربی|عرب]] بپردازد و در حقیقت مراد خداوند را از نزول [[قرآن]] آشکار کند و درباره مفردات، ‌ترکیبات، معانی آنها، ‌اسباب نزول، ترتیب نزول، توضیح اشارات، مجملات، ‌تمییز ناسخات، منسوخات، محکمات و متشابهات از یکدیگر و تفصیل تعریضات، قصص و حکایات آن بحث کند&lt;ref&gt;محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، ‌دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.&lt;/ref&gt;. در برابر واژه تفسیر، واژه دیگری در [[قرآن]] و حدیث به نام تأویل به‌کار می‌رود که با مفهوم تفسیر معنای مشابهی دارد. درباره تفاوت یا یکی بودن تفسیر و تأویل میان صاحبنظران اختلاف وجود دارد. گروهی معتقدند که هر دو لفظ دارای یک معنی است. برخی هم تفسیر را به کشف ظاهر قرآن و تأویل را به کشف باطن آن تعبیر کرده‌اند&lt;ref&gt;محمدخانی، علی اصغر. «تفسیر قرآن در ادب فارسی»، ‌دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ 1، 1376 ش، ص 383ـ384.&lt;/ref&gt;. مؤلف [[کتاب]] التفسیر و المفسرون از جمله کسانی است که میان تفسیر و تأویل فرق گذاشته است. او می‌نویسد: تفسیر آن است که مرجعش راویت باشد، اما مرجع تأویل درایت است. به همین سبب تفسیر به کشف و بیان معنا شده و کشف مراد خداوند منجز نمی‌شود، مگر آنکه از سوی پیامبر اکرم (ص) وارد شده باشد یا از صحابه‌ای که بر نزول وحی شاهد بوده و به حوادث و وقایع آن علم و احاطه داشته باشند&lt;ref&gt;درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 47.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[تاریخ بیهقی|تاریخ]] تحول تفسیر: تاریخ تحول تفسیر قرآن کریم را به سه مرحله تقسیم  کرده‌اند. مرحله اول، تفسیر در زمان پیامبر اکرم (ص) و اصحاب او. مرحله دوم، تفسیر در دوره تابعین آن حضرت. مرحله سوم، تفسیر در اعصار تدوین تفسیر که از دوران بنی عباس آغاز شده و تا زمان حاضر ادامه یافته است&lt;ref&gt;درودی، موسی. نخستین مفسران قرآن، کتاب اول، تهران: نور فاطمه، 1362 ش، ص 58.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> روش‌های تفسیری: بدون شک یکی از فواید شناخت تفسیر، آشنایی با روش‌هایی است که در زمینه شکل تفسیر و استنباط دیدگاه [[قرآن]] و رسیدن به فهم آن صورت پذیرفته است. این روش‌ها عبارتند از: 1ـ روش اجتهادی، 2ـ تفسیر موضوعی، 3ـ تفسیر تطبیقی، 4ـ تفسیر عصری، 5ـ تفسیر تاریخی، 6ـ تفسیر فلسفی، 7ـ تفسیر ادبی، 8ـ تفسیر به رأی، 9ـ تفسیر ماثور / نقلی، 10ـ تفسیر هدایتی و تربیتی، 11ـ تفسیر فقهی، 12ـ تفسیر کلامی، 13ـ تفسیر رفرمی، 14ـ تفسیر عرفانی / صوفیانه، 15ـ تفسیر اجتماعی، 16ـ تفسیر علمی، 17ـ تفسیر تقریب گرایانه&lt;ref&gt;ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، ‌دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، ‌1377 ش، ‌ج 1، ص 637ـ652 (به اختصار).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> مفسران قرآن: نخستین مفسر [[قرآن|قرآن کریم]] ، [[امام علی(ع)|حضرت علی (ع)]] بود. پس از آن حضرت، افزون بر اهل بیت (ع) کسانی چون ابن عباس (و 68 ق / ؟م) شاگرد مشهور [[امام علی(ع)|امام علی (ع)]]، ابن مسعود (و 32 ق/ ؟م)، جابر بن عبدالله انصاری (و 74 ق/ ؟م)، ابن ابی کعب (و 20 ق/ ؟م) و میثم تمّار (و 60 ق/ ؟م)، سعید بن جبیر (و 94 ق/ ؟م)، مجاهد بن جبیر (و 103 ق/ ؟م)، ‌عطیه بن سعید کوفی (و 111 / 114 ق/ ؟م) و ابومحمد قرشی (و 127 ق/ ؟م) به تفسیر قرآن کریم همت گماشتند. پس از آنان کسانی از جمله سفیان ثوری، ابن ماجد، ابن جریر طبری (و 310 ق/ ؟م) ابی حیّان، ‌ابوعلی فارسی، ‌ابن [[عربی]] و دیگران نیز تفاسیر ارزنده‌ای عرضه کردند. در میان مفسران مشهور عصر حاضر نیز می‌توان از امام محمد عبده، شیخ محمد رشید رضا (و 1354 ق/ ؟م)، سید قطب و طنطاوی (و 1358 ق/ ؟م) نام برد&lt;ref&gt;ایازی، محمدعلی.«تفسیر قرآن»، ‌دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان ـ ناهید، ‌1377 ش، ‌ج 1، ص 653، 654 .&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> تفاسیر مشهور: از میان انبوه بسیار تفاسیری که قرآن پژوهان صورت داده‌اند، می‌توان از التبیان فی تفسیر القرآن از شیخ الطائفه / [[شیخ طوسی]] (و 460 ق/ ؟م)؛ تفسیر فراء / معالم التنزیل از ابن فراء بغوی (و 516 ق/ ؟م)؛ کشاف از جارالله زمخشری (و 538 ق/ ؟م)؛ تفسیر بیهقی از ظهیرالدین ابوالحسین علی بیهقی مشهور به ابن فندق و فرید خراسانی (و 565 ق/ ؟م)؛ ‌انوار التنزیل و اسرار التأویل از قاضی بیضاوی (و 685 ق/ ؟م)؛‌ السرّ الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز از علامه حلی (و 726 ق/ ؟م)؛ ‌تفسیر صافی از ملامحسن فیض کاشانی (و 1091 ق/ ؟م)؛ ‌اسرار الآیات و انوار البیّنات از [[ملاصدرا]] شیرازی (و 1050 ق/ ؟م)؛ المیزان فی تفسیر القرآن از علامه سید محمدحسین طباطبایی (1360 ش) و البیان فی تفسیر القرآن از آیت الله سید ابوالقاسم خویی (و 1413 ق/ ؟م) یاد کرد&lt;ref&gt;محمدخانی، علی اصغر.«تفسیر قرآن در ادب فارسی»، ‌دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ 1، 1376 ش، ص 384، 385.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> تفاسیر معاصر [[فارسی]]: از میان تفاسیر با ارزش [[فارسی]] در سال‌های اخیر سده حاضر می‌توان به پلی میان شعر عروضی و هجایی [[فارسی]] (1353 ش) به کوشش احمدعلی رجایی؛ [[ترجمه تفسیر طبری]] به کوشش [[حبیب یغمایی]]؛ تفسیر [[قرآن]] پاک (1348 ش) به کوشش علی رواقی؛ چند برگ تفسیر [[قرآن]] کریم (1351 ش) به کوشش مایل هروی؛ تفسیری بر عشری از [[قرآن]] مجید (1352 ش) به کوشش جلال متینی؛ ‌لسان التنزیل (1344 ش و 1355 ش) به کوشش مهدی محقق و ترجمه مفردات [[قرآن]] / تفسیر مفردات [[قرآن]] (1359 ش) به کوشش عزیزالله جوینی اشاره کرد.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[شیخ طوسی]]<br /> * [[ملاصدرا]]<br /> * [[حبیب یغمایی]]<br /> * [[قرآن]]<br /> * [[امام علی(ع)|حضرت علی (ع)]]<br /> <br /> <br /> مآخذ<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=10463 2025-06-11T20:20:25Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.<br /> <br /> ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. ''تحول شعر فارسی''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. ''تحول شعر فارسی''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. ''فنون بلاغت و صناعات ادبی''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 898 ق/ ؟م)، ‌بابافغانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 925 ق/ ؟م)، وحشی بافقی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 991 ق / ؟م)، شیخ بهایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین.''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]<br /> * [[موسیقی مطربی|موسیقی]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]<br /> * [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=10462 2025-06-11T20:20:01Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:یمینی-400x567.jpg|بندانگشتی|ترجمه تاریخ یمینی برگرفته از وبسایت بیتا بوک قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.bitabook.ir/product/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/]]<br /> '''[[ترجمه تاریخ یمینی|ترجمه‌ تاریخ‌ یمینی]]'''‌، ترجمه [[فارسی]] ''تاریخ عتبی'' (یا ''تاریخ یمینی'')، در شرح‌ سلطنت‌ [[سبكتكین|امیرسبكتكین‌]] (حک 366ـ389ق / 977-999م) و سلطان‌ [[محمود غزنوی|محمود غزنوی‌]] (حک389ـ412ق / 999-1021م) تا وقایع‌ 412ق.<br /> <br /> این كتاب را ابونصر محمد بن عبدالجبار عتبی (د 427ق / 1036م) به زبان [[عربی]] تألیف کرده است و در آن از حوادث‌ اواخر دوره‌ [[سامانیان|سامانی‌]] نیز اطلاعات‌ سودمندی‌ آمده است. مؤلف‌ کتاب ابونصر محمد بن‌ عبدالجبار عُتبی‌ (د 427 م‌/ 428ق) از مردم‌ [[ری|ری‌]] و در شمار ادبا و تاریخ‌نویسان‌ بزرگ‌ سده‌ 4 و آغاز سده‌ 5ق است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله‌. ''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌''. تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 6، 1347، ج‌1، ص‌ 645.&lt;/ref&gt;. وی‌ که مدت‌ها در خراسان‌ در دستگاه ‌ناصرالدین‌ [[سبكتكین|سبكتكین‌]] و ابوعلی‌ سیمجور می‌زیست‌، كتابش‌ به ''تاریخ‌ عتبی‌'' نیز شهرت‌ داشت&lt;ref&gt;حكیمیان‌، ابوالفتح‌. ''فهرست‌ مشاهیرایران‌''. تهران‌: دانشگاه‌ ملی‌، 1357، ج2، ص‌ 225.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ابوالشرف‌ ناصح‌ بن‌ ظفر بن‌ سعد منشی‌ جرفادقانی‌ (گلپایگانی) از دبیران‌ مشهور [[سلجوقیان|دوره‌سلجوقی‌]] در 603ق / 1207م به‌ تشویق‌ ابوالقاسم‌ علی‌ بن‌ حسین‌، وزیر جمال‌الدین‌ آی‌ابه‌ این [[کتاب]] را که به نام سلطان یمین‌الدوله [[محمود غزنوی]]، '''''تاریخ یمینی''''' نامیده شده بود، با اضافاتی‌ به‌ نثر مصنوع پارسی‌ برگردانید. تأثیر این‌ ترجمه‌ در [[کتاب|كتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های‌ تاریخی‌ دوره‌های بعد تا جایی‌ رسید كه‌ در برخی‌ تواریخ‌ [[فارسی|فارسی‌]] عین‌ عبارات‌ آن‌ دیده‌ می‌شود&lt;ref&gt;شعار، جعفر. مقدمه بر ''ترجمه‌ تاریخ‌ یمینی‌''. تهران‌: بنگاه‌ ترجمه‌ ونشر كتاب‌، 1345، ص‌ 17 و 24.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> این‌ ترجمه‌ را می‌توان‌ در ردیف‌ بهترین‌ آثار مصنوع‌ و مزین‌ مانند ''كلیله‌ و دمنه،‌ مقامات‌ حمیدی،'' ''مرزبان‌نامه‌'' به شمار آورد&lt;ref&gt;حاكمی‌، اسماعیل‌. ''گزیده‌ای‌ از نثرهای‌ مصنوع‌ و مزیّن‌''. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1364، ص‌ 64.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> شروح‌ متعددی‌ بر آن‌ نوشته‌اند كه‌ مشهورترین‌ آن‌ها ''شرح‌ منینی‌'' و ''شرح‌ نجاتی‌'' است‌&lt;ref&gt;حكیمیان‌، ابوالفتح‌.''فهرست‌ مشاهیرایران‌''. تهران‌: شدانگاه‌ ملی‌، 1357، ج2. ص‌ 225.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[ترجمه تاریخ یمینی|ترجمه‌ ''تاریخ‌ یمینی‌'']] یک بار به‌ کوشش‌ بهاءالدوله‌ بهمن‌ میرزا فرزند [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه‌]] و به‌ تصحیح‌ حبیب‌الدین‌ گلپایگانی‌ ([[تهران مصور|تهران‌]]، 1272ق) [[چاپ سنگی]]، بار دیگر به‌ كوشش‌ علی‌ قویم‌ ([[تهران مصور|تهران‌]]، 1334ق) [[چاپ سربی]]&lt;ref&gt;شعار.جعفر. مقدمه بر ''ترجمه‌ تاریخ‌ یمینی‌''. تهران‌: بنگاه‌ ترجمه‌ ونشر كتاب‌، 1345. ص‌ 35 و 36.&lt;/ref&gt; و آخرین بار هم به کوشش جعفر شعار تصحیح منقحی از آن در 1345ش در مجموعه انتشارات بنگاه ترجمه و نشر [[کتاب]] ارائه داده شده است. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[سبكتكین|امیرسبكتكین‌]]<br /> * [[سلجوقیان|دوره‌سلجوقی‌]]<br /> * [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه‌]]<br /> * [[چاپ سنگی]]<br /> * [[چاپ سربی]]<br /> * [[کتاب]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87_%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1_%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C&diff=10461 2025-06-11T20:19:40Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:157126307.jpg|بندانگشتی|ترجمه تفسیر طبری برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/83788124/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B4]]<br /> '''[[ترجمه تفسیر طبری]]،''' ترجمه [[فارسی]] ''جامع‌البیان فی تفسیرالقرآن''؛ یا ''تفسیر طبری''، یا ''تفسیر کبیر'' ‌محمد بن جریر طبری (د 310ق / 922م).<br /> <br /> ظاهراً این ترجمه با ترجمه [[کتاب]] دیگر طبری مشهور به ''تاریخ طبری'' دریک زمان و حدود 352ق / 963م انجام گرفته است&lt;ref&gt;شهابی، علی اکبر. ''احوال و آثار محمد بن جریر طبری''. تهران: اساطیر، 1363، ص 74.&lt;/ref&gt;. نام مترجم یا مترجمان آن مشخص نیست، اما گویند که چون امیرمنصور بن نوح [[سامانیان|سامانی]] (حک 350ـ365ق / 961-976) به مطالعه ''تفسیرکبیر'' طبری اشتیاق پیدا کرد، گروهی از دانشمندان خود را در بخارا گردآورد و از ایشان درباره ترجمه آن [[کتاب]] به [[فارسی]] نظر خواست. علما نیز رأی موافق دادند و [[کتاب]] به [[فارسی]] ترجمه شد&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی، ‌عباس. ''تاریخ مختصر ادبیات ایران''. به کوشش میرهاشم محدث، تهران: هما، 1376، ص 191.&lt;/ref&gt;. این ترجمه ابتدا در 14 مجلد گرد آمد و سپس آن را در 7 جلد تنظیم کردند&lt;ref&gt;شهابی. علی اکبر. ''احوال و آثار محمد بن جریر طبری''. تهران: اساطیر، 1363، ص 74.&lt;/ref&gt;. از ویژگی‌های مهم آن یکی عظمت و دیگر بسیاری لغات و مفردات [[فارسی]] آن است که در برابر مفردات و ترکیبات [[قرآن|''قرآن'' مجید]] آورده است. اجزایی از این [[کتاب]] در [[کتابخانه سلطنتی|کتابخانه‌های سلطنتی]] سابق ([[کتابخانه های ایران|کتابخانه]] کاخ گلستان) [[تهران مصور|تهران]] و [[آستان قدس رضوی]] وجود دارد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات ایران''. تهران: فردوسی، 1363، ج 1، ص 620.&lt;/ref&gt;. دو نسخه قدیمی و ناقص از آن نیز یکی در [[کتابخانه های ایران|کتابخانه]] ملی پاریس و دیگری در [[موزه]] بریتانیا نگهداری می‌شود&lt;ref&gt;اقبال آشتیانی. عباس. ''تاریخ مختصر ادبیات ایران''. به کوشش میرهاشم محدث، تهران: هما، 1376، ص 191.<br /> <br /> ‌&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''نثر فارسی از آغاز تا'' ''عهد نظام‌الملک طوسی''. ‌تهران: ابن سینا، 1347، ص 171.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[کتابخانه سلطنتی|کتابخانه‌های سلطنتی]]<br /> * [[آستان قدس رضوی]]<br /> * [[قرآن|''قرآن'' مجید]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * [[تهران مصور|تهران]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87&diff=10460 2025-06-11T20:19:15Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Polish ۲۰۲۱۰۷۳۱ ۱۳۲۸۰۵۷۳۹1-768x768.jpg|بندانگشتی|ترجمان البلاغه برگرفته از وبسایت کتاب دایره قهوه ای قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://brown-circle.com/product/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%BA%D9%87/]]<br /> [[ترجمان البلاغه|ترجمان‌البلاغه]]، کتابی در فن بدیع و بلاغت از محمد بن عمر رادویانی، نوشته سده 5ق / 11م.<br /> <br /> رادویانی در دوران [[غزنویان]] و [[سلجوقیان]] اول، میان (481 ـ 507 ق/ 1088 ـ 1114 م) این اثر را در 73 فصل به نگارش درآورد&lt;ref&gt;اسفندیارپور، هوشمند. ''عروسان سخن''. ‌تهران: فردوس، چ1، 1383، ص27.&lt;/ref&gt;. کتاب با مقدمه‌ای کوتاه آغاز می‌شود، سپس فهرستی درباره 73 فصل در محاسن کلام و فنون بلاغی و شرح هریک از این محاسن و فنون می‌آید. عناوین فصل‌ها به [[عربی]] نوشته شده است&lt;ref&gt;علوی‌مقدم، محمد؛ اشرف‌زاده، رضا. ''معانی و بیان''. ‌تهران: سمت، چ1، 1376، ص15.&lt;/ref&gt;.  [[ترجمان البلاغه]] را از جمله کتاب‌های معتبر [[فارسی]] در بلاغت پس از تألیف‌های شاعرانی چون یوسف عروضی (سده 4 ق) و بهرام سرخسی (سده 5 ق) و نیز ابوالعلای شوشتری، شاعر [[سامانیان|عهد سامانی]] دانسته‌اند&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ4، 1347، ج2، ص917.&lt;/ref&gt;. پس از کشف نسخه‌ای از [[ترجمان البلاغه]] رادویانی در 1326 ش / 1948 م در [[کتابخانه های ایران|کتابخانه]] فاتح استانبول توسط احمد [[آتش]]، ایران‌شناس ترک و تصحیح و نشر آن در سال بعد، این کتاب به‌عنوان نخستین [[کتاب]] موجود در بلاغت [[فارسی]] شناخته شد&lt;ref&gt;علوی‌مقدم، محمد؛ اشرف‌زاده، رضا. ''معانی و بیان''. ‌تهران: سمت، چ1، 1376، ص14، 15.&lt;/ref&gt;. گفتنی است که پیش از این بسیاری این کتاب را از آثار [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (د 429 ق) شاعر [[غزنویان|عهد غزنوی]] می‌پنداشتند&lt;ref&gt;الرادویانی، محمد بن عمر''. ترجمان البلاغه''. به اهتمام،‌تصحیح، حواشی و توضیحات احمد آتش، استانبول: بی‌نا، 1949، دیباچه ناشر.&lt;/ref&gt;. این [[کتاب]] اگرچه در بعضی موارد از محاسن الکلام نصر بن حسن مرغینانی (د 593 ق) ـ تألیف نیمه اول سده 5 ق تأثیر پذیرفته و رادویانی خود نیز به این تأثیرپذیری و تأثّر از [[کتاب]] زُهره تصنیف محمد بن داود اصفهانی (د 296 ق) اذعان کرده است ـ اما از قدمت و اصالت خاصی بهره دارد. از ویژگی‌های دیگر آن کوشش مؤلف در استفاده از مثال‌های [[فارسی]] است&lt;ref&gt;فشارکی، محمد. «ترجمان البلاغه»، ''‌دانشنامه جهان اسلام''. زیر نظر غلامعلی حداد عادل،‌تهران: بنیاد دایرهالمعارف اسلامی، چ1، 1382، ج7 ، ص24. &lt;/ref&gt;. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[سامانیان|عهد سامانی]]<br /> * [[غزنویان]]<br /> * [[سلجوقیان]]<br /> * [[فرخی یزدی|فرخی]]<br /> * [[کتاب]]<br /> * [[کتابخانه های ایران|کتابخانه]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C&diff=10459 2025-06-11T20:18:37Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[تذکره نویسی]]،''' اصطلاحی در نوشتن شرح زندگی و آثار ادیبان، شاعران، علما و [[صوفیه|صوفیان]]'''.'''<br /> <br /> تذکره به معنی به یاد آوردن، ‌یاد کردن، ‌یادآوری، ‌آن‌چه موجب یاد آوری شود، وسیله تذکر، ‌یادگار و جز آن‌ها را به‌کار می‌رود. کتاب‌هایی در موضوعات گوناگون و با عنوان تذکره به [[عربی]] و [[فارسی]] نوشته شده است که مؤلفان آن‌ها در انتخاب تذکره برای عنوان کتاب‌ها، به معنای یادآوری آن توجه داشته‌اند. این واژه برای کتاب‌های شرح حال [[صوفیه|صوفیان]]، خطاطان، ‌علما و از همه بیشتر شاعران و ادیبان نیز به کار رفته، به طوری که به تدریج اصطلاحی برای کتاب‌های شرح حال شاعران شده است. پیش از روزگار [[صفویان]]، ‌تنها کتابی که به معنی اخص تذکره بود و واژه تذکره را در نام خود داشت، ''تذکره الشعرا'' [[دولتشاه سمرقندی]] بود. البته ''[[تذکره الاولیاء|تذکره الاولیا]]&lt;nowiki/&gt;ی'' [[عطار نیشابوری]] به لحاظ تاریخی بر تذکره دولتشاه تقدم دارد، اما موضوع آن نه شاعران، بلکه عارفان مسلمان است. نخستین تذکره شناخته شده در ادب فارسی، ''[[لباب الالباب]]'' [[سدیدالدین محمد عوفی|سدیدالدین عوفی]] است و نیز دو کتاب ''مناقب الشعرا'' و ''[[چهار مقاله]]'' [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]] که پیش از آن نوشته شده‌اند. این کتاب‌ها، اگرچه به شعر و شاعری نیز پرداخته‌اند، ‌از نظر طرح و تنوّع موضوع، ‌تذکره شمرده نمی‌شوند.<br /> <br /> محمدطاهر نصرآبادی برای نخستین بار واژه تذکره را به معنای شرح حال شاعران در عنوان اثر خود''، تذکره نصرآبادی'' (تألیف 1083 تا 1090ق / ؟م) به کار برد. تذکره‌ها رابه لحاظ دامنه شمول می‌توان به عام و خاص بخش کرد. تذکره عام ترجمه احوال همه شاعران فارسی‌گوی را دربر دارد که نمونه آن ''[[لباب الالباب]]'' است. تذکره ‌خاص ممکن است محدود به یک زمان، یعنی شامل احوال و آثار شاعران یک عهد باشد، مانند ''تذکره‌ نصرآبادی'' که در ترجمه شاعران [[صفویان|دوره صفوی]] است. همچنین ممکن است محدود به منطقه‌ای جغرافیایی مانند یک ولایت یا استان یا شهر باشد که نمونه آن ''دانشمندان و سخن‌سرایان فارس'' نوشته رکن‌زاده آدمیت است. گاهی نیز تذکره به نوع شعر می‌پردازد که ''تذکره هفت آسمان'' در ترجمه احوال شاعران مثنوی سرا و ''تذکره میخانه'' در شرح حال سرایندگان ساقی‌نامه‌ها از آن جمله‌اند.<br /> <br /> تذکره‌نویسی در دوره‌های [[صفویان|صفوی]] (ح 906ـ1135ق) و [[قاجاریه|قاجار]] (1210ـ1344ق / ؟م) رونق یافت. در تذکره‌های این دو دوره افزون بر شرح حال شاعران برجسته، احوال سرایندگان که گاه به تفنّن شعر می‌سرودند نیز آورده می‌شد. نمونه این تذکره‌ها [[عرفات العاشقین]] تقی‌الدین بلیانی (تألیف 1024ق / ؟م) و ''[[مجمع الفصحا]]'' از [[رضا قلی خان هدایت]] (تألیف 1284ق / ؟م) است. در [[قاجاریه|دوره قاجار]] تذکره‌نویسی چنان رواج یافت که حتی چند تن از شاهزادگان [[قاجاریه|قاجار]] نیز تذکره نوشتند. در آن میان می‌توان سیف‌الدوله پسر [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] مؤلف ''بزم خاقان'' در 1245ق / ؟م و علیرضا میرزای قاجار صاحب ''بستان العشاق'' تألیف 1246ق / ؟م را نام برد. یکی از ویژگی‌های تذکره نویسی در [[قاجاریه|دوره قاجار]]، کاربرد انواع تفنّن در تذکره‌نویسی بود. از جمله تألیف تذکره‌های منظوم مانند ''تذکره منظوم رشحه'' تألیف میرزا محمدباقر رشحه اصفهانی در 1250ق / ؟م و تذکره‌های مصوّر مانند ''انجمن ناصری'' از میرزا ابراهیم مدایح نگار و نیز تلخیص تذکره‌های مفصّل نظیر ''اشعه شعاعیه'' تألیف محمدحسین شعاع شیرازی در 1336 تا 1337ق که منتخبی از ''تذکره شعاعیه'' نوشته خود او در 1320 تا 1321ق بود. سنت تذکره‌نویسی تا دوره معاصر ادامه یافته است. از مشهورترین تذکره‌های معاصر می‌توان به ''سخن و سخنوران'' [[فروزانفر، بدیع الزمان|بدیع الزمان فروزانفر]] (چ 1308ش)، ''تذکره شعرای معاصر'' از انجمن ادبی فرهنگستان ایران و ''سخنوران نامی معاصر ایران'' از محمدباقر برقعی (چ 1373ش) اشاره کرد. در دوره معاصر تذکره‌هایی نیز در شرح حال زنان مانند ''از رابعه تا پروین'' تألیف کشاورز صدر (چ 1334ش) نوشته شده است. تذکره‌نویسی [[فارسی]] در هند نیز رواج داشته است. پیدایش تذکره‌های تخصصی در هند از نخستین تحولات در روند تذکره‌نویسی بود. تذکره‌های ''روضه السلاطین'' تألیف فخری هروی در (ح 960 ق / ؟م) درباره 80 تن از سلاطین که شعر می‌سرودند و ''تذکره میخانه'' از عبدالنبی قزوینی (تألیف 1028ق / ؟م) درباره سرایندگان ساقی‌نامه‌ها، ‌از این گونه‌اند. در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] نیز که فرهنگ ایرانی و ادبیات فارسی بسیار نفوذ داشت، تذکره‌نویسی فارسی، به ویژه در سده‌های 13 و 14ق / 19 و 20م رونق یافت و تذکره‌هایی مانند ''پرده ـ نشینان سخنگوی'' از ماگه رحمانی افغانی در 1329 تا 1330ش در آنجا نوشته شد. در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 تاجیکستان] نیز تذکره‌هایی به [[فارسی]] نوشتند که ''تذکار اشعار'' از شریفجان مخدوم صدر ضیا در 1284 تا 1286ق / ؟م از آن جمله است.<br /> <br /> تذکره‌ها بدین لحاظ که نام بسیاری از شاعران و نمونه شعر آنان را به یادگار گذاشته‌اند، ‌در تاریخ ادبیات ارزشمندند و چون گاهی نویسندگان آن‌ها از فرهیختگان و سخن‌شناسان صاحب ذوق بوده‌اند، اشعار خوب و زیبای آن‌ها را انتخاب و ثبت کرده‌اند. با این حال، ارزش همه تذکره‌ها یکسان نیست و بسیاری از آن‌ها نه تنها عاری از ذوق ادبی و سخن‌شناسی هستند، که مطالب آن‌ها نیز رونوشت و تکرار آثار پیشینیان است. اما در سده‌های 13 و 14 ق با انتشار ''تاریخ ادبیات ایران'' نوشته ادوارد براون[E. Browne] انگلیسی و کتاب‌های دیگری در تاریخ ادبیات فارسی، این نوع کتاب‌ها تا حدّی جانشین تذکره شدند، اما تذکره‌نویسی نیز پایان نیافت&lt;ref&gt;تلخیص از قربانی زرین، باقر. «تذکره»، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ‌تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی‌، 1380، ج 6، ص 770ـ 771.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;تلخیص از منفرد، افسانه. «تذکره‌نویسی فارسی»، '''''‌دانشنامه جهان اسلام'''''. ‌زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی، 1380، ج 6، ص 772ـ 773.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;تلخیص از اصیل. «تذکره»، '''''‌فرهنگنامه ادبی معاصر'''''. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌، ‌1376، ج.1، ص 329ـ 330.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[صوفیه]]<br /> * [[تذکره الاولیاء]]<br /> * [[قاجاریه]]<br /> * [[عرفات العاشقین]]<br /> * [[مجمع الفصحا]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%A1&diff=10458 2025-06-11T20:18:08Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:تذکرةالاولیاء.jpg|بندانگشتی|تذکره الاولیاء برگرفته از وبسایت انتشارات سخن قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://sokhanpub.net/%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B4%D9%81%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%DA%A9%D9%86%DB%8C/%D8%AA%D8%B0%DA%A9%D8%B1%D8%A9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D8%AC%D9%84%D8%AF%DB%8C/]]<br /> '''[[تذکره الاولیاء]]،''' کتابی عرفانی و تاریخی در سرگذشت 96 تن از اولیاء و مشایخ [[صوفیه]] با ذکر مقامات و مناقب و مکارم اخلاق و نصایح و مواعظ و سخنان حکمت آمیز آنان&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا، چ 1، 1336، ج 2، ص 1022.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[عطار نیشابوری|شیخ فریدالدین عطار نیشابوری]] (627ق / 1229م)&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''. تهران: ابن سینا. 1381، ج 2، ص 865.&lt;/ref&gt; این کتاب را که یگانه ترین اثر او در نثر به شمار می‌رود، در 617ق / 1220م در دوره [[سلطان محمد خوارزمشاه]] (حک 596ـ617ق / 1200ـ1220م) نوشته است&lt;ref&gt;نفیسی، سعید. ''جستجو در احوال و آثار فریدالدین عطار نیشابوری''. تهران: اقبال، 1320، ص 110.&lt;/ref&gt;. هر بخش این تذکره با چند عبارت مسجّع آغاز می‌شود و پس از اشاره‌ای به سرگذشت یکی از عرفا، حکایاتی در رفتار، کرامات و سخنان او می‌آید. نخستین بخش [[کتاب]] به [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|امام محمدصادق (ع)]] و آخرین آن به حلّاج اختصاص دارد. مآخذ اصلی آن بنا بر گفته مؤلف، سه [[کتاب]] شرح القلب، کشف الاسرار و معرفه النفس است&lt;ref&gt;استعلامی‌، محمد. مقدمه بر ''تذکره الاولیاء عطار''. تهران: زوّار، 1346، ص13 (مقدمه).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> شیوه نثر [[تذکره الاولیاء]] به طرز نثر قدیم و دارای همان ویژگی‌ها و اعتبار و سبک [[سامانیان|عهد سامانی]] است&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. ''سبک‌شناسی''. ‌تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 1356، ج 2، ص 205.&lt;/ref&gt;. هر برگ از نثر دل آویز آن، ‌[[دیوان]] درخشانی از زیباترین شعرهای منثور [[جهان نو|جهان]] است. که در [[فارسی]] و در [[عربی]] مانندی بر آن نمی‌توان یافت&lt;ref&gt;شفیعی کدکنی، محمدرضا. مقدمه بر ''منطق الطیر'' ''عطار''. تهران: ‌علمی‌، ‌1383، ص 37 .&lt;/ref&gt;. [[تذکره الاولیاء]] به [[عربی]] و سوئدی (استکهلم، 1931 ـ 1932 م) و خلاصه‌ای از آن به زبان‌های دیگر ترجمه شده است. طبع محققانه‌ای با مقدمه محمد قزوینی و به کوشش نیکلسن [Nicholson](2 ج، لیدن، 1905 ـ 1907 م) و در 1321 و 1336ش از روی نیکلسن در [[تهران مصور|تهران]] [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده است&lt;ref&gt;مصاحب، غلامحسین. ''دایره المعارف فارسی''. ج 1، ص620.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[عطار نیشابوری|شیخ فریدالدین عطار نیشابوری]]<br /> * [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|امام محمدصادق (ع)]]<br /> * [[سامانیان|عهد سامانی]]<br /> * [[صوفیه]]<br /> * [[چاپ و چاپخانه|چاپ]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%AD%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D9%86&diff=10457 2025-06-11T20:17:43Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:DSC00104-Copy.jpg|بندانگشتی|تحفه‌العراقين برگرفته از وبسایت الفهرست قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://alfehrest.com/product/%D8%AA%D8%AD%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A8/]]<br /> '''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]'''، منظومه‌ای در قالب مثنوی و در شرح سفر سراینده به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراقِ] عجم،‌ [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراقِ] [[عربی|عرب]] و [[مکه]] معظمه. این [[کتاب]] همچنین در وصف بزرگان و دانشمندانی است که شاعر در این سفر با آنان به مصاحبت پرداخته است&lt;ref&gt;مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی، 1381، ج 1، ص 615 (ذیل تحفه العراقین).&lt;/ref&gt;. افضل‌الدین بدیل شروانی متخلص به [[خاقانی شروانی|خاقانی]] در 551ق این مثنوی را در حـ 3200 بیت سروده است&lt;ref&gt;خاقانی شروانی. '''''دیوان افضل‌الدین بدیل خاقانی شروانی.''''' با تصحیح، ‌مقدمه و تعلیقات ضیاءالدین سجادی، ‌تهران: زوّار، بی‌تا، ص58 (مقدمه مصحح).&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> این منظومه شامل پنج مقاله است: مقاله اول شامل محامدات است. مقاله ‌دوم به زندگانی شاعر اختصاص دارد. مقاله سوم درباره [[همدان]]، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و بغداد است. مقاله چهارم شرح [[مکه]] را در بر دارد و مقاله پنجم به توصیف [[مدینه]] می‌پردازد&lt;ref&gt;براون، ‌ادوارد. '''''تاریخ ادبی ایران، از سنایی تا سعدی'''''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، ‌تهران: مروارید، 1351، ج 2، ب 2، ص 88.&lt;/ref&gt;. ''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]'' دارای تعبیرات و اصطلاحات پیچیده‌ای است&lt;ref&gt;خاقانی شروانی. '''''مثنوی تحفه العراقین'''''. به اهتمام، ‌تصحیح، حواشی و تعلیقات یحیی قریب، تهران: ابن سینا، 1333، مقدمه مصحح.&lt;/ref&gt;. شاعر هنگام سرودن آن به ''[[حديقه الحقیقه|حدیقه الحقیقه]]'' [[سنایی غزنوی|سنایی]] (د 535ق) نظر داشته است. اشعار برخی از عارفان و شاعران سده 11ق به تأثیر از تحفه العراقین سروده شده‌اند&lt;ref&gt;خزانه دارلو،‌ محمدعلی. '''''منظومه‌های فارسی'''''. تهران: روزنه، 1375، ج.1، ص 299، 344، 533 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. این منظومه دو بار در هند و یک بار در [[تهران مصور|تهران]] به کوشش یحیی قریب در 1333ش [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و انتشار یافته است&lt;ref&gt;طبری، محمدعلی. '''''زبده الآثار'''''. ‌تهران: امیرکبیر، 1372، ج.1، ص 141.&lt;/ref&gt;. شاید بتوان به تعبیری ''تحفه العراقین'' را نخستین سفرنامه منظوم [[فارسی]] خواند.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[خاقانی شروانی|خاقانی]]<br /> * ''[[حديقه الحقیقه|حدیقه الحقیقه]]''<br /> * [[سنایی غزنوی|سنایی]]<br /> * [[مدینه]]<br /> * [[چاپ و چاپخانه|چاپ]]<br /> * [[مکه]]<br /> * [[همدان]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%8F%D8%AD%D9%81%D9%8E%D9%87_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B1&diff=10456 2025-06-11T20:17:17Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[تُحفَه الاحرار]]،''' منظومه‌ای تعلیمی، تربیتی، دینی و اخلاقی و یکی از مثنوی‌های هفتگانه مشهور به [[هفت اورنگ]] سروده نورالدین [[جامی|عبدالرحمان جامی]] (817 ـ 898ق / 1414 ـ 1492م)&lt;ref&gt;حجتی. «هفت اورنگ»، ''‌دانشنامه ادب فارسی (3)؛ ادب فارسی در افغانستان.'' به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378، ص 1109.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[جامی]] این مثنوی را در 886ق / 1481م به بحر سریع و به تقلید از ''[[مخزن الاسرار|مخزن‌الاسرار]]'' [[نظامی گنجوی]] (د 614ق) و ''مطلع‌الانوار'' امیرخسرو دهلوی (د 725ق/ 1324م) سروده و آن را به رسم [[تحفه‌العراقين|تحفه]] به خواجه ناصرالدین عبیدالله احرار (د 895ق / 1489م)، از عرفای نقشبندی تقدیم کرده است. ''[[تُحفَه الاحرار|تحفه الاحرار]]''، 1710 بیت دارد&lt;ref&gt;جامی، ‌نورالدین عبدالرحمان. نفحات الانس من حضرات القدس. با مقدمه، ‌تصحیح و تعلیقات محمود عابدی، تهران: انتشارات اطلاعات، 1375، ص14 (مقدمه‌مصحح)؛ طبری، محمدعلی. زبده الآثار. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 140.&lt;/ref&gt;. این مثنوی یک دیباچه منثور 4 مناجات خطاب به پروردگار و 5 نعت حضرت رسول (ص) و منقبت‌نامه‌ای در فضایل خواجه بهاءالدین محمد بخاری (د 791ق/ 1388م) سر حلقه نقشبندیان و سه صحبت در وصول به مراتب سه‌گانه علم‌الیقین، ‌عین‌الیقین و حق‌الیقین دارد. پس از این مقدمات، 20 مقاله آمده است که مقاله نخست در [[آفرینش انسان|آفرینش]] [[عالم]] و مقاله بیستم در اندرز و پند به فرزند شاعر، ‌ضیاءالدین یوسف است. هر یک از مقالات با حکایتی به پایان می‌رسد&lt;ref&gt;حکمت، ‌علی اصغر. ''جامی.'' تهران: توس، 1363، ‌ص 194.&lt;/ref&gt;. تحفه الاحرار یکبار به کوشش فوربزفالکونر[Forbes Falconer] در 1848م / 1265ق در لندن و بار دیگر در 1869م / 1286ق در لکهنو [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و انتشار یافته است&lt;ref&gt;براون. ادوارد. ''تاریخ ادبی ایران؛ از سعدی تا جامی''. ترجمه و حواشی علی‌اصغر حکمت،‌ تهران: امیرکبیر، 1327ش / 1948م، ج 3، ص 576.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[جامی|عبدالرحمان جامی]]<br /> * [[آفرینش انسان|آفرینش]]<br /> * [[عالم]]<br /> * [[چاپ و چاپخانه|چاپ]]<br /> * [[نظامی گنجوی]]<br /> * [[هفت اورنگ]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE_%D9%88%D9%8E%D8%B5%D9%91%D8%A7%D9%81&diff=10455 2025-06-11T20:16:35Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:20221214 151730.jpg|بندانگشتی|تاريخ وَصّاف برگرفته از وبسایت کتاب رشد قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://roshdbook.com/product/%D9%85%D8%AA%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88%D8%B5%D8%A7%D9%81-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-2-%D8%AC/]]<br /> '''[[تاريخ وَصّاف|تاریخ وَصّاف]]، یا''' تَجزیَهُ الأَمْصار و تَزْجِیهُ الأَعْصار کتابی تاریخی درباره تاریخ [[ایلخانان]] [[مغول ها|مغول]] [[ایران]] و تاریخ ملوک و امرای اطراف از 656 تا 728 ق / 1258 تا 1328م (اواسط عهد [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] بهادرخان). شرف‌الدین عبدالله ملقب به وصاف الحضره و متخلص به [[شرف]] (663ـ 728ق / 1265-1328م) [[ادیب الممالک|ادیب]]، مورخ و شاعر ایرانی این [[کتاب]] را به روش تاریخ و شیوه [[تاریخ جهانگشای جوینی|جهانگشای جوینی]] نوشت و ان را ذیل [[تاریخ جهانگشای جوینی]] نامید&lt;ref&gt;حاکمی‌، ‌اسماعیل. '''''گزیده‌ای از نثرهای مصنوع و مزین'''''. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 136.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;احمدی، احمد و رزمجو، حسین. '''''سیر سخن'''''. مشهد: باستان، چ 2، 1345، ج 1، ص 137.&lt;/ref&gt;. تألیف این [[کتاب]] در پنج جلد در 699ق / 1300م آغاز شد. جلد نخست [[کتاب]] در 702ق / 1303م به غازان خان و جلد دوم آن در 712ق / 1312م به اولجایتو خدابنده پیشکش شده است&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، ‌محمدتقی. '''''سبک‌شناسی'''''. تهران: کتابهای پرستو، چ 3، 1349، ج 3، ص 100.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[تاريخ وَصّاف|تاریخ وصاف]] همواره مورد توجه مورخان بعدی بوده است، چنان که بیشتر تاریخ‌های پس از آن مانند [[روضه الشهداء|روضه]] الصفا و حبیب السیر از آن بهره برده‌اند&lt;ref&gt;آیتی، عبدالمحمد. '''مقدمه بر ''تحریر تاریخ وصاف'''''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)‌، 1372، ص 3‌ (مقدمه).&lt;/ref&gt;. اگرچه این تاریخ به تحقیق ریو،[ Rieu] مستند به اسنادی از دوره مهم عمر نویسنده است، اما نقصان انتظام و اسلوب در ترتیب آن و نیز انشاء متکلفانه و اطناب ملال انگیزش، ‌از اهمیت آن کاسته است&lt;ref&gt;براون، ‌ادوارد''. '''از سعدی تا جامی'''''&lt;nowiki/&gt;'''.''' ترجمه علی اصغر حکمت، تهران: ابن سینا، چ 3، 1351، ص 93.&lt;/ref&gt;. با این حال، وصاف در آ‎غاز جلد دوم [[کتاب]] هدف اصلی خود را در به کار بردن این روش، اظهار قدرت و مهارت خویش در صنعت انشاء و لطایف نظمی و نثری ذکر کرده است&lt;ref&gt;سپهرم، امیرمسعود''. '''تاریخ برگزیدگان و عده‌ای از مشاهیر ایران و عرب'''''. تهران: زوار، 1341، ص 308.&lt;/ref&gt;. تمامی متن [[تاريخ وَصّاف|تاریخ وصاف]] در 1269ق / 1852م در بمبئی و صورت افست آن در 1340ش در [[تهران مصور|تهران]] [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و بخش‌هایی از آن به زبان‌های انگلیسی و آلمانی ترجمه و [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده است&lt;ref&gt;مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. ج 1، ص 599.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ایلخانان]]<br /> * [[مغول ها|مغول]]<br /> * [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]<br /> * [[تاریخ جهانگشای جوینی]]<br /> * [[کتاب]]<br /> '''مآخذ'''&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]<br /> [[index.php?title=رده:تاریخ]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=10454 2025-06-11T20:16:15Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Photo ۲۰۲۲-۱۲-۰۳ ۱۹-۴۲-۱۲.jpg|بندانگشتی|تاریخ سیستان برگرفته از وبسایت بانک کتاب شهر قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://digibookshahr.com/product/%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B7%DB%8C%D8%B1/]]<br /> '''[[تاریخ سیستان]]،''' در شرح تاریخی بنای [[شهرکرد|شهر]] و آبادانی، نام‌ها، حدود و رستاق‌ها و نیز تاریخ زندگی بزرگان، پیامبران و داستان‌های مذهبی&lt;ref&gt;خانلری (کیا)، زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی دری'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 117.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> این [[کتاب]] یکی از آثار معتبر [[فارسی]] و قسمت‌هایی از آن در شمار بهترین آثار نثر پارسی سده 4 و اوایل سده 5 ق است&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوسی، 1363، ج 1، ص 632.&lt;/ref&gt;. [[تاریخ سیستان]] شامل دو قسمت جدا از یکدیگر و دو سبک از دو دوره متفاوت است که توسط دو تن ناشناخته نوشته شده است. بخش اول آن حوادث تاریخی تا 444-445ق / 1052-1053م و بخش دوم [[کتاب]] رویدادهای تاریخی تا 725ق / 1325م را در بر دارد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوسی، 1363، ج 1، ص 632.&lt;/ref&gt;. چون نویسندگان مطالب را به شیوه‌ای طبیعی نوشته‌اند و در مراعات سبک نگارش و [[ترک]] لغات [[فارسی]] عمد نداشته‌اند، متن آن یکدست نیست&lt;ref&gt;بهار (ملک‌الشعرا)، ‌محمدتقی. '''''سبک شناسی'''.'' تهران: کتابهای پرستو، چ 4، 1355 (2535)، ج 2، ص 45.&lt;/ref&gt;. ویژگی‌های [[کتاب]] در انشا و نحو و صرف بسیار است. قواعد و انشاء و دستور آن با قدیم ترین [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های [[فارسی]] مانند نثر بلعمی در ''[[ترجمه تفسیر طبری|ترجمه تاریخ طبری]]''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و ''حدود العالم'' شباهت دارد&lt;ref&gt;بهار (ملک‌الشعرا)، محمدتقی. '''مقدمه بر ''تاریخ سیستان'''''&lt;nowiki/&gt;''.'' تهران: زوار، 1314، ص ید ـ یه.&lt;/ref&gt;. برخی گفته‌اند که شاید از [[عربی]] برگردانیده شده است، اما دلیل قطعی در این باب در دست نیست. اولین بار در 1299-1302ق در پاورقی روزنامه ''[[ایران]]'' و سپس به کوشش [[ملک الشعرای بهار|ملک‌الشعرای بهار]] در 1314ش به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رسید&lt;ref&gt;مصاحب، ‌غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: فرانکلین، 1345، ج 1، ص 596.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[ترجمه تفسیر طبری|ترجمه تاریخ طبری]]''<br /> * [[ملک الشعرای بهار|ملک‌الشعرای بهار]]<br /> * [[ترک]]<br /> * ''[[ایران]]''<br /> * [[فارسی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]<br /> [[index.php?title=رده:تاریخ]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE_%D8%A8%D9%84%D8%B9%D9%85%DB%8C&diff=10453 2025-06-11T20:15:53Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:3426.jpg|بندانگشتی|تاریخ بلعمی برگرفته از وبسایت30بوک قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.30book.com/book/3426/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A8%D9%84%D8%B9%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D8%B1-%D8%B7%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B1-%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%B1]]<br /> '''[[تاریخ بلعمی|تاریخ بَلْعَمی]]'''، ترجمه‌ای [[فارسی]] از ''تاریخ‌الاُمَم‌ و المُلوک'' یا [[ترجمه تفسیر طبری|تاریخ طبری]] [[عربی]]، نوشته محمد بن‌ جریر طبری (د 310ق / 922م‌) است‌. چون‌ بسیاری از مطالب‌ این تاریخ از [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;های دیگر اخذ شده و از صورت‌ ترجمه‌ به‌ هیئت‌ تألیف‌ درآمده‌ از این رو به‌ نام‌ بلعمی شهرت‌ یافته است‌&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله‌. ''نثر فارسی از آغاز تا عهد نظام‌الملک طوسی''. تهران‌: ابن‌سینا، 1347، ص‌158.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ابوعلی محمد بلعمی (د 368 ق) از رجال‌ معروف‌ سده 4 ترجمه‌ و تألیف‌ آن ‌را صورت‌ داده‌ است‌. او که‌ چندی وزارت‌ عبدالملک بن‌ نوح‌ (حک 343ـ 350 ق) و منصور بن‌ نوح‌[[سامانیان|سامانی]] (حک 350ـ 366 ق) را به‌ عهده‌ داشت‌، به‌ دستور امیرمنصور بدین‌ کار اهتمام‌ ورزید&lt;ref&gt;احمدی، احمد و رزمجو، حسین‌. ''سیرسخن‌''. مشهد: باستان‌، چ‌ 2، 1345، ج‌1، ص‌ 20.&lt;/ref&gt;. در شروع‌ این‌ [[کتاب|کتاب‌]] ([[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] هند) و در ''مجمل‌ التواریخ‌ و القصص‌'' ([[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] [[تهران مصور|تهران‌]]) به‌ چگونگی فرمان ‌منصور سامانی و آغاز کار مترجم‌ و مؤلف‌ در 352ق اشاره‌ شده‌ است‌&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله‌. ''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌''. تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 6، 1347، ج‌ 1، ص 619.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> [[تاریخ بلعمی]] تقریباً از سجع، موازنه و مترادف عاری است، اما در مقایسه‌ با ''[[شاهنامه ابوسعیدی|شاهنامه]] ابومنصوری'' لغات‌ [[عربی]] بیشتری دارد&lt;ref&gt;بهار (ملک الشعرا)، محمدتقی. ''سبک شناسی''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ج 2، ص 10.&lt;/ref&gt;. '' [[تاریخ بلعمی|تاریخ‌ بلعمی]]'' دارای نسخه‌های متعددی است‌. نسخه [[فارسی]] آن‌ در لکه نو [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] شده‌ است‌. فرانسوی ها نیز دوبار آن‌ را ترجمه‌ کرده‌اند، یکبار توسط‌ اوبو [Ebeux]و بار دیگر به‌ وسیله «زوتمبرگ‌»[Zotenberg] که ‌آن‌ را در چهار جلد (1867ـ1874م‌) در پاریس‌ به‌ [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] رسانید&lt;ref&gt;اقبال‌ آشتیانی، عباس‌. ''تاریخ‌ مختصر ادبیات‌ ایران‌''. به‌ کوشش‌ میرهاشم‌ محدث‌، تهران‌: نشرهما، 1376، ص‌ 190ـ191.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ترجمه تفسیر طبری|تاریخ طبری]]<br /> * ''[[شاهنامه ابوسعیدی|شاهنامه]]''<br /> * [[فارسی]]<br /> * [[کتاب|کتاب‌]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B4_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=10452 2025-06-11T20:15:25Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[ادبیات ایران پیش از اسلام]]'''<br /> <br /> بخش بزرگی از آثار مکتوب بر جای مانده از [[ایران باستان]] که در ارتباط با دستگاههای دینی [[زرتشتی، دین|زردشتی]] ، بودایی ، [[مانوی، دین|مانوی]] و مسیحی است، بدنه اصلی ادبیات دینی [[ایران]] پیش از [[اسلام]] را تشکیل می دهد. در ایران پیش از [[اسلام]]، آثار دینی وادبی بیشتر به صورت روایی و سینه به سینه منتقل و حفظ می شده است. چنان که [[کتاب]] ''[[اوستا]]'' سرانجام پس از سده ها انتقال شفاهی در دوره [[ساسانیان|ساسانی]] به کتابت درآمد&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره. «ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 251.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> مسائلی نظیر علاقه مندی ایرانیان به حفظ سنت ادبیات شفاهی ،‌جنگها ،‌تعصبات دینی و فرهنگی ، تغییر خط و زبان و جز آنها‌، گنجینه ادبی با ارزش [[ایران باستان|ایران]] پیش از [[اسلام]] را به نابودی کشانده است. به همین سبب مکتوبات برجای مانده از زبان های گوناگون ایرانی در برابر حجم بسیار ادبیات [[ایران باستان]] اندک و ناچیز است. از میان زبان های چندگانه [[ایران باستان]]، تنها از دو زبان اوستایی و [[فارسی]] باستان آثار ادبی مکتوب به یادگار مانده است&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره. «ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 251.&lt;/ref&gt;. به طور کلی ادبیات [[ایران باستان|ایران]] پیش از [[اسلام]] به دو دوره تقسیم می شود: 1) دوره‌باستان،‌شامل : الف ، ادبیات مادی. از زبان مادی ـ زبان قوم [[آریاییان|آریایی]] ماد در غرب و شمال غربی [[ایران]] ـ آثار مکتوبی در دست نیست، اما در نوشته مورخان یونانی از جمله هرودت[Herodotus] اشاراتی به داستان های [[عشق|عشقی]] و [[حماسه|حماسی]] مادی و اشعار این دوره نظیر داستان غنایی زَر‏‎ْیاد‏‏‎ْرس[Zariadres] وجود دارد.  ب ـ ادبیات سکایی ، از زبان سکاها نیز که طوایفی ایرانی در دو سوی دریای خزر بودند، اثر مکتوبی در دست نیست. اما هردوت احتمال داده است که داستان رستم قهرمان [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]] از داستان های [[حماسه|حماسی]] سکایی باشد&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره. «ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 251.&lt;/ref&gt;.  ج ـ ادبیات [[فارسی]] باستان ، کتیبه های برخی از شاهان [[هخامنشیان|هخامنشی]] ، تنها آثار مکتوب زبان [[فارسی]] باستان ـ زبان قوم [[پارسیان|پارس]] در دوره اشکانیان و نیای [[فارسی]] امروزی ـ به شمار می رود. از مهم ترین کتیبه هایی که به زبان [[فارسی]] باستان نوشته شده ، کتیبه کورش در دشت مرغاب و کتیبه های داریوش در [[بیستون]] ،‌[[تخت جمشید]] ، ‌[[نقش رستم]] ، [[شوش]] ، سوئز ،‌[[الوند]] و [[همدان]] است. این کتیبه ها از لحاظ ادبی ارزش چندانی ندارند&lt;ref&gt;تفضلی ،‌احمد. ''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام''،‌به کوشش ژاله‌آموزگار، تهران: سخن، چ 1، 1376 ش ، ص 25ـ 29 (به اختصار).&lt;/ref&gt;.  دـ ادبیات اوستایی ،‌اوستایی زبان [[کتاب]] دینی زردشتیان ـ ''[[اوستا]]''ـ است. جز [[کتاب]] ''[[اوستا]]'' و آثار وابسته به آن اثر دیگری باقی نمانده است. همه‌ ''[[اوستا]]'' از لحاظ زبان یکدست نیست. ''اوستا''ی امروزی تنها یک چهارم ''اوستای'' دوره [[ساسانیان|ساسانی]] و است. متون اوستایی را می توان بر اساس ویژگی ها و قدمت زبانی آنها به دو دسته: 1ـ ''اوستای گاهانی'' ، و 2ـ ''اوستای متأخر'' ،‌تقسیم کرد. اوستای گاهانی خود به چند دسته تقسیم می شود&lt;ref&gt;تفضلی ،‌احمد. ''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام''،‌به کوشش ژاله‌آموزگار، تهران: سخن، چ 1، 1376 ش، ص 36، 37.&lt;/ref&gt;. الف ـ گاهان / گاتاها (سروده های نیایشی) کهن ترین اثر ادبی پیش از [[اسلام]] و جز بخش های آغازین ''[[اوستا]]'' است. پژوهشگران بر این باورند که گاهان از سروده های خود [[زرتشت|زردشت]] است. میزان قدمت این سرود ها در ارتباط با تعیین زمان زردشت است که از 8000 ـ 2600 سال پیش نوسان دارد&lt;ref&gt;یاحقی ، محمد جعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 303 ، 304.&lt;/ref&gt;. اشعار گاهان از نظر ساختاری با سروده های ودایی مشابهت دارد. اما پیچیدگی زبان شعر و دشواری های دستوری گاهان درک آن را مشکل کرده است. گاهان به پنج «گاه» / بخش تقسیم می شود که هریک از آنها خود فصل هایی به نام «ها» دارد. ''ب ـ یسن های هفت ها:'' این بخش منثور بوده و پس از گاهان، کهن ترین بخش ''[[اوستا]]'' را تشکیل می دهد. ج ـ دعاهای یسن 27: در این بخش متن دعاهای مشهور [[زرتشتی، دین|زردشتی]] از جمله اَهُورنَوَر وجود دارد&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 253.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ''اوستای متأخر''، 6/5 کتاب دینی [[زرتشت|زردشت]] را تشکیل می دهد. متون این بخش از ''[[اوستا]]'' تلفیقی از نیایش ها و آیین های دینی پیش از [[زرتشت|زردشت]] و عقاید [[زرتشت|زردشت]] است. نیز دعاها و اذکاری را که پس از [[زرتشت|زردشت]] تألیف شده دربر دارد&lt;ref&gt;تفضلی ، احمد. ''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام''،‌به کوشش ژاله‌آموزگار، تهران: سخن، چ 1، 1376 ش، ص 39، 40.&lt;/ref&gt;.  اگرچه این بخش دشواری های زبانی کمتری دارد، اما فهم آن آسان نیست. تاریخ قدیم ترین بخش ''اوستای متأخر'' ـ یشت# های کهن ـ احتمالاً به سده هشتم یا نهم ق. م. برمی گردد. ''اوستای متأخر'' شامل بخش هایی چون یَسنا#، ویسپَرد#، خُرده [[اوستا]]#، وندیداد# و یشت# هاست که از میان آنها تنها می توان ارزش ادبی یشت ها را با گاهان برابر دانست. دیگر بخش های آن ارزش ادبی چندانی ندارد&lt;ref&gt;زرشناس، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 254.&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> 2) دوره‌میانه: این دوره نیز خود به دو دوره قابل تقسیم است: الف ـ ادبیات میانه غربی که خود شامل : 1ـ ادبیات [[پارتیان|پارتی]] / پهلوی اشکانی و 2ـ ادبیات پهلوی / [[فارسی]] میانه است. 1ـ ادبیات [[پارتیان|پارتی]]: ادبیات دوران [[پارتیان|پارت]] ها/ اشکانیان به صورت شفاهی حفظ می شد وقصه گویان و نقالان افسانه ها را سینه به سینه انتقال می دادند. منظومه عاشقانه ''ویس و رامین''#  اصل [[پارتیان|پارتی]] دارد. به جز آن احتمال می رود که بعضی از داستان های ''[[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]]''# نظیر داستان «بیژن ومنیژه» هم اصل [[پارتیان|پارتی]] داشته باشد&lt;ref&gt;تفضلی ،‌احمد، ''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام''،‌به کوشش ژاله‌آموزگار، تهران: سخن، چ 1، 1376 ش،ص 75، 76.&lt;/ref&gt;.  آثار کتیبه ای زبان [[پارتیان|پارتی]] نیز از لحاظ ادبی ارزش چندانی ندارند. 2ـ ادبیات پهلوی: زبان پهلوی / [[فارسی]] میانه زبان رسمی [[ایران]] در زمان [[ساسانیان]] (224 ـ 651 م) بوده و آثار این زبان به دو گروه دینی و غیر دینی تقسیم می شود. آثار دینی بیشتر در سده های سوم و چهارم ق تدوین نهایی یافت اما بعدها به دلایلی از جمله حمله‌[[مغول ها|مغول]] از میان رفت&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 254 ، 255.&lt;/ref&gt;.  تعداد آثار غیر دینی باقی مانده از ادبیات پهلوی اگرچه اندک است، اما از آن جهت که شامل اندیشه ها ،‌افسانه ها وموضوع های تاریخی خاصی است ، با ارزشند. از موضوع های اندک آثار برجای مانده می توان به ''ماتیکان شترنگ''، داستان ''خسروکواتان / قبادان''# و ''ریدک'' اشاره کرد. اما جالب ترین آنها ''ایاتکارزریران''# و ''کارنامه [[اردشیر بابکان]]''# هستند&lt;ref&gt;لوی ، روبن. ''درآمدی بر تاریخ ادبیات فارسی'' ، ترجمه رویا هاشمیان ،‌تهران: مؤسسه نشر فهرستگان ،‌1377 ش، ص 19.&lt;/ref&gt;. به طور کلی آثار بازمانده از زبان پهلوی چند دسته اند: 1ـ آثار کتیبه ای ، 2ـ آثار کتابی ، 3ـ زبور پهلوی ، 4ـ برخی جملات و لغات پراکنده، 5ـ آثار مانویان. ادبیات پهلوی دارای ویژگی های ادبیات شفاهی‌ است&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 255.&lt;/ref&gt;. 2ـ ادبیات میانه شرقی که آن نیز به چهار دسته قابل تقسیم است: الف ـ ادبیات سغدی: زبان سغدی زبان مردم سرزمین سغد به مرکزیت سمرقند و درّه زرافشان ـ در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 تاجیکستان] امروزی ـ بوده است. آثار برجای مانده از این زبان در دوره میانه از نظر موضوع ،‌دینی و غیر دینی هستند. آثار دینی به میان سده های 8 ـ 11 م / 2 تا 5 ق تعلق دارند. این آثار عبارتنداز: ''آثار [[بودایی، آئین|بودایی]]'' ، ''آثار مسیحی'' و ''آثار [[مانوی، دین|مانوی]]'' این آثار دارای تشبیهات و استعاره ها زیبا و تخیلی رنگین و درخشان هستند و به درک بیشتر فلسفه [[مانوی، دین|مانوی]] کمک می کنند&lt;ref&gt;سمیعی ، احمد. ''ادبیات ساسانی'' ، تهران: دانشگاه آزاد ایران، 2535 (تاریخ یادداشت) ، ص 54 ، 55 .&lt;/ref&gt;. ب ـ ادبیات خوارزمی ،‌خوارزمی زبان قدیم خوارزم ـ بخشی از ازبکستان و جمهوری ترکمنستان کنونی بوده است. حدود 40 واژه خوارزمی در واژه نامه [[عربی]] ـ [[فارسی]] ''مقدمه الادب'' زمخشری (و 538 ق) ادیب ، لغوی ،‌محدث و مفسر ایرانی دیده شده است. این جمله ها ‌نسبتاً ساده و روان اما با عبارت های تکراری و یکنواخت است&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 255 ، 256.&lt;/ref&gt;.  ج ـ ادبیات سکایی: تقریباً تمام آثار برجای مانده از ادبیات سکاها در دوره‌ میانه که در آغاز سده بیستم م از سین کیانگ[Sinkiang] (ترکستان [https://dmelal.ir/index.php?title=%DA%86%DB%8C%D9%86 چین]) به دست آمده، به [[بوداییان]] تعلق دارد. این آثار از سانسکریت ترجمه شده و نوعی ادبیات ترجمه ای دینی به شمار می رود. مفصل ترین آنها متن ختنی [[کتاب]] زَمبسته[Zambasta] به شعر است&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1،‌ص 256 ، 257.&lt;/ref&gt;.  د ـ ادبیات بلخی . بلخی زبان مردم بلخ ـ در شمال [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] کنونی ـ بوده و نظام نوشتاری آن بر مبنای الفبایی یونانی قرار دارد. یکی از مهم ترین آثار بازمانده از این زبان سنگ نبشته رَبتَک[Rabatak] متعلق به کنیشکه بزرگ است 3ـ ادبیات [[مانوی، دین|مانوی]] : این ادبیات کهن ترین آثار ادبی مدون به زبان های ایرانی ([[فارسی]] میانه ، پارتی ،‌سغدی و بلخی) صرف نظر از آثار کتیبه ای هستند. این آثار که به دورانی میان سده های سوم و نهم تعلق دارد،‌اساساً دینی و متشکل از عناصر سامی و سامی ـ یونانی است. ادبیات [[مانوی، دین|مانوی]] مشحون بر:  الف ـ  هفت [[کتاب]] [[مانی]] ، که عبارتند از: ''[[انجیل]] زنده؛ گنجینه زندگان''؛ ''[[زبور]]؛ رازها'' ؛ ''فَرِقماط''[Pragmateia] ؛ ''غولان'' و ''نامه ها''&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 257.&lt;/ref&gt;. افزون بر این، [[مانی]] [[کتاب]] مصوری با نام [[ارژنگ]] و اثر دیگری به نام ''شاپورگان'' به زبان [[فارسی]] میانه داشته است. ب: آثار منثور پیروان [[مانی]] که ''کفالایا''[Kephalaia] یکی از آنهاست. ج: اشعار [[مانوی، دین|مانوی]] که بخش بزرگی از ادبیات [[مانوی، دین|مانوی]] را تشکیل می دهد و بیشتر به زبان های [[فارسی]] میانه و [[پارتیان|پارتی]] است. وزن اشعار [[مانوی، دین|مانوی]] را برخی هجایی و بعضی ضربی یا تکیه ای دانسته اند. آثار منظوم مانویان بیشتر بدیع و نومایه بوده و حاوی صنایع لفظی و صور خیال ، به ویژه تشبیه و مجاز هستند&lt;ref&gt;زرشناس ، زهره.«ادبیات ایران پیش از اسلام» ، ''دانشنامه زبان و ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت ،‌تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 257 ، 258.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[اردشیر بابکان]]''<br /> * ''[[انجیل]]''<br /> * ''[[زبور]]''<br /> * [[مانوی، دین|مانوی]]<br /> * [[مغول ها|مغول]]<br /> * [[ساسانیان]]<br /> * [[پارتیان|پارتی]]<br /> * ''[[اوستا]]''<br /> * [[زرتشتی، دین|زردشتی]]<br /> * [[ایران باستان]]<br /> * [[تخت جمشید]]<br /> * [[نقش رستم]]<br /> * [[شوش]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%BE%D8%B3_%D8%A7%D8%B2_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85&diff=10451 2025-06-11T20:14:56Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[ادبیات ایران پس از اسلام]]'''<br /> <br /> ادبیات [[فارسی]] دوره اسلامی که پس از وقفه ای کوتاه از نخستین سده های دوره‌اسلامی و با بهره گیری از الفبای [[عربی]] شکل گرفت، در واقع دنباله ادبیات پیش از [[اسلام]] بود. آغاز رسمی این بخش از ادبیات که بیشتر به «[[فارسی]] دری» شهرت دارد، به دوره سامانی برمی گردد. اگرچه در دوره [[صفاریان|صفاری]] نیز به شکل غیر رسمی و با حمایت از شعر و شاعری وجودداشت&lt;ref&gt;یاحقی ، محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 304.&lt;/ref&gt;. به طور کلی ادبیات [[فارسی]] دری پس از [[اسلام]] را می توان در دو قلمرو شعر و [[نثر فارسی|نثر]] بررسی کرد. الف ـ شعر: [[شعر فارسی]] دری در دوره سامانی در خراسان و ماوراءالنهر و با ظهور شاعران بزرگی نظیر [[رودکی]]* (و 326 ق) ،‌[[شهید بلخی]]* (و 325 ق) ،‌ابوشکور بلخی* ، منجیک ترمذی* ، دقیقی طوسی* (و 367 ق) ، [[فردوسی]]* (و 416 ق) و جز آنان گسترش یافت. قالب اصلی شعر در این دوره قصیده و پس از آن قطعه ، مثنوی و رباعی بود&lt;ref&gt;کاظمی ، محمدکاظم''. شعر پارسی'' ، مشهد: مؤسسه فرهنگی ، هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب ، چ 1، 1379 ش، ص 20 ، 21.&lt;/ref&gt;. در دوره [[غزنویان]]، شعر [[فارسی]] شیوه عهد پیشین را پی گرفت و کسانی چون [[فردوسی]]* ، [[فرخی یزدی|فرخی]]* (و 429ق) و عنصری* (و 431 ق) طرز [[رودکی]] ،‌شهید و دقیقی را سرمشق خود قرار دادند. فنون و موضوع های شعری این دوره هم تفاوتی نکرد و جز مسمط که گویا توسط [[منوچهری دامغانی]] رواج یافت، چیزی بر انواع آن افزوده نشد. در مجموع شعر دری در عصر [[غزنویان|غزنوی]] هم از لحاظ لفظ و هم از لحاظ معنی به کمال نزدیک گردید&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی'' ،‌تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 16 ، 17.&lt;/ref&gt;. اما در میان آثار شعری این دوره مهم تر از همه [[شاهنامه فردوسی|''شاهنامه'' فردوسی]] است که جدا از ارزش تاریخی ، از لحاظ هنری نیز کتابی فوق العاده است و از نمونه های درخشان شعر [[فارسی]] به شمار می رود&lt;ref&gt;کاظمی ،محمدکاظم''. شعر پارسی'' ، مشهد: مؤسسه فرهنگی ، هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب ، چ 1، 1379 ش، ص 23.&lt;/ref&gt;. از نیمه دوم سده 5 ق / 11 م با آغاز حکومت [[سلجوقیان]] به تدریج تغییرات و تحولاتی در شعر [[فارسی]] پدید آورد و سبک قصیده گویی از سادگی و صراحت دوران پیشین به تکلف و لفاظی گرایید، اگرچه قصیده سرایی در این دوره با ظهور شاعرانی از جمله [[انوری]]* (و 585 ق) امیرمعزی* (و 465 ق)،   [[خاقانی شروانی|خاقانی]]* (و 595 ق) ،‌[[جمال‌الدین عبدالرزاق اصفهانی|جمال الدین اصفهانی]]* (و 588 ق) ، رشیدالدین وطواط* (و 573 ق) و دیگران به اوج کمال رسید. از دیگر ویژگی های شعر این عهد شیوع تصوف و بیان موضوع های عرفانی ، اخلاقی و دینی توسط گویندگانی چون [[سنایی غزنوی]]* (و 535 ق) و شیخ عطار* [[عطار نیشابوری|نیشابوری]] بود&lt;ref&gt;مؤتمن ،‌زین العابدین. تحول شعر فارسی ، تهران: ابن سینا، 1339 ش ، ص 138 ، 139.&lt;/ref&gt;. اما یکی از بزرگ ترین شاعران این دوره [[نظامی گنجوی]]* (و 599 ق) است. شیوه داستانسرایی این شاعر مشهور تا چند سده پس از او بارها مورد تقلید شاعران دیگر قرار گرفت. جز او، شعرایی نظیر [[فلکی شروانی]]* (و 587 ق) ،‌مجیرالدین بیلقانی (و 577 ق) ،‌[[ظهیر فاریابی]]* (و 598 ق) نیز در تکمیل سبک شعر [[فارسی]] این دوره نقش مهمی ایفا کردند&lt;ref&gt;صفا، ذبیح الله. ''مختصری در تاریخ تحول نظم ونثر پارسی'' ، تهران: ققنوس ، چ 15، 1377 ش، ص 40.&lt;/ref&gt;. پس از حمله مغولان به [[ایران]] و انتقال مرکز شعر [[فارسی]] از خراسان به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] عجم ـ نواحی مرکز [[ایران باستان|ایران]] ـ شاعران مشهوری از این نواحی برخاستند. در این دوره، شعر [[فارسی]] هم از لحاظ لفظ و هم از لحاظ معنی با تحولات تازه ای روبرو شد و شعر عرفانی نیز به آخرین درجه کمال رسید. هم در این دوره، مثنوی و غزل رواج بسیار یافت و بزرگانی چون [[سعدی]]*،‌[[مولوی، جلال الدین محمد|مولوی]]* و [[حافظ شیرازی|حافظ]]* که می توان آنان را خداوندان [[غزلخوانی|غزل]] و مثنوی نامید، در عرصه ادب و شعر [[فارسی]] خوش درخشیدند&lt;ref&gt;مؤتمن.زین العابدین. ''تحول شعر فارسی'' ، تهران: ابن سینا، 1339 ش، ص 162.&lt;/ref&gt;. از دیگر شاعران این دوره [[عبید زاکانی]]* (و 771 ق) ، [[سلمان ساوجی]]* (و 778 ق) ، سیف فرغانی (و میان 705 ـ 749 ق) ، [[خواجوی کرمانی]]* (و 753 ق) ،‌[[کمال خجندی، مسعود|کمال خجندی]]* (و 798 ق) و ابن یمین فریومدی* (و 769ق ) بودند&lt;ref&gt;کاظمی .محمدکاظم''. شعر پارسی'' ، مشهد: مؤسسه فرهنگی ، هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب ، چ 1، 1379 ش، ص 56.&lt;/ref&gt;. همچنین در این دوره، با کوچ بسیاری از شاعران ایرانی به هند، شعر [[فارسی]] در آن حوزه رونق بسیاری یافت و شاعران [[فارسی]] گوی بزرگی چون امیرخسرو دهلوی (و 725 ق) که در شعر مقلد [[نظامی گنجوی]] بود و امیر حسن دهلوی (و 727 / 731 ق) از آنجا برخاستند&lt;ref&gt;تمیم داری، احمد. ''کتاب ایران؛ تاریخ ادب پارسی'' ، تهران: انتشارات بین المللی الهدی ، چ 1، 1379 ش، ص 63.&lt;/ref&gt;. اما شعر [[فارسی]] در عهد [[تیموریان]] رونق چندانی نیافت. برخی از شاعران این دوره به مسائل عرفانی توجه خاصی داشتند و منظومه هایی در این زمینه سرودند که شاه نعمت الله ولی* (و 834 ق) ،‌قاسم انوار* (و 837 ق) و [[جامی|عبدالرحمان جامی]]* (و 898 ق) از آن جمله اند. سرودن منظومه های عاشقانه یا منظومه های حاوی قصص کوتاه و حکایات و نیز منظومه ایی در زمینه حکم و اخلاق در این دوره بسیار رواج پیدا کرد. جز آنها [[غزلخوانی|غزلسرایی]] هم در این دوره مورد توجه قرار گرفت. از میان شاعران مشهور دوره‌ [[تیموریان|تیموری]] می توان  محمد شیرین مغربی (و 890 ق) ، عصمت بخاری (و 829 ق) ،‌بسحق اطعمه (و 830 ق) ،‌کاتبی ترشیزی (و 839 ق) و امیرشاهی سبزواری* (و 857 ق) را نام برد. اما مشهور ترین شاعر این عهد همانا مولانا [[جامی]] بود&lt;ref&gt;صفا.ذبیح الله. ''مختصری در تاریخ تحول نظم ونثر پارسی'' ، تهران: ققنوس ، چ 15، 1377 ش ، ص 69 ، 71،‌ 72 ، 73.&lt;/ref&gt;. با تشکیل دولت [[صفویان|صفوی]] توسط شاه اسماعیل (حک 905 ـ 930 ق) و گزینش مذهب شیعه به عنوان مذهب رسمی [[ایران]]،‌از توجه به شعر و شاعران کاسته شد و بیشتر شاعران به هند کوچیدند. هجوم شاعران ایرانی به هند و استقبال دربارهای هند از آنان باعث ایجاد سبک جدیدی در شعر [[فارسی]] با نام «سبک هندی» گردید. نیز عدم رواج مدح و مدیحه در این دوره شاعران را به سوی قالب [[غزلخوانی|غزل]] سوق داد، اگرچه شاعران مداح [[اهل بیت|اهل بیت (ع)]] بیشتر در اشعارشان از قالب قصیده بهره می جستند&lt;ref&gt;تمیم داری.احمد. ''کتاب ایران؛ تاریخ ادب پارسی'' ، تهران: انتشارات بین المللی الهدی ، چ 1، 1379 ش، ص 70 ، 71.&lt;/ref&gt;. یکی از ره آوردهای سیاست مذهبی [[صفویان]] رواج نوعی شعر مذهبی در مناقب و مراثی [[اهل بیت|اهل بیت (ع)]] بود که ترکیب بند [[محتشم کاشانی]] (و 996 / 1000 ق) از نمونه های ماندگار آن محسوب می شود&lt;ref&gt;کاظمی .محمدکاظم''. شعر پارسی'' ، مشهد: مؤسسه فرهنگی ، هنری و انتشاراتی ضریح آفتاب ، چ 1، 1379 ش، ص 69.&lt;/ref&gt;. از میان شاعران عهد [[صفویان|صفوی]] هاتفی جامی / خرجردی (و 927 ق) سراینده اثری حماسی به نام ''تیمورنامه'' ، فغانی / [[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]]* مشهور به حافظ دوم، آصفی ، اهلی شیرازی (و 942 ق) و هلالی استرآبادی (و 945 ق) را می توان نام برد. شان ی تکلو (و 1023 ق) ، فصیحی هروی (و 1049ق) و میرزا جلال اسیر (و 1049 ق) نیز از شاعران مداح دربار شاه عباس صفوی (حک 996 ـ 1038 ق) بودند&lt;ref&gt;لوی ،روبن. ''درآمدی بر تاریخ ادبیات فارسی'' ، ترجمه رویا هاشمیان ، تهران: مؤسسه نشر فهرستگان ،‌چ 1، 1378 ش ، ص 90 ، 93 ، 94.&lt;/ref&gt;. از مشاهیر شاعران ایرانی حوزه هند در این دوره نیز می توان از عرفی شیرازی (و 999 ق) ، قدسی مشهدی (و 1055 ق) ، ظهوری ترشیزی* ، [[طالب آملی]]* (و 1036ق) ، ملک قمی ، نظیری نیشابوری* (ح 1022 ق) ، [[کلیم کاشانی]]* (و 1061ق) و [[صائب تبریزی]]* (و 1081 ق) یاد کرد. اما مشهورترین شاعر دوره صفویه در ایران [[وحشی بافقی]]* (و 991 ق) بود&lt;ref&gt;زرین کوب .عبدالحسین. سیری در شعر فارسی ،‌تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 112 ، 113.&lt;/ref&gt;. به طور کلی عصر صفویه را می توان دوره‌مضمون سازی ،‌دقیقه یابی ، نکته پردازی  و معماگویی در شعر دانست. در این دوره، غزل بیش از انواع قالب های شعری رواج داشت. قصیده های این دوره نیز اگرچه از مضامینی باریک ،‌خیال بافی و سایر ویژگی های سبک هندی عاری نبود. اما در مجموع از غزل های این عهد ساده تر به نظر می رسید&lt;ref&gt;مؤتمن.زین العابدین. ''تحول شعر فارسی'' ، تهران: ابن سینا، 1339 ش، ص 175.&lt;/ref&gt;. در اوایل عهد [[قاجاریه]] فکر بازگشت شعر به شیوه قدمای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] عجم و خراسان در میان شاعران منجر به نوعی نهضت یا مکتب ادبی به نام «مکتب بازگشت» گردید. این مکتب به تدریج به کساد شیوه وقوع و سبک هندی در شعر [[فارسی]] دامن زد. از مهم ترین بنیانگذاران این مکتب می توان به حاج لطفعلی بیگ آذر بیگدلی* (و 1195 ق) ، سیداحمد هاتف اصفهانی (و 1198 ق) و صباحی کاشانی (و 1218 ق) اشاره کرد. محمد عاشق (و 1182 ق) و صهبا نیز از دیگر پیروان این مکتب به شمار می رفتند&lt;ref&gt;زرین کوب. عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی'' ،‌تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 151 ، 152 ـ 154 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. همچنین در این دوره علاقه برخی از علما ،‌حکما، فقها به شاعری آنان را بدین ورطه کشاند و بازار شعر [[صوفیه]] که در دوره های پیشین از رونق افتاده بود،‌بار دیگر گرم و پر رونق شد. اما از میان نامدارترین گویندگان شعر [[فارسی]] این دوره باید از صبای کاشانی (و 1238 ق) ،‌[[وصال شیرازی]]* (و 1162 ق) ، [[سروش اصفهانی]]* (و 1285 ق) ، [[قاآنی]]* (و 1270 ق) ، [[یغمای جندقی]]* (و 1276 ق) و [[فروغی بسطامی]]* نام برد&lt;ref&gt;زرین کوب. عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی'' ،‌تهران: نوین، چ 1، 1363 ش. ص 161 ، 162 ، 164.&lt;/ref&gt;. در آغاز دوره [[نهضت مشروطه|مشروطه]] که آغاز شعر معاصر [[فارسی]] قلمداد می شود، نیز شاعرانی چون [[عارف قزوینی]]* (و 1312 ش) ، [[ایرج میرزا]]* (و 1344 ق) ، [[فرخی یزدی]]* به ترتیب در زمینه های طنز ،‌موضوع های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] و سیاسی و ادبیات توده ای آثاری از خود بر جای گذاشتند. به دنبال آنان کسانی نیز نظیر [[میرزاده عشقی]]* ، پروین اعتصامی* و [[بهار، محمدتقی (ملک الشعرا)|محمدتقی بهار]]* با اشعار انتقادی ، اخلاقی و [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] خود سنگ بنای [[ادب]] [[نهضت مشروطه|مشروطه]] را پی ریخته و همگام با تحرک [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] آن روزگار ، باعث دگرگونی در شعر [[فارسی]] شدند&lt;ref&gt;تمیم داری.احمد. ''کتاب ایران؛ تاریخ ادب پارسی'' ، تهران: انتشارات بین المللی الهدی ، چ 1، 1379 ش، ص 80 ، 81.&lt;/ref&gt;. شعر معاصر [[فارسی]] در دوران جدید پس از آنکه [[نیما یوشیج]] تحولی در مسیر آن به وجود آورد. وارد مرحله تازه ای گردید و طی هشت دهه گذشته تحول خاص خود را پی گرفت. بعد از نیما، شاعران برجسته ای چون [[احمد شاملو]] ، [[مهدی اخوان ثالث]] ، [[سهراب سپهری]] و جز آنان به کار او کمال بخشیدند&lt;ref&gt;یاحقی .محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 311.&lt;/ref&gt;. ب ـ '''نثر:''' در ادبیات [[فارسی]] ، پیشینه نثر نیز مانند شعر به دوره پیش از [[اسلام]] بر می گردد. پس از [[اسلام]] ، نثر رسمی [[فارسی]] پس از وقفه ای از شکل ابتدایی خود جدا شد و در دوره [[سامانیان|سامانی]] به صورت [[فارسی]] دری درآمد. نخستین متن منثور بر جای مانده ، برگ هایی از ''مقدمه [[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]] ابومنصوری''* ( 346ق) است که به امر ابومنصور محمد بن عبدالرزاق و توسط گروهی از دانشمندان خراسان و ماوراءالنهر درباره تاریخ و تاریخ داستانی ایران پیش از [[اسلام]] تدوین گردید&lt;ref&gt;یاحقی .محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 308.&lt;/ref&gt;. نثر [[فارسی]] را از آغاز تا کنون می توان از جنبه موضوع های گوناگون آن بررسی کرد. 1ـ '''موضوع های ملی و پهلوانی''' : که از قدیم ترین موضوع های نثر [[فارسی]] به شمار می روند و در رأس آنها چند [[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]] منثور از جمله ''شاهنامه'' ابوالموید بلخی (اوایل سده 4 ق) قرار داد. از میان داستان های پهلوانی نیز می توان به ''داراب نامه'' اثر ابوطاهر طرسوسی / طرطوسی (سده 6 ق) اشاره کرد. 2ـ '''رمان ها''': قدیم ترین رمان [[فارسی]] ، ''[[هزار و یک شب]]''* نام دارد که نخست از پهلوی به [[عربی]] و سپس از [[عربی]] به [[فارسی]] ترجمه شد. [[سمک عیار]]* نیز یکی دیگر از رمان های کهن [[فارسی]] است که به وسیله فرامرز بن خداداد در 585 ق تدوین گردید. از سده 10 ق / 16 م به بعد هم رمان های بسیاری نوشته شد که ''بوستان خیال'' (1173 ق) از میر محمد تقی جعفری حسینی احمدآبادی ، ''چهار درویش'' و ''طوطی نامه'' از آن جمله اند&lt;ref&gt;صفا،‌ذبیح الله. ''نثر فارسی از آغاز تا عهد نظام الملک طوسی'' ، تهران: ابن سینا، 1347 ش، ص 7 ، 8، 10 ، 15.&lt;/ref&gt;. 3ـ '''قصص و حکایات''': نوشتن این گونه آثار در دوره اسلامی تحت تأثیر ادبیات پیش از [[اسلام]] صورت گرفته و نمونه برجسته‌آن [[کتاب]] ''[[کلیله و دمنه]]''* است. این اثر را نخست ابن مقفع* از پهلوی به [[عربی]] ترجمه کرد و سپس [[ابوالمعالی نصرالله منشی]]* در ح 539 ق ترجمه‌ او را به [[فارسی]] برگردانید. بعدها نیز ملاحسین واعظ کاشفی (و 910 ق) تحریر جدیدی از این داستان به نام ''[[انوار سهیلی]]''* فراهم آورد. از دیگر کتابهای مشهور قصص و حکایات می توان به [[چهار مقاله]] (میان 552 ـ 556 ق) تألیف [[نظامی عروضی سمرقندی|نظامی عروضی]]* ؛ ''نگارستان'' اثر قاضی احمد غفاری (و 975 ق) و ''مفرح القلوب'' از محمد ندیم بن محمد کاظم (و 1241 ق) اشاره کرد&lt;ref&gt;اته،‌هرمان. ''تاریخ ادبیات فارسی'' ، ترجمه و حواشی از رضازاده شفق ، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب ،‌1351 ش ، ص 227، 228 ، 236، 237.&lt;/ref&gt;. به جز آنها ترجمه [[فارسی]] ''سندبادنامه''* توسط ابوالفوارس قناوزی و دو تحریر این ترجمه در سده 6 ق / 12 م به وسیله دقایقی مروزی و ظهیر الدین سمرقندی و نیز [[کتاب]] های ''روضه العقول'' تألیف محمد بن غازی ملطیوی و ''[[مرزبان نامه]]''* به انشای [[سعدالدین وراوینی]]* که در تحریر متفاوت از ''[[مرزبان نامه]]'' اثر مرزبان بن رستم  هستند و همچنین ''جوامع الحکایات'' و ترجمه [[فارسی]] ''فرج بعد الشده'' از محمد عوفی* را می توان در شمار کتابهای قصص و حکایات آورد&lt;ref&gt;یاحقی.محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 310.&lt;/ref&gt;. 4ـ '''تراجم و کتب رجال''' که بخش مهم آن به [[کتاب]] هایی در ذکر احوال مشایخ [[صوفیه]] اختصاص دارد و ''حالات و سخنان شیخ [[ابوسعید ابوالخیر]]'' از کمال الدین محمد نواده شیخ ابوسعید ؛ ''طبقات الصوفیه'' اثر خواجه عبدالله انصاری (و 481 ق / 1088 م) ؛ ''[[تذکره الاولیاء|تذکره الاولیا]]''* از [[عطار نیشابوری]] ؛ ''[[کشف المحجوب]]''* اثر هجویری و ''نفحات الانس'' [[جامی|عبدالرحمان  جامی]]* از نمونه های بارز آن هستند. از دیگر کتاب هایی که درباره رجال و بزرگان نوشته شده اند،می توان از ''مجالس المؤمنین'' اثر قاضی نورالله شوشتری (و 1019 ق) ؛ ''تجارب السلف'' (724 ق) از هند و شاه نخجوانی و ''دستورالوزراء''* تألیف غیاث الدین [[خواند میر]] (941 ق/ 1534 م) یاد کرد&lt;ref&gt;صفا.ذبیح الله. ''مختصری در تاریخ تحول نظم ونثر پارسی'' ، تهران: ققنوس ، چ 15، 1377 ش، ص 30 ، 32 ، 33 ، 35 ، 37، 39 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. [[کتاب]] های تذکره نیز که در شرح حال شاعران نوشته شده اند، در این طبقه بندی جای دارند. کار تذکره نویسی نخست با محمد عوفی و تألیف ''[[لباب الالباب]]''* (618 ق) آغاز شد و  بعدها [[دولتشاه سمرقندی]]* با تألیف ''تذکره الشعرا''* (829 ق) کار او را پی گرفت. در دوره‌ [[صفویان|صفوی]] هم در ایران چندین تذکره نظیر ''تحفه سامی''* ، ''هفت اقلیم''* ، ''[[عرفات العاشقین]]''* و ''تذکره نصرآبادی''* تدوین شد و هم در شبه قاره کار تذکره نویسی رواج چشمگیری پیدا کرد و صدها کتاب در این زمینه پدید آمد. تذکره نویسی در دوره [[قاجاریه]] و  در واقع تا پیش از تألیف تاریخ ادبیات به شیوه نوین هم به سیر خود ادامه داد. تذکره با ارزش ''[[مجمع الفصحا]]''* (1288 ق) از رضاقلی خان هدایت از جمله آخرین تذکره های مهم [[فارسی]] به شمار می رود&lt;ref&gt;یاحقی.محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 309.&lt;/ref&gt;. 5ـ '''تواریخ''': تاریخ نویسی در ادبیات [[فارسی]] ایران با شاهنامه ها آغاز شده است. پس از این گونه کتابها باید از ''ترجمه تاریخ الامم و الملوک'' محمد بن جریر طبری از [[عربی]] به [[فارسی]] توسط ابوعلی محمد بلعمی (و 330 ق) که به ''[[تاریخ بلعمی]]''* شهرت دارد، یاد کرد. در دوره غزنوی نیز تاریخی به نام ''زین الاخبار'' به وسیله عبدالحی بن ضحاک گردیزی پدید آمد. از دیگر کتاب های تاریخی مشهور می توان از ''[[جامع التواریخ]]''* اثر رشیدالدین فضل الله همدانی* (مق 718 ق/ 1318 م) ؛ ''تاریخ گزیده''* (730 ق) از [[حمدالله مستوفی]]* ؛ ''روضه الصفا''* اثر میرخواند (و 903 ق / 1497 م) ؛ ''حبیب السیر''* تألیف [[خواند میر]] ، ''تاریخ جهانگشا'' از [[عطاملک جوینی]]* (و 681 ق) و از همه مهم تر ''[[تاریخ بیهقی]]''* از [[ابوالفضل بیهقی]]* (و 470 ق/ 1077 م) نام برد&lt;ref&gt;صفا.ذبیح الله. ''مختصری در تاریخ تحول نظم ونثر پارسی'' ، تهران: ققنوس ، چ 15، 1377 ش ، ص 47 ، 48‌،‌50 ، 51 ، 53 ، 58 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. در دوره‌ [[صفویان|صفوی]] نیز ''عالم آرای عباسی''* (1038 ق) از اسکندر بیگ ترکمان، و در زمان نادر شاه [[افشار]] ''دُره نادره'' و ''جهانگشای نادری'' از میرزا مهدی استرآبادی پهنه نثر [[فارسی]] را زینت بخشیدند. شاخه ای از تاریخ نویسی [[فارسی]] به تواریخ محلی اختصاص یافته که در آن از گذشته های دور کتابهایی چون ''[[تاریخ سیستان]]''* از مؤلفی ناشناس، ''تاریخ بخارا'' (تلخیص 574 ق) به قلم نرشخی و ترجمه قباوی و ''تاریخ بیهقی'' از  ابن فندق به یادگار مانده است&lt;ref&gt;یاحقی.محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 308.&lt;/ref&gt;. 6ـ '''موضوع های دینی''' : از کهن ترین آثار نوشته شده در این زمینه ،‌ترجمه فارسی ''تفسیر طبری'' (351 ق) اثر محمد بن جریر طبری توسط گروهی دانشمندان ماوراءالنهر در دوره سامانی است. از میان تفاسیر دیگر می توان به ''تفسیر سورآبادی'' (471 ق) ،''‌کشف الاسرار''* میبدی ؛ ''مواهب علیه'' از کاشفی سبزواری و ''روض الجنان'' اثر ابوالفتوح رازی را یاد کرد. ''کشف المحجوب'' از ابویعقوب سگزی و ''جامع الحکمتین'' و ''زادالمسافرین''* اثر ناصرخسرو قبادیانی* (و 481 ق)‌نیز در زمره آثار کلامی هستند. 7ـ '''سیاست و اخلاق و حکم''' از مهم ترین آثار پدید آمده در این زمینه می توان از ''[[ظفرنامه]]''* اثر [[ابن سینا، ادبیات|ابن سینا]]* ؛ ''[[قابوس نامه]]''* از عنصر المعالی کیکاوس* ، ''[[سیاست نامه]]''* تألیف خواجه نظام الملک ، ''نصیحه الملوک'' اثر امام محمد غزالی و ''اخلاق ناصری'' از [[خواجه نصیرالدین طوسی]]* نام برد&lt;ref&gt;صفا.ذبیح الله. ''مختصری در تاریخ تحول نظم ونثر پارسی'' ، تهران: ققنوس ، چ 15، 1377 ش، ص 78 ، 79 ، 80 ، 82 ، 93 ـ 96 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. 8ـ '''فنون ادبی و بلاغت''': این گونه متن ها از ''[[ترجمان البلاغه]]''* اثر محمد بن عمر رادویانی آغاز می شود. بعدها رشید وطواط (و 573 ق) با ''حدائق السحر''* و [[شمس قیس رازی]]* با ''المعجم فی معاییر اشعار العجم'' آن را ادامه دادند. بدایع الافکار از کاشفی سبزواری و ''انیس العشاق'' اثر شرف الدین رامی (795 ق) هم از این گونه آثار هستند&lt;ref&gt;یاحقی.محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 309.&lt;/ref&gt;. 9ـ '''هزل و انتقاد''': یکی از موضوع های نثر [[فارسی]] است که نمونه های فراوان آن در آثار پس از دوره [[نهضت مشروطه|مشروطه]] دیده می شود. اما یکی از بهترین نویسندگان مشهور هزل نویس در دوران گذشته [[عبید زاکانی]]* (و 772 ق) راست که آثاری در این زمینه از جمله ''اخلاق الاشراف'' پدید آورد. در دوره [[قاجاریه]] نیز قاآنی در [[کتاب]] ''پریشان''* خود مطالبی انتقادی به صورت مطایبه بیان کرد&lt;ref&gt;صفا.ذبیح الله. ''مختصری در تاریخ تحول نظم ونثر پارسی'' ، تهران: ققنوس ، چ 15، 1377 ش، ص 106 ، 107.&lt;/ref&gt;. اما [[نثر فارسی]] در [[ایران]] پس از انقلاب [[نهضت مشروطه|مشروطه]] از طریق روزنامه نویسی به تکامل رسید. آغاز داستان نویسی نوین [[فارسی]] را نیز می توان به خلق آثاری از [[طالبوف]]* (و 1329 ق) ، [[زین العابدین مراغه ای]]* (و 1328 ق) و ترجمه‌[[فارسی]] [[حاجی بابای اصفهانی]]* اثر جیمز موریه توسط میرزا حبیب اصفهانی* (و 1311 ق) نسبت داد. نثر [[فارسی]] در دوره فترت میان جنبش [[نهضت مشروطه|مشروطه]] و پیدایش سبک نوین، نیز با داستان های تاریخی شیخ موسی نثری همدانی / کبودرآهنگی و [[صنعتی زاده كرمانی، ‌عبدالحسين|صنعتی زاده]]* و رمان نویسان نظیر [[مشفق کاظمی، مرتضی|مشفق کاظمی]]* و [[عباس خلیلی]] قابل توجه است&lt;ref&gt;شفیعی کدکنی . ''ادبیات فارسی از عصر جامی تا روزگار ما''، ترجمه حجت الله اصیل ،‌تهران: نشر نی ، چ 1، 1378 ش ،‌ص 82 ، 83.&lt;/ref&gt;. پس از این نویسندگان ، کسانی چون جهانگیر جلیلی ، [[محمد مسعود]] ، [[علی دشتی( ادبیات )|علی دشتی]] ، [[محمد حجازی]]* آثار با ارزشی در زمینه های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] و سیاسی پدید آوردند. از میان نسل های بعدی نویسندگان مشهور [[ایران]] نیز می توان به [[بزرگ علوی]]* ،‌[[صادق هدایت]]* ، [[محمدعلی جمال زاده]]*، [[جلال آل احمد، نویسنده|جلال آل احمد]]*، [[صادق چوبک]]* ، به آذین* ،‌تقی مدرسی ،‌علی محمد افغانی اشاره کرد&lt;ref&gt;کامشاد ،‌حسن. ''پایه گذاران نثر جدید فارسی'' ، تهران: نشر نی ، چ 1، 1384 ش، ص 101 ، 103، 107، 113 ، 137، 166، 184 ، 186 ، 191 ، 192 ، 193 ، 201 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. جز آنان، محمود دولت آبادی ، [[هوشنگ گلشیری]]* ، سیمین دانشور ،‌احمد محمود و دهها نویسنده جوان تر نیز نثر معاصر [[فارسی]] را با آثار خود زینت بخشیده اند&lt;ref&gt;یاحقی.محمدجعفر. «ادبیات فارسی» ، ''دانشنامه زبان  ادب فارسی'' ، به سرپرستی اسماعیل سعادت، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1384 ش، ج 1، ص 310.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[صادق هدایت]]<br /> * [[هوشنگ گلشیری]]<br /> * [[بزرگ علوی]]<br /> * [[جلال آل احمد، نویسنده|جلال آل احمد]]<br /> * [[صادق چوبک]]<br /> * [[خواجه نصیرالدین طوسی]]<br /> * [[جامی|عبدالرحمان  جامی]]<br /> * [[ابوالمعالی نصرالله منشی]]<br /> * [[مهدی اخوان ثالث]]<br /> * [[احمد شاملو]]<br /> * [[سهراب سپهری]]<br /> * [[بهار، محمدتقی (ملک الشعرا)|محمدتقی بهار]]<br /> * [[فرخی یزدی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AA&diff=10450 2025-06-11T20:14:15Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[اخوانیات|اِخْوانیات]]''' (جمع اخوانیه) نامه‌های دوستانه به [[نثر فارسی|نثر]] یا شعر.<br /> <br /> اخوانیات نامه‌های منظومی است که شاعران به یک وزن و قافیه می‌سرایند و میان یکدیگر ردّ و بدل می‌کنند و در آن معمولاً از بخت و روزگار شکوه سر می‌دهند و از یکدیگر تمجید می‌کنند&lt;ref&gt;شميسا، ‌سيروس. انواع ادبی. (ويرايش 3)، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381، ص 262.&lt;/ref&gt;. در تمدن اسلامی، ‌اخوانیات در کنار سلطانیات، ‌گونه‌ای از رسائل یا مکاتیب به شمار می‌رفت و مراد از آن نامه‌هایی بودکه طبقات مختلف مردم به یکدیگر می‌نوشتند&lt;ref&gt;صفا، ذبيح الله. ''گنجينه سخن''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1353، ج 1، ص 140.&lt;/ref&gt; و در آن از عواطف قلبی، ‌اشتیاق‌های درونی، ‌پیوندهای دوستی و آنچه در این زمینه باشد، ‌سخن می‌راندند&lt;ref&gt;حکیمیان، ‌ابوالفتح''. آیین نگارش فارسی''. تهران: بی نا، 1351، ص 62 (به نقل از : ادیب السلطنه سمیعی. آیین نگارش، 1319، ص 23).&lt;/ref&gt;. تا نیمه اول سده 5ق / 11م این نوع مکاتبات به [[عربی]] بود، اما از آن پس نمونه‌هایی چند از آن در [[ادب]] [[فارسی]] پدید آمد. این مکاتیب در آغاز ساده و بی تکلف بود، ‌ولی کم کم به تصنّع گرایید و طراوت و [[حیات پس از مرگ (در دین زرتشتی)|حیات]] خود را از دست داد&lt;ref&gt;رستگار فسایی، منصور. ''انواع نثر فارسی''. تهران: سمت، ‌چ 1، 1380، ص 231.&lt;/ref&gt;. نویسندگان اخوانیات سده‌های 6 و 7ق / 12 و 13م نسبت به دیگر اقسام منشآت، در گزینش لغات و ابداع مضامین و ترکیبات و آرایش کلام به صنایع و معانی شعری، مجال وسیع‌تری در اختیار داشته‌اند و سجع در مکاتیب اخوانی، ‌به ویژه در ادعیه صدر مکتوب و رکن اشتیاق به کثرت وجود داشت&lt;ref&gt;خطیبی، حسین. ''فن نثر در ادب پارسی''. تهران: زوّار، چ 1، ‌1366، ‌ج 1، ص 413.&lt;/ref&gt;. مکاتیب بازمانده از شیخ [[ابوسعید ابوالخیر]] (م 440 ق / ؟م) از نمونه‌های ساده و روان نثرهای اخوانی است&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور.منصور. ''انواع نثر فارسی''. تهران: سمت، ‌چ 1، 1380 . ص 232.&lt;/ref&gt;. منشآت منتجب الدین جوینی (سده 6ق / ؟م)، ‌[[عطاملک جوینی]] (م 681ق / ؟م) عبدالواسع جبلی (م 555ق / ؟م) رشیدالدین وطواط&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جمله اخوانیات مسجع و پر تکلف به شمار می‌روند&lt;ref&gt;خطیبی، حسین. ''فن نثر در ادب پارسی''. تهران: زوّار، چ 1، ‌1366، ‌ج 1. ص 424، 425، 426 و 427 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. در دوره معاصر، [[مهدی اخوان ثالث]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; چند اخوانیه به روش کهن سروده است. مهدی حمیدی شیرازی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; هم اخوانیه‌ای منظوم دارد&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس.. ''انواع ادبی''. (ویرایش 3'')''، ‌تهران: فردوس، چ 9، 1381، ص 262.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;باقرزاده (بقا)، ‌علی. «اخوانیات و نامه‌های شاعران»، ''فرخنده'' ''پیام''. مجموعه مقالات تحقیقی، ‌علمی، ‌مشهد: دانشگاه مشهد، 1360، چ 1، ص 521ـ 531.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[ادب]]<br /> * [[فارسی]]<br /> * [[مهدی اخوان ثالث]]<br /> * [[ابوسعید ابوالخیر]]<br /> * [[عطاملک جوینی]]<br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[index.php?title=رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB&diff=10449 2025-06-11T20:13:47Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Sci393.jpg|بندانگشتی|مهدی اخوان ثالث برگرفته از وبسایت بیتوته قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.beytoote.com/scientific/scientist/biography-autobiography-third-mehdi-mensurable.html]]<br /> '''[[مهدی اخوان ثالث|اخوان ثالث، مهدی]]''' (1307 ـ 1369 ش) شاعر، روزنامه نگار، ادیب و منتقد.<br /> <br /> مهدی اخوان ثالث مشهور به م. امید، ‌شاعر توانای معاصر [[ایران]] در توسِ [[مشهد]] و در خانواده‌ای مذهبی چشم به [[جهان نو|جهان]] گشود&lt;ref&gt;محمدی آملی، محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377، ص 24.&lt;/ref&gt;. تحصیلات ابتدایی و دوره هنرستان صنعتی (رشته آهنگری) را در [[مشهد]] گذراند&lt;ref&gt;استعلامی، ‌محمد''. '''ادبیات دوره بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، 2535 (1355)، ص 352.&lt;/ref&gt;. در نوجوانی علی رغم مخالفت پدر نزد استاد سلیمان روح افزا و فرزند او تار آموخت. آشنایی جدی او با [[موسیقی مطربی|موسیقی]] سنّتی سبب درآمیختن جان مایه‌شعر او با عروض شعر [[فارسی]] شد. هم زمان با موسیقی، ‌به شعر روی آورد. سرمشق اولیه اخوان در شعر، ‌دواوین شاعران کلاسیک [[ایران باستان|ایران]] بود که با کمک پدرش آ‎نها را مطالعه می‌کرد. از استادش، ‌پرویز کاویان جهرمی نیز اصلاح [[سخن]] می‌گفت&lt;ref&gt;محمدی آملی.محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377. ص 25 و 31.&lt;/ref&gt;. اخوان با داشتن سنّ کم چندان در غزل‌سرایی و قصیده‌گویی تبحّر یافت که کهن گرایان به او، امیدِ شعر کهن لقب دادند&lt;ref&gt;شمس لنگرودی، محمد. '''''تاریخ تحلیلی شعر نو'''''. تهران: نشر مرکز، 1370، ج 2، ص 296.&lt;/ref&gt;. در خرداد 1326 پس از پایان دوره‌ هنرستان، ‌در [[مشهد]] به آهنگری و چاقوسازی پرداخت. سپس به [[تهران مصور|تهران]] آمد و ضمن کار در [[تهران مصور|تهران]] و پلشتِ ورامین در مدارس هم تدریس می‌کرد&lt;ref&gt;کاخی، ‌مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370، ص 27.&lt;/ref&gt;. او که نمی‌توانست در برابر هیجانات بشردوستانه بی‌تفاوت بماند، جذب هیجانات و منش‌های حزبی شد و به [[حزب توده]] پیوست&lt;ref&gt;شمس لنگرودی.محمد. '''''تاریخ تحلیلی شعر نو'''''. تهران: نشر مرکز، 1370، ج 2. ص 296ـ 297.&lt;/ref&gt;. در 1331 زندگی مشترک خود را با دختر عمویش، [[ایران]] (خدیجه) اخوان ثالث آغاز کرد. از همسرش صاحب شش فرزند شد که یکی از دخترانش به نام لاله را بعدها در 1353 از دست داد&lt;ref&gt;کاخی.مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370. ص 27ـ 29 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. نخستین سروده‌هایش را در 1327 و نخستین دفتر شعرش را با نام ''ارغنون'' در 1331 منتشر کرد&lt;ref&gt;استعلامی. ‌محمد''. '''ادبیات دوره بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، 2535 (1355)، ص 352.&lt;/ref&gt;. اخوان پیش از آشنایی با [[نیما یوشیج|نیما]] بر او انتقاد داشت، ‌اما پس از آشنایی با آن شاعر، ‌به راز شیوه او پی برد و بدین ترتیب اسلوب شعری خود را زیر تأثیر شعر نو [[نیما یوشیج|نیمایوشیج]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تغییر داد&lt;ref&gt;زرین کوب، حمید. '''''چشم انداز شعر نو فارسی'''''. تهران: توس، 1358، ص 168ـ 169.&lt;/ref&gt;. وی در 1330 سرپرستی صفحه ادبی روزنامه ''جوانان دموکرات'' را به عهده گرفت و از این طریق با شاعران جوان آن روز چون سیاووش کسرایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، ‌[[سایه بازی|سایه]] (هوشنگ ابتهاج&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;)، ‌[[احمد شاملو]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و دیگران آشنا شد&lt;ref&gt;محمدی آملی.محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377. ص 54.&lt;/ref&gt;. از همین سال با اداره بخشِ شعر مجله ''در راه [[هنر و مردم|هنر]]'' و نوشتن چندین نقد و یادداشت پیرامون شعر نو، مهارت خود را در ادبیات قدیم به ثبوت رساند&lt;ref&gt;شمس لنگرودی.محمد. '''''تاریخ تحلیلی شعر نو'''''. تهران: نشر مرکز، 1370، ج 2. ص 297.&lt;/ref&gt;. در 1333 چند ماهی به زندان افتاد. در 1335 مجموعه شعر مشهورش با نام ''زمستان'' را [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرد&lt;ref&gt;کاخی. ‌مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370. ص 28.&lt;/ref&gt;. در این اثر، بر خلاف مجموعه ''ارغنون''، با از قوالب شعر کلاسیک دوری جست و به شعر [[نیما یوشیج|نیمایوشیج]] روی آورد و با توجه روزافزون به زبان پاک پارسی، زبان جدید خود را در مرکز مثلثی که سه ضلع آن، زبان خراسانی یا کلاسیک و زبان رایج یا امروز و زبان نیماست، ‌به نمایش گذاشت&lt;ref&gt;حقوقی، محمد. '''''مهدی اخوان ثالث'''''. شعر زمان ما (2)، ‌تهران: نگاه، چ 1، 1370، ص101.&lt;/ref&gt;. همچنین در 1335 به استودیوی فیلمسازی ابراهیم [[گلستان سعدی|گلستان]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; راه یافت و در آنجا مسئولیت نظارت بر ضبط صدا و دوبله گفتار فیلم‌های مستند و نیز رسیدگی به متن ترجمه‌ها و روانی گفتار‌ها را به عهده گرفت&lt;ref&gt;محمدی آملی، ‌محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377. ص 66، 67 و 68 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. از 1338 تا 1350 مجموعه شعرهای متعددی را منتشر کرد. در 1353 در [[تلویزیون]] ملی [[ایران]] به اجرای برنامه‌های ادبی پرداخت. در 1356 به تدریس در دانشگاه‌های تهران، ملی و تربیت معلم مشغول شد. از 1360 دوران بازنشستگی او از خدمات دولتی آغاز گردید. در این دوره تا 1369 آثار دیگری به بازار [[کتاب]] فرستاد. در 1369 برای نخستین و آخرین بار به چندین کشور از جمله آلمان، ‌انگلستان و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] سفر کرد و در پایان سفر پس از بازگشت به ایران در [[تهران مصور|تهران]] درگذشت. پیکر شاعر در زادگاهش به خاک سپرده شد&lt;ref&gt;کاخی.مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370. ص 28 ـ 30 (به اختصار).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> جز ''زمستان'' و ''ارغنون'' از دیگر آثارش می‌توان مجموعه‌های آخر [[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]، ‌از این [[اوستا]]، ‌زندگی می‌گوید، ‌اما....، ''در حیاط کوچک پاییز در زندان''، ''دوزخ''، ''اما سرد و ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم'' را نام برد&lt;ref&gt;حقوقی، محمد. '''''مهدی اخوان ثالث'''''. شعر زمان ما (2)، ‌تهران: نگاه، چ 1، 1370. ص 101، 141، 205، 255، 299 و 321.&lt;/ref&gt;. اخوان هم به سبب طبع و قریحه توانا و پرورده خود و هم بر اثر مایه وری از فرهنگ [[ایران امروز|ایران]] و [[ادب]] [[فارسی]]، ‌از شاعران و نمایندگان ارجمند شعر امروز است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 740.&lt;/ref&gt;. او مانند همه نوابغ مستثنی بود. مستثنی از قاعده. به شهادت آثارش بیش از هر [[ادیب الملک|ادیب]] معاصر، ادیب‌تر بود&lt;ref&gt;زریاب خویی، عباس. «در سوگِ امید»، '''''‌باغ بی برگی'''''. به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، 1370، ص 269.&lt;/ref&gt;. سه [[کتاب]] ''زمستان، ‌آخر [[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]'' و''از این اَوِستا'' برای جاودانی کردن نام او کافی است. ما همه وامدار او هستیم&lt;ref&gt;آتشی، منوچهر. «ما همه وامدار او هستیم»، '''''‌باغ بی برگی'''''.به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، ص 74.&lt;/ref&gt;. او به سهم خود به داد شعر نو رسید و بدعت‌های نیما را با بدایع خود آراست&lt;ref&gt;خرمشاهی، ‌بها، الدین. «تأملی در شعرِ نماز»، '''''‌باغ بی برگی'''''.به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، ص 219.&lt;/ref&gt;. تفسیر و توضیح یا اطناب یکی از ویژگی‌های شعر اخوان است که در شعر نیما و به طور کلی در شعر دیگر شاعران مشهور معاصر و هم نسل او، این همه چشمگیر نیست&lt;ref&gt;پورنامداریان، ‌تقی. «برزخ شعر گذشته و امروز »، '''''‌باغ بی برگی'''''.به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، ص 189.&lt;/ref&gt;. [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، ‌مقالات و نقدهای بسیاری درباره اخوان و آثارش نوشته‌اند.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]''<br /> * [[حزب توده]]<br /> * [[مشهد]]<br /> * [[موسیقی مطربی|موسیقی]]<br /> * [[نیما یوشیج|نیمایوشیج]]<br /> * [[احمد شاملو]]<br /> * [[ایران]]<br /> <br /> مآخذ&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86_%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB&diff=10448 2025-06-11T20:13:15Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:Sci393.jpg|بندانگشتی|مهدی اخوان ثالث برگرفته از وبسایت بیتوته قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.beytoote.com/scientific/scientist/biography-autobiography-third-mehdi-mensurable.html]]<br /> '''[[مهدی اخوان ثالث|اخوان ثالث، مهدی]]''' (1307 ـ 1369 ش) شاعر، روزنامه نگار، ادیب و منتقد.<br /> <br /> مهدی اخوان ثالث مشهور به م. امید، ‌شاعر توانای معاصر [[ایران]] در توسِ [[مشهد]] و در خانواده‌ای مذهبی چشم به [[جهان نو|جهان]] گشود&lt;ref&gt;محمدی آملی، محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377، ص 24.&lt;/ref&gt;. تحصیلات ابتدایی و دوره هنرستان صنعتی (رشته آهنگری) را در [[مشهد]] گذراند&lt;ref&gt;استعلامی، ‌محمد''. '''ادبیات دوره بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، 2535 (1355)، ص 352.&lt;/ref&gt;. در نوجوانی علی رغم مخالفت پدر نزد استاد سلیمان روح افزا و فرزند او تار آموخت. آشنایی جدی او با [[موسیقی مطربی|موسیقی]] سنّتی سبب درآمیختن جان مایه‌شعر او با عروض شعر [[فارسی]] شد. هم زمان با موسیقی، ‌به شعر روی آورد. سرمشق اولیه اخوان در شعر، ‌دواوین شاعران کلاسیک [[ایران باستان|ایران]] بود که با کمک پدرش آ‎نها را مطالعه می‌کرد. از استادش، ‌پرویز کاویان جهرمی نیز اصلاح [[سخن]] می‌گفت&lt;ref&gt;محمدی آملی.محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377. ص 25 و 31.&lt;/ref&gt;. اخوان با داشتن سنّ کم چندان در غزل‌سرایی و قصیده‌گویی تبحّر یافت که کهن گرایان به او، امیدِ شعر کهن لقب دادند&lt;ref&gt;شمس لنگرودی، محمد. '''''تاریخ تحلیلی شعر نو'''''. تهران: نشر مرکز، 1370، ج 2، ص 296.&lt;/ref&gt;. در خرداد 1326 پس از پایان دوره‌ هنرستان، ‌در [[مشهد]] به آهنگری و چاقوسازی پرداخت. سپس به [[تهران مصور|تهران]] آمد و ضمن کار در [[تهران مصور|تهران]] و پلشتِ ورامین در مدارس هم تدریس می‌کرد&lt;ref&gt;کاخی، ‌مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370، ص 27.&lt;/ref&gt;. او که نمی‌توانست در برابر هیجانات بشردوستانه بی‌تفاوت بماند، جذب هیجانات و منش‌های حزبی شد و به [[حزب توده]] پیوست&lt;ref&gt;شمس لنگرودی.محمد. '''''تاریخ تحلیلی شعر نو'''''. تهران: نشر مرکز، 1370، ج 2. ص 296ـ 297.&lt;/ref&gt;. در 1331 زندگی مشترک خود را با دختر عمویش، [[ایران]] (خدیجه) اخوان ثالث آغاز کرد. از همسرش صاحب شش فرزند شد که یکی از دخترانش به نام لاله را بعدها در 1353 از دست داد&lt;ref&gt;کاخی.مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370. ص 27ـ 29 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. نخستین سروده‌هایش را در 1327 و نخستین دفتر شعرش را با نام ''ارغنون'' در 1331 منتشر کرد&lt;ref&gt;استعلامی. ‌محمد''. '''ادبیات دوره بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران، 2535 (1355)، ص 352.&lt;/ref&gt;. اخوان پیش از آشنایی با [[نیما یوشیج|نیما]] بر او انتقاد داشت، ‌اما پس از آشنایی با آن شاعر، ‌به راز شیوه او پی برد و بدین ترتیب اسلوب شعری خود را زیر تأثیر شعر نو [[نیما یوشیج|نیمایوشیج]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تغییر داد&lt;ref&gt;زرین کوب، حمید. '''''چشم انداز شعر نو فارسی'''''. تهران: توس، 1358، ص 168ـ 169.&lt;/ref&gt;. وی در 1330 سرپرستی صفحه ادبی روزنامه ''جوانان دموکرات'' را به عهده گرفت و از این طریق با شاعران جوان آن روز چون سیاووش کسرایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، ‌[[سایه بازی|سایه]] (هوشنگ ابتهاج&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;)، ‌[[احمد شاملو]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و دیگران آشنا شد&lt;ref&gt;محمدی آملی.محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377. ص 54.&lt;/ref&gt;. از همین سال با اداره بخشِ شعر مجله ''در راه [[هنر و مردم|هنر]]'' و نوشتن چندین نقد و یادداشت پیرامون شعر نو، مهارت خود را در ادبیات قدیم به ثبوت رساند&lt;ref&gt;شمس لنگرودی.محمد. '''''تاریخ تحلیلی شعر نو'''''. تهران: نشر مرکز، 1370، ج 2. ص 297.&lt;/ref&gt;. در 1333 چند ماهی به زندان افتاد. در 1335 مجموعه شعر مشهورش با نام ''زمستان'' را [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرد&lt;ref&gt;کاخی. ‌مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370. ص 28.&lt;/ref&gt;. در این اثر، بر خلاف مجموعه ''ارغنون''، با از قوالب شعر کلاسیک دوری جست و به شعر [[نیما یوشیج|نیمایوشیج]] روی آورد و با توجه روزافزون به زبان پاک پارسی، زبان جدید خود را در مرکز مثلثی که سه ضلع آن، زبان خراسانی یا کلاسیک و زبان رایج یا امروز و زبان نیماست، ‌به نمایش گذاشت&lt;ref&gt;حقوقی، محمد. '''''مهدی اخوان ثالث'''''. شعر زمان ما (2)، ‌تهران: نگاه، چ 1، 1370، ص101.&lt;/ref&gt;. همچنین در 1335 به استودیوی فیلمسازی ابراهیم [[گلستان سعدی|گلستان]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; راه یافت و در آنجا مسئولیت نظارت بر ضبط صدا و دوبله گفتار فیلم‌های مستند و نیز رسیدگی به متن ترجمه‌ها و روانی گفتار‌ها را به عهده گرفت&lt;ref&gt;محمدی آملی، ‌محمدرضا. ''آ'''وازِچگور'''''. زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ثالث، 1377. ص 66، 67 و 68 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. از 1338 تا 1350 مجموعه شعرهای متعددی را منتشر کرد. در 1353 در [[تلویزیون]] ملی [[ایران]] به اجرای برنامه‌های ادبی پرداخت. در 1356 به تدریس در دانشگاه‌های تهران، ملی و تربیت معلم مشغول شد. از 1360 دوران بازنشستگی او از خدمات دولتی آغاز گردید. در این دوره تا 1369 آثار دیگری به بازار [[کتاب]] فرستاد. در 1369 برای نخستین و آخرین بار به چندین کشور از جمله آلمان، ‌انگلستان و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] سفر کرد و در پایان سفر پس از بازگشت به ایران در [[تهران مصور|تهران]] درگذشت. پیکر شاعر در زادگاهش به خاک سپرده شد&lt;ref&gt;کاخی.مرتضی. '''''باغ بی برگی'''''. ‌یادنامه مهدی اخوان ثالث، تهران: نشر ناشران، چ 1، 1370. ص 28 ـ 30 (به اختصار).&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> جز ''زمستان'' و ''ارغنون'' از دیگر آثارش می‌توان مجموعه‌های آخر [[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]، ‌از این [[اوستا]]، ‌زندگی می‌گوید، ‌اما....، ''در حیاط کوچک پاییز در زندان''، ''دوزخ''، ''اما سرد و ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم'' را نام برد&lt;ref&gt;حقوقی، محمد. '''''مهدی اخوان ثالث'''''. شعر زمان ما (2)، ‌تهران: نگاه، چ 1، 1370. ص 101، 141، 205، 255، 299 و 321.&lt;/ref&gt;. اخوان هم به سبب طبع و قریحه توانا و پرورده خود و هم بر اثر مایه وری از فرهنگ [[ایران امروز|ایران]] و [[ادب]] [[فارسی]]، ‌از شاعران و نمایندگان ارجمند شعر امروز است&lt;ref&gt;یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 740.&lt;/ref&gt;. او مانند همه نوابغ مستثنی بود. مستثنی از قاعده. به شهادت آثارش بیش از هر [[ادیب الملک|ادیب]] معاصر، ادیب‌تر بود&lt;ref&gt;زریاب خویی، عباس. «در سوگِ امید»، '''''‌باغ بی برگی'''''. به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، 1370، ص 269.&lt;/ref&gt;. سه [[کتاب]] ''زمستان، ‌آخر [[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]'' و''از این اَوِستا'' برای جاودانی کردن نام او کافی است. ما همه وامدار او هستیم&lt;ref&gt;آتشی، منوچهر. «ما همه وامدار او هستیم»، '''''‌باغ بی برگی'''''.به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، ص 74.&lt;/ref&gt;. او به سهم خود به داد شعر نو رسید و بدعت‌های نیما را با بدایع خود آراست&lt;ref&gt;خرمشاهی، ‌بها، الدین. «تأملی در شعرِ نماز»، '''''‌باغ بی برگی'''''.به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، ص 219.&lt;/ref&gt;. تفسیر و توضیح یا اطناب یکی از ویژگی‌های شعر اخوان است که در شعر نیما و به طور کلی در شعر دیگر شاعران مشهور معاصر و هم نسل او، این همه چشمگیر نیست&lt;ref&gt;پورنامداریان، ‌تقی. «برزخ شعر گذشته و امروز »، '''''‌باغ بی برگی'''''.به اهتمام مرتضی کاخی، تهران: نشر ناشران، چ1، ص 189.&lt;/ref&gt;. [[کتاب|کتاب‌]]&lt;nowiki/&gt;ها، ‌مقالات و نقدهای بسیاری درباره اخوان و آثارش نوشته‌اند. <br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * ''[[شاهنامه و شاهنامه نویسی|شاهنامه]]''<br /> * [[حزب توده]]<br /> * [[مشهد]]<br /> * [[موسیقی مطربی|موسیقی]]<br /> * [[نیما یوشیج|نیمایوشیج]]<br /> * [[احمد شاملو]]<br /> * [[ایران]]<br /> <br /> مآخذ<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sci393.jpg&diff=10447 2025-06-11T20:12:41Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>عکس</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=10446 2025-06-11T19:45:55Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>[[پرونده:N83161242-72763091.jpg|بندانگشتی|خواجوی کرمانی برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://www.irna.ir/news/83161242/%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C]]<br /> '''[[خواجوی کرمانی]]''' (689 ـ 753 ق / ؟م) عارف، ‌شاعر.<br /> <br /> کمال‌الدین ابوالعطاء محمود بن علی کرمانی مشهور و متخلص به خواجو و ملقب به نَخلبند شعرا در [[کرمان]] از خاندانی بزرگ به دنیا آمد. علوم مقدماتی را در زادگاهش آموخت. سپس رهسپار [[شیراز]] شد و از محضر علمای آن شهر کسب فیض کرد. پس از آن به کازرون رفت و در آنجا به جرگه مریدان شیخ امین‌الدین محمد بلیانی کازرونی (و 745 ق) پیوست. چندی هم در [[اصفهان]] به سر برد&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین. ''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 222.&lt;/ref&gt;. آنگاه سفرهای طولانی خود را به حجاز، شام، بیت‌المقدس، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] [[عربی|عرب]] و عجم، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر] و برخی بنادر [[خلیج فارس]] آغاز کرد و سرانجام در بغداد سکنی گزید&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 889.&lt;/ref&gt;. در این شهر مثنوی ناتمام ''همای و همایون'' خود را به اتمام رساند و پس از 12 سال دوری از وطن به ایران بازگشت. به محض ورود به قصد اهدای ''همای و همایون'' به سلطان ابوسعید ایلخانی (حک 717ـ736 ق / ؟م) عازم سلطانیه ـ بخشی میان [[زنجان]] و قزوین کنونی ـ شد، ‌اما وقتی به آنجا رسید که [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] درگذشته و ارپاگون برادر هلاکوخان به جای او نشسته بود. خواجو ناچار قصیده‌ای در سوگ [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] و قصیده‌ای دیگر در تهنیت جلوس ارپاگون سرود و آن شهر را [[ترک]] گفت&lt;ref&gt;غلامرضایی کهن، ‌فاطمه. «زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 122، 123، 124 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. بعد از آن روی به کرمان و فارس آورد. در [[شیراز]] شاه شیخ ابواسحاق اینجو (و 758 ق / ؟م) خواجو را مورد نوازش قرار داد و شاعر نیز در مقابل اشعار بسیاری در ستایش او سرود. بعدها در سفری به خراسان، در [[سمنان]] توقف کرد و در آنجا به حلقه‌ مریدان شیخ رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی (د 736ق / ؟م) پیوست و چندین سال در خانقاه او به سر برد. در طی آن مدت به گردآوری اشعار عرفانی علاءالدوله همت گماشت&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 224، 229.&lt;/ref&gt;. سرانجام خواجو در [[شیراز]] درگذشت و در تنگ‌الله اکبر آن شهر به خاک سپرده شد&lt;ref&gt;غلامرضایی کهن، ‌فاطمه.«زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 154.&lt;/ref&gt;. خواجو پادشاهان، امیران و بزرگان بسیاری را مدح گفت که از آن میان می‌توان: سلطان ابوسعید شیخ حسن ایلکانی (حک 740ـ757 ق / ؟م)، جلال‌الدین شاه محمود، شاه ابواسحاق اینجو، امیرمبارزالدین محمد مظفری، ملک قطب‌الدین پادشاه هرموز، غیاث‌الدین محمد وزیر سلطان [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]، ‌خواجه شمس‌الدین محمود صائن و خواجه تاج‌الدین احمد وزاری و امیر مبارزالدین، ‌را ذکر کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 891.&lt;/ref&gt;. از مهم‌ترین آثار به جای مانده از او «''خمسه خواجو''» است. این خمسه شامل پنج مثنوی است&lt;ref&gt;براون، ادوارد. ''تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی تا سعدی''، ترجمه فتح‌الله مجتبایی، ‌تهران: مروارید، چ 2، 1355 ش، ص 260.&lt;/ref&gt;. 1ـ ''همای و همایون'' (732 ق / ؟م)، شامل 4407 بیت، 2ـ ''گل و نوروز'' (742 ق / ؟م) 2500 بیت، 3ـ ''روضه الانوار'' (743 ق / ؟م) به تقلید از ''مخزن‌الاسرار''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[نظامی گنجوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، 4ـ ''کمال نامه'' (744 ق / ؟م) در حدود 1849 بیت، 5ـ ''گوهرنامه / گهرنامه'' (746 ق / ؟م)، شامل 1032 بیت&lt;ref&gt;خواجوی کرمانی. ''دیوان اشعار''، به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، ‌تهران: کتابفروشی بارانی و محمودی، بی تا، ص 74، 75، 76 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. آثار دیگر خواجو عبارتند از: مثنوی ''سام نامه'' شامل 4200 بیت؛ ''صنایع‌الکمال'' حاوی قصاید، غزلیات، ‌قطعات، ‌ترکیبات، ترجیعات و قصاید در 25000 بیت؛ ''بدایع‌الجمال'' شامل قصاید، ترکیبات، ‌غزلیات و رباعیات در 4340 بیت و ''رساله‌البادیه'' و ''رساله سبع‌المثانی'' که هر دو به نثر نوشته شده‌اند&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 228، 229.&lt;/ref&gt;. خواجو در اشعارش از شیوه استادان و سخنوران کهن بهره می‌جست. او در اشعار داستانی از [[نظامی گنجوی]]، در قصاید عارفانه از [[سنایی غزنوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و در غزل از [[سعدی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; پیروی می‌کرد. توجه او به صنایع نظیر ایهام و جناس و مراعات‌النظیر و نیز افراط در استعاره و کنایه به غزل‌های او صبغه خاصی بخشیده بود&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی''، تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 86.&lt;/ref&gt;. در میان شاعرانی که غزل‌های عاشقانه ـ عارفانه می‌سرودند، ‌خواجو پس از [[حافظ شیرازی|حافظ]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; از دیگران پیشرفته‌تر بود و شعرش گاه به [[حافظ شیرازی|حافظ]] نزدیک می‌شد. ظاهراً [[حافظ شیرازی|حافظ]] نیز به خواجو بیش از سایرین توجه داشت&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. ''سبک شناسی شعر''، تهران: نشر میترا، چ 1، 1383 ش، ص 231.&lt;/ref&gt;. چنان که در [[دیوان]] [[حافظ شیرازی|حافظ]] ابیات بسیاری به تقلید و یا به استقبال از غزل‌های خواجو یافت می‌شود&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 894.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[کرمان]]<br /> * [[نظامی گنجوی]]<br /> * [[سنایی غزنوی]]<br /> * [[حافظ شیرازی|حافظ]]<br /> * [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]<br /> * [[سعدی]]<br /> <br /> '''مآخذ'''&lt;references /&gt;<br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر<br /> [[رده:ادبیات و زبان شناسی]]<br /> [[رده:ادبیات]]</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:N83161242-72763091.jpg&diff=10445 2025-06-11T19:45:01Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>عکس</div>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C&diff=10444 2025-06-11T19:43:08Z

<p>Karimian: </p> <hr /> <div>'''[[خواجوی کرمانی]]''' (689 ـ 753 ق / ؟م) عارف، ‌شاعر.<br /> <br /> کمال‌الدین ابوالعطاء محمود بن علی کرمانی مشهور و متخلص به خواجو و ملقب به نَخلبند شعرا در [[کرمان]] از خاندانی بزرگ به دنیا آمد. علوم مقدماتی را در زادگاهش آموخت. سپس رهسپار [[شیراز]] شد و از محضر علمای آن شهر کسب فیض کرد. پس از آن به کازرون رفت و در آنجا به جرگه مریدان شیخ امین‌الدین محمد بلیانی کازرونی (و 745 ق) پیوست. چندی هم در [[اصفهان]] به سر برد&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین. ''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 222.&lt;/ref&gt;. آنگاه سفرهای طولانی خود را به حجاز، شام، بیت‌المقدس، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] [[عربی|عرب]] و عجم، ‌[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر] و برخی بنادر [[خلیج فارس]] آغاز کرد و سرانجام در بغداد سکنی گزید&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 889.&lt;/ref&gt;. در این شهر مثنوی ناتمام ''همای و همایون'' خود را به اتمام رساند و پس از 12 سال دوری از وطن به ایران بازگشت. به محض ورود به قصد اهدای ''همای و همایون'' به سلطان ابوسعید ایلخانی (حک 717ـ736 ق / ؟م) عازم سلطانیه ـ بخشی میان [[زنجان]] و قزوین کنونی ـ شد، ‌اما وقتی به آنجا رسید که [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] درگذشته و ارپاگون برادر هلاکوخان به جای او نشسته بود. خواجو ناچار قصیده‌ای در سوگ [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]] و قصیده‌ای دیگر در تهنیت جلوس ارپاگون سرود و آن شهر را [[ترک]] گفت&lt;ref&gt;غلامرضایی کهن، ‌فاطمه. «زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 122، 123، 124 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. بعد از آن روی به کرمان و فارس آورد. در [[شیراز]] شاه شیخ ابواسحاق اینجو (و 758 ق / ؟م) خواجو را مورد نوازش قرار داد و شاعر نیز در مقابل اشعار بسیاری در ستایش او سرود. بعدها در سفری به خراسان، در [[سمنان]] توقف کرد و در آنجا به حلقه‌ مریدان شیخ رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی (د 736ق / ؟م) پیوست و چندین سال در خانقاه او به سر برد. در طی آن مدت به گردآوری اشعار عرفانی علاءالدوله همت گماشت&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 224، 229.&lt;/ref&gt;. سرانجام خواجو در [[شیراز]] درگذشت و در تنگ‌الله اکبر آن شهر به خاک سپرده شد&lt;ref&gt;غلامرضایی کهن، ‌فاطمه.«زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 154.&lt;/ref&gt;. خواجو پادشاهان، امیران و بزرگان بسیاری را مدح گفت که از آن میان می‌توان: سلطان ابوسعید شیخ حسن ایلکانی (حک 740ـ757 ق / ؟م)، جلال‌الدین شاه محمود، شاه ابواسحاق اینجو، امیرمبارزالدین محمد مظفری، ملک قطب‌الدین پادشاه هرموز، غیاث‌الدین محمد وزیر سلطان [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]، ‌خواجه شمس‌الدین محمود صائن و خواجه تاج‌الدین احمد وزاری و امیر مبارزالدین، ‌را ذکر کرد&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 891.&lt;/ref&gt;. از مهم‌ترین آثار به جای مانده از او «''خمسه خواجو''» است. این خمسه شامل پنج مثنوی است&lt;ref&gt;براون، ادوارد. ''تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی تا سعدی''، ترجمه فتح‌الله مجتبایی، ‌تهران: مروارید، چ 2، 1355 ش، ص 260.&lt;/ref&gt;. 1ـ ''همای و همایون'' (732 ق / ؟م)، شامل 4407 بیت، 2ـ ''گل و نوروز'' (742 ق / ؟م) 2500 بیت، 3ـ ''روضه الانوار'' (743 ق / ؟م) به تقلید از ''مخزن‌الاسرار''&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; [[نظامی گنجوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، 4ـ ''کمال نامه'' (744 ق / ؟م) در حدود 1849 بیت، 5ـ ''گوهرنامه / گهرنامه'' (746 ق / ؟م)، شامل 1032 بیت&lt;ref&gt;خواجوی کرمانی. ''دیوان اشعار''، به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، ‌تهران: کتابفروشی بارانی و محمودی، بی تا، ص 74، 75، 76 (به اختصار).&lt;/ref&gt;. آثار دیگر خواجو عبارتند از: مثنوی ''سام نامه'' شامل 4200 بیت؛ ''صنایع‌الکمال'' حاوی قصاید، غزلیات، ‌قطعات، ‌ترکیبات، ترجیعات و قصاید در 25000 بیت؛ ''بدایع‌الجمال'' شامل قصاید، ترکیبات، ‌غزلیات و رباعیات در 4340 بیت و ''رساله‌البادیه'' و ''رساله سبع‌المثانی'' که هر دو به نثر نوشته شده‌اند&lt;ref&gt;بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 228، 229.&lt;/ref&gt;. خواجو در اشعارش از شیوه استادان و سخنوران کهن بهره می‌جست. او در اشعار داستانی از [[نظامی گنجوی]]، در قصاید عارفانه از [[سنایی غزنوی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و در غزل از [[سعدی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; پیروی می‌کرد. توجه او به صنایع نظیر ایهام و جناس و مراعات‌النظیر و نیز افراط در استعاره و کنایه به غزل‌های او صبغه خاصی بخشیده بود&lt;ref&gt;زرین کوب، عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی''، تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 86.&lt;/ref&gt;. در میان شاعرانی که غزل‌های عاشقانه ـ عارفانه می‌سرودند، ‌خواجو پس از [[حافظ شیرازی|حافظ]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; از دیگران پیشرفته‌تر بود و شعرش گاه به [[حافظ شیرازی|حافظ]] نزدیک می‌شد. ظاهراً [[حافظ شیرازی|حافظ]] نیز به خواجو بیش از سایرین توجه داشت&lt;ref&gt;شمیسا، ‌سیروس. ''سبک شناسی شعر''، تهران: نشر میترا، چ 1، 1383 ش، ص 231.&lt;/ref&gt;. چنان که در [[دیوان]] [[حافظ شیرازی|حافظ]] ابیات بسیاری به تقلید و یا به استقبال از غزل‌های خواجو یافت می‌شود&lt;ref&gt;صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 894.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == نیز نگاه کنید به ==<br /> <br /> * [[کرمان]]<br /> * [[نظامی گنجوی]]<br /> * [[سنایی غزنوی]]<br /> * [[حافظ شیرازی|حافظ]]<br /> * [[ابوسعید ابوالخیر|ابوسعید]]<br /> * [[سعدی]]<br /> <br /> '''مآخذ'''<br /> <br /> 1ـ بهزادی اندوهجردی، حسین. ''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 222.<br /> <br /> 2ـ صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 889.<br /> <br /> 3ـ غلامرضایی کهن، ‌فاطمه. «زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 122، 123، 124 (به اختصار).<br /> <br /> 4ـ بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 224، 229.<br /> <br /> 5ـ غلامرضایی کهن، ‌فاطمه.«زندگی خواجوی کرمانی»، فصلنامه پژوهشگران فرهنگ، س 1، ش 1 (زمستان 1381 ش)، ص 154.<br /> <br /> 6ـ صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 891.<br /> <br /> 7ـ براون، ادوارد. ''تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی تا سعدی''، ترجمه فتح‌الله مجتبایی، ‌تهران: مروارید، چ 2، 1355 ش، ص 260.<br /> <br /> 8ـ خواجوی کرمانی. ''دیوان اشعار''، به تصحیح احمد سهیلی خوانساری، ‌تهران: کتابفروشی بارانی و محمودی، بی تا، ص 74، 75، 76 (به اختصار).<br /> <br /> 9ـ بهزادی اندوهجردی، حسین.''تذکره‌شاعران کرمان''، تهران: هیرمند، چ 1، 1370 ش، ص 228، 229.<br /> <br /> 10ـ زرین کوب، عبدالحسین. ''سیری در شعر فارسی''، تهران: نوین، چ 1، 1363 ش، ص 86.<br /> <br /> 11 ـ شمیسا، ‌سیروس. ''سبک شناسی شعر''، تهران: نشر میترا، چ 1، 1383 ش، ص 231.<br /> <br /> 12ـ صفا، ذبیح‌الله. ''تاریخ ادبیات در ایران''، تهران: دانشگاه تهران، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 894.<br /> <br /> == منبع اصلی ==<br /> [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،<br /> <br /> == نویسنده مقاله ==<br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Karimian