نمایش مبدأ برای خیام نیشابوری

[[پرونده:Nuq2n1.jpg|بندانگشتی|خیام نیشابوری برگرفته از وبسایت ویستا قابل بازیابی از<nowiki/>[https://vista.ir/w/a/34/nuq2n/%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C-%7C-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87 https://vista.ir/w/a/34/nuq2n]]]
'''[[خیام نیشابوری|خیام‌ نیشابوری]]''' (439 ـ میان 515 تا 517 ق) فیلسوف‌، ریاضیدان‌، منجم‌، شاعر

حجه الحق حكیم‌ ابوالفتح‌ عمر بن‌ ابراهیم‌ خیامی نیشابوری مشهور به «خیام‌» در [[نیشابور]] زاده شد. معاصر ملكشاه [[سلجوقیان|سلجوقی]] (حک 465ـ 485 ق) و [[پزشکی|پزشک]] ومنجم‌ دربار او بود<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''گنجینه سخن‌'''''. تهران‌: دانشگاه تهران‌، چ‌ 3، 1353، ج‌ 2، ص‌ 77.</ref>. افزون‌ بر نجوم‌ و[[پزشکی|پزشكی]] در حكمت‌، ریاضی و فلسفه مهارت‌ داشت‌. شهرت‌ او در زمان‌ حیاتش‌ مرهون‌ حكمت‌ ونه شاعری او بود. معاصران‌ خیام‌ وی را در حكمت‌ تالی [[ابن سینا، پزشک|ابن‌ سینا]] و در احكام‌ نجوم‌ قول‌ او را مسلم میدانستند<ref>خانلری (كیا)، زهرا. '''''فرهنگ‌ ادبیات‌ فارسی دری'''.'' تهران‌: بنیاد فرهنگ‌ ایران‌، 1348، ص‌ 202.</ref>.

خیام‌ به امر ملكشاه و با همكاری ابوالعباس‌ لوكری و ابوالفتح‌ خازنی در 467 ق رصد خانه ای بنیاد نهاد كه تا هنگام‌ مرگ‌ ملكشاه دایر بود<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''گنجینه سخن‌'''''. تهران‌: دانشگاه تهران‌، 1353، ج‌ 2، ص‌ 77.</ref>. پس‌ از مرگ‌ پیكرش‌ را در صحن‌ [[امام زاده|امامزاده]] محروق در نیم‌فرسنگی [[نیشابور]] به خاک سپردند<ref>بیانی، مهدی. '''''كارنامه بزرگان‌ ایران‌'''.'' تهران‌: اداره كل‌ انتشارات‌ و رادیو، 1340، ص‌ 163.</ref>.

امروز آوازه خیام‌ به سبب‌ رباعی های اوست‌، در حالی كه در مراجع‌ و منابع‌ قدیم‌ از او در زمره ‌دانشمندان‌، ریاضیدانان‌ و منجمان‌ و نه در ردیف‌ شاعران‌ یاد شده است‌. انتخاب‌ قالب‌ رباعی برای ‌سرودن‌ اشعار با شخصیت‌ وی كه آدم‌ درازگو و درازنویسی نبوده و نیز با فلسفه وی سازگاری داشته است‌<ref>كریستین‌ سن‌، آرتور. '''''بررسی انتقادی رباعیات‌ خیام‌'''''. ترجمه فریدون‌ بدرهای، تهران‌: توس‌، 1373، ص‌ 15.</ref>. رباعی های او بسیار ساده و شامل‌ معانی عالی است‌. در این‌ رباعیها خیام‌ افكار فلسفی خود را بیان‌ میكند. تعداد رباعیهای او را برخی 57 و بعضی 66 دانسته اند<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌'''.'' تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 4، 1347، ج‌ 2، ص‌ 529.</ref>.

قدیم‌ترین‌ مأخذی كه چند رباعی از خیام‌ در آن‌ ثبت‌ شده، ''سندبادنامه'' ظهیری سمرقندی نوشته555 ق است‌ كه تعداد آنها به 5 رباعی میرسد<ref>كریستین‌ سن‌، آرتور. '''''بررسی انتقادی رباعیات‌ خیام‌'''''. ترجمه فریدون‌ بدرهای، تهران‌: توس‌، 1373، ص‌ 17 و 18.</ref>. نخستین‌ بار فیتزجرالد [Fitz Gerald]انگلیسی رباعی های او رابه انگلیسی برگردانیده است‌<ref>بیانی، مهدی. '''''كارنامه بزرگان‌ ایران‌'''.'' تهران‌: اداره كل‌ انتشارات‌ و رادیو، 1340، ص‌ 163.</ref>. از دیگر آثارش‌ در [[عربی]] و [[فارسی]] میتوان‌ ''رساله جبر و مقابله''، ''رساله وجودیه، نوروزنامه'' و جز آنها را نام‌ برد<ref>خانلری (كیا)، زهرا. '''''فرهنگ‌ ادبیات‌ فارسی دری'''.'' تهران‌: بنیاد فرهنگ‌ ایران‌، 1348، ص‌ 202.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[پزشکی|پزشكی]]
* [[نیشابور]]
* [[ابن سینا، پزشک|ابن‌ سینا]]
* [[امام زاده|امامزاده]]
* [[فارسی]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:ادبیات]]