نمایش مبدأ برای ترجمه تاریخ یمینی

[[پرونده:یمینی-400x567.jpg|بندانگشتی|ترجمه تاریخ یمینی برگرفته از وبسایت بیتا بوک قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.bitabook.ir/product/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C/]]
'''[[ترجمه تاریخ یمینی|ترجمه‌ تاریخ‌ یمینی]]'''‌، ترجمه [[فارسی]] ''تاریخ عتبی'' (یا ''تاریخ یمینی'')، در شرح‌ سلطنت‌ [[سبكتكین|امیرسبكتكین‌]] (حک 366ـ389ق / 977-999م) و سلطان‌ [[محمود غزنوی|محمود غزنوی‌]] (حک389ـ412ق / 999-1021م) تا وقایع‌ 412ق.

این كتاب را ابونصر محمد بن عبدالجبار عتبی (د 427ق / 1036م) به زبان [[عربی]] تألیف کرده است و در آن از حوادث‌ اواخر دوره‌ [[سامانیان|سامانی‌]] نیز اطلاعات‌ سودمندی‌ آمده است. مؤلف‌ کتاب ابونصر محمد بن‌ عبدالجبار عُتبی‌ (د 427 م‌/ 428ق) از مردم‌ [[ری|ری‌]] و در شمار ادبا و تاریخ‌نویسان‌ بزرگ‌ سده‌ 4 و آغاز سده‌ 5ق است<ref>صفا، ذبیح‌الله‌. ''تاریخ‌ ادبیات‌ در ایران‌''. تهران‌: ابن‌ سینا، چ‌ 6، 1347، ج‌1، ص‌ 645.</ref>. وی‌ که مدت‌ها در خراسان‌ در دستگاه ‌ناصرالدین‌ [[سبكتكین|سبكتكین‌]] و ابوعلی‌ سیمجور می‌زیست‌، كتابش‌ به ''تاریخ‌ عتبی‌'' نیز شهرت‌ داشت<ref>حكیمیان‌، ابوالفتح‌. ''فهرست‌ مشاهیرایران‌''. تهران‌: دانشگاه‌ ملی‌، 1357، ج2، ص‌ 225.</ref>.

ابوالشرف‌ ناصح‌ بن‌ ظفر بن‌ سعد منشی‌ جرفادقانی‌ (گلپایگانی) از دبیران‌ مشهور [[سلجوقیان|دوره‌سلجوقی‌]] در 603ق / 1207م به‌ تشویق‌ ابوالقاسم‌ علی‌ بن‌ حسین‌، وزیر جمال‌الدین‌ آی‌ابه‌ این [[کتاب]] را که به نام سلطان یمین‌الدوله [[محمود غزنوی]]، '''''تاریخ یمینی''''' نامیده شده بود، با اضافاتی‌ به‌ نثر مصنوع پارسی‌ برگردانید. تأثیر این‌ ترجمه‌ در [[کتاب|كتاب‌]]<nowiki/>های‌ تاریخی‌ دوره‌های بعد تا جایی‌ رسید كه‌ در برخی‌ تواریخ‌ [[فارسی|فارسی‌]] عین‌ عبارات‌ آن‌ دیده‌ می‌شود<ref>شعار، جعفر. مقدمه بر ''ترجمه‌ تاریخ‌ یمینی‌''. تهران‌: بنگاه‌ ترجمه‌ ونشر كتاب‌، 1345، ص‌ 17 و 24.</ref>.

این‌ ترجمه‌ را می‌توان‌ در ردیف‌ بهترین‌ آثار مصنوع‌ و مزین‌ مانند ''كلیله‌ و دمنه،‌ مقامات‌ حمیدی،'' ''مرزبان‌نامه‌'' به شمار آورد<ref>حاكمی‌، اسماعیل‌. ''گزیده‌ای‌ از نثرهای‌ مصنوع‌ و مزیّن‌''. تهران‌: دانشگاه‌ تهران‌، 1364، ص‌ 64.</ref>.

شروح‌ متعددی‌ بر آن‌ نوشته‌اند كه‌ مشهورترین‌ آن‌ها ''شرح‌ منینی‌'' و ''شرح‌ نجاتی‌'' است‌<ref>حكیمیان‌، ابوالفتح‌.''فهرست‌ مشاهیرایران‌''. تهران‌: شدانگاه‌ ملی‌، 1357، ج2. ص‌ 225.</ref>.

[[ترجمه تاریخ یمینی|ترجمه‌ ''تاریخ‌ یمینی‌'']] یک بار به‌ کوشش‌ بهاءالدوله‌ بهمن‌ میرزا فرزند [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه‌]] و به‌ تصحیح‌ حبیب‌الدین‌ گلپایگانی‌ ([[تهران مصور|تهران‌]]، 1272ق) [[چاپ سنگی]]، بار دیگر به‌ كوشش‌ علی‌ قویم‌ ([[تهران مصور|تهران‌]]، 1334ق) [[چاپ سربی]]<ref>شعار.جعفر. مقدمه بر ''ترجمه‌ تاریخ‌ یمینی‌''. تهران‌: بنگاه‌ ترجمه‌ ونشر كتاب‌، 1345. ص‌ 35 و 36.</ref> و آخرین بار هم به کوشش جعفر شعار تصحیح منقحی از آن در 1345ش در مجموعه انتشارات بنگاه ترجمه و نشر [[کتاب]] ارائه داده شده است. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[سبكتكین|امیرسبكتكین‌]]
* [[سلجوقیان|دوره‌سلجوقی‌]]
* [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه‌]]
* [[چاپ سنگی]]
* [[چاپ سربی]]
* [[کتاب]]
مآخذ<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[index.php?title=رده:ادبیات]]