نمایش مبدأ برای مفهوم خانواده

'''الف) مفهوم خانواده:''' 

ضمیمه: مفاهیم اصلی 

به‌رغمِ تأکیدِ همه جامعه‌شناسان بر اهمیّتِ خانواده در حیاتِ اجتماعی، و تلاشِ پیگیرِ ایشان در تعریفِ آن، این مفهوم، هنوز هم از جمله پر ابهام‌ترین مفاهیم علم جامعه‌شناسی است. گروهی از جامعه‌شناسان در تعریفِ این مفهوم بر عنصرِ خویشاوندی تأکید می‌کنند. آنان، خانواده راگروهی از افراد می‌دانندکه با ارتباطاتِ خویشاوندی مستقیماً پیوند یافته‌اند.^{۱} ارتباطاتِ خویشاوندی در این تعریف از طریقِ تبارِ خونی، زناشویی و فرزندپذیری مشخص شده است^{۲} و مسئولیتِ اصلی خانواده نیز مراقبت از کودکان و تلاش در جهتِ اجتماعی کردنِ آنها معرفی شده است.^{۳} نکته قابل توجه در این تعریف، اشاره به زندگی اعضاء خانواده در یک مکان معین در دوره زمانیِ نامعینی است. چنان‌که برگس ولاک به سالِ ۱۹۵۳ م در اثرِ خود به نام خانواده می‌نویسد: «خانواده‌گروهی‌است متشکل از افرادی که از طریقِ پیوندِ زناشویی، همخونی، و یا پذیرش (به عنوانِ فرزند) با یکدیگر به عنوانِ شوهر، زن، مادر، پدر، برادر و خواهر در ارتباط متقابل‌اند و فرهنگِ مشترکی پدید آورده و در واحدِ خاصی زندگی می‌کنند.»۴ 

در مقابلِ این تعریف، جامعه‌شناسانی هستند که خانواده را به عنوانِ یک «واحدِ اجتماعی» در نظر می‌گیرند. ازجمله آنها باید به لوی اشاره کرد. او در کتابِ خود به نام درآمدی بر انسانشناسی فرهنگی به سال ۱۹۳۴ م می‌نویسد: 

۱. آنتونی‌گیدنز، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشرنی، ۱۳۷۳، ص ۴۱۳. 

۲. بروس کوئن، در آمدی به جامعه‌شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر فرهنگ معاصر، ۱۳۷۱، ص ۱۲۷. ۳. آنتونی گیدنز، همانجا، بروس کوئن، همانجا. 

4. Burgess, E.W & Locke. H.J; The Family, New York, 1953, p. 99.


ضمیمه 

۱۸۱ 

«خانواده واحدی اجتماعی است که براساس ازدواج پدید می‌آید.» 

و در اثرِ دیگرِ خود به نام نهادهای اجتماعی به سالِ ۱۹۴۸ م، در تکمیلِ این تعریف می‌آورد: «خانواده پیوندی است که با نهادِ ازدواج، یعنی صورتی از روابطِ جنسی که موردِ تصویبِ جامعه قرار گرفته است، مرتبط است.»^{۲} 

هرچند که در تعریفِ لوی، ابعادِ دوگانه زیستی - فرهنگی خانواده مطرح شده است، امّا او بر کارکردهای خانواده و وحدتِ مکانی اعضایِ اَن هیچ تأکیدی ندارد. بنابراین، با پیروی از دیدگاهِ ساموئل کنیگ، مبنی بر در نظر گرفتنِ خانواده به مثابه یک سازمانِ اجتماعی که عده افراد و ساختارش برحسبِ فرهنگها و جوامع مختلف کاملاً متغیر است،^{۲} به ارائه چنین تعریفی از خانواده می‌پردازیم: 

«خانواده در زمره عمومی‌ترین سازمان‌های اجتماعی است و براساسِ ازدواج بینِ دست‌کم دو جنسٍ مخالف شکل می‌گیرد. در آن مناسباتِ خونی واقعی یا اسناد یافته به چشم می‌خورد. (به همراه این مناسبات، شاهدِ پیوندهایی قراردادی مبتنی بر پذیرشِ فرزند نیز هستیم). خانواده معمولاً دارایِ نوعی اشتراکِ مکانی است، هرچند همواره چنین نیست و همین نیز وجه تمایزِ مفاهیم خانواده و خانوار است و کارکردهایِ گوناگونِ شخصی، جسمانی، اقتصادی، تربیتی و... را به عهده دارد. بدین‌قرار، خانواده واحدی اجتماعی است با ابعادِ گوناگونِ زیستی، اقتصادی، حقوقی، روانی و جامعه‌شناختی. خانواده نمادی اجتماعی است. چون همانندِ آینه‌ای عناصرِ اصلی جامعه را در خود دارد.»^{۴}