نمایش مبدأ برای ایران دفتری

'''دفتري، ايران''' (1325ق / 1907- 1374)، بازيگر تئاتر.

در رشت متولد شد و با وجود مخالفت با تحصيل او، با حمايت مادرش تحصيلات دوره ابتدايي را گذراند. در نوجواني با ضياء دفتري از هنرمندان نمايش گيلان ازدواج كرد. در نمايش «آرشين مالالان» به درخواست همسرش در نقش «گل‌چهره» ظاهر شد و آواز خواند.<sup>1</sup> 

در 1307ش در رشت در «اپرت رستاخيز» نوشته ميرزاده عشقي به روي صحنه رفت.<sup>2</sup> بعداً به تهران آمد و پس از تأسيس استوديو درام كرمانشاهي به كار در اين تشكيلات نمايشي دعوت شد و كرمانشاهي به تعليم او پرداخت.<sup>3</sup>  

ايران دفتري، در بسياري از نمايشنامه‌هاي تاريخي و اپرت در تماشاخانة تهران ايفاگر نقش‌هاي اصلي بود.<sup>4</sup> پس از آن كه يكي از سالن‌هاي تئاتر تهران به نام دهقان نامگذاري شد، ايران دفتري در نمايشنامه‌هاي «خانواده فنا شده» و «ايده‌آل عشقي» بازي كرد. بعد هم به جامعه‌ي باربد پيوست و در نمايش‌هاي خاقان مي‌رقصد، قائم مقام، جان فداي وطن، نادرشاه، آقا محمدخان قاجار و يك شب در حرم ناصرالدين شاه<sup>5</sup> در اين جامعه نقش ايفا كرد.

نمايش‌هاي ديگري كه ايران دفتري در آن به ايفاي نقش پرداخته عبارتند از: آخرين لحظه، بدرالدين و مه‌پاره، بلبل سرگشته، حافظ و صاحب عيار، شيرين و فرهاد، علي بهانه‌گير، مرد مرموز<sup>6</sup> و چند نمايش ديگر. 


'''''منابع و مآخذ:'''''

1-             '''''فرهنگ هنرمندان ايراني''''': پژوهش و نگارش عبدالرفيع حقيقت (رفيع)، تهران، نشر كومش، چاپ اول 1383، ص 186.

2-             '''''گلزار مشاهير''''': مريم آقاشيخ محمد- سعيد نوري نشاط، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، چاپ اول 1377، ص 410.

3-             شعاعي، حميد: '''''فرهنگ سينماي ايران'''''، تهران، شركت تعاوني تهيه و توزيع ناشران و كتابفروشان، چاپ 1354، ص 282.

4-             اسكويي، مصطفي: '''''سيري در تاريخ تئاتر ايران'''''، تهران، نشر آناهيتا- اسكويي، چاپ اول 1378، ص 363.

5-             '''''گلزار مشاهير''''': همانجا.

6-             اميد، جمال: '''''فرهنگ سينماي ايران'''''، تهران، انتشارات نگاه، چاپ دوم 1377، ص 179.  


محمود عزیزی

'''دفتري، ايران'''، (1320ق-1374ش/ 1902ـ 1995م).

بازيگر سينما و تئاتر، كه عمدتاً نقش زنان سال‌خورده و مادر را ايفا مي‌كرد. يكي از نخستين زنان بازيگر بود كه با بسياري از گروه‌هاي تئاتري همكاري كرد. در رشت متولد شد، و نخستين نقش‌اش را در 1308 ش در نمايش «آرشين مالالان» ايفا كرد. در تهران با «استوديو درام كرمانشاهي» همكاري كرد، و در نمايش‌هاي «آخرين لحظه»، «خاقان مي‌رقصد» و «بلبل سرگشته» به ايفاي نقش پرداخت. در 1313 در هندوستان در فيلم شيرين و فرهاد (عبدالحسين سپنتا)<sup>*</sup> ظاهر شد، و پس از آن در فيلم‌هاي پريچهر (1330)، قيصر (1348)<sup>*</sup>‌ و ايوب (1350) بازي كرد.<sup>1</sup> در تهران درگذشت و رخشان بني‌اعتماد قبل از مرگ وي فيلم آخرين ديدار با ايران دفتري را دربارة او ساخت.<sup>2</sup>


'''مآخذ:'''

1.     '''''«زنان سينماگر ايران»'''''. شهناز مرادي كوچي، 1379، انتشارات نوروز هنر، ص 91.

2.    '''''«فيلم»'''''. شمارة 182، دي 1374، ص 15.

عباس بهارلو