نمایش مبدأ برای آب و هوای نیمه صحرایی (کوهپایه‌ای)


=== آب و هوای نیمه صحرایی (کوهپایه‌ای) ===
نوع:(BS) این آب و هوا حد فاصل آب و هوای صحرایی و مرطوب می‌باشد و به طوری که گفته شد، در حدود ۵۰۰،۰۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران را در بر دارد. مناطقی که دارای این آب و هوا می‌باشند، در قسمت داخلی، شامل دور تا دور صحراها و کویرهاست؛ جز در قسمت سواحل جنوبی‌که به دریا ختم می‌شود. به طور کلی در قسمت داخل، دامنه‌های جنوب البرز، دامنه‌های غربی زاگرس تا مرز عراق و دامنه‌های شرقی زاگرس و همچنین دامنه‌های کوه‌های داخلی تا پاکستان و بالاخره قسمتهای پست جلگه‌های مغان و گرگان را نیز می‌توانیم جزو این نوع آب و هوا به شمار آوریم. نظر به اینکه این آب و هوا، غیر از جلگه‌های مغان و گرگان، در دامنه کوه‌ها می‌باشد و مناطقی که بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ متر ارتفاع دارند را در بر دارد؛ لذا به آن می‌توانیم آب و هوای «کوهپایه‌ای» بنامیم. این آب و هوا از نظر حد متوسط سالیانه درجه حرارت به دو قسمت تقسیم می‌شود:

۱- نقاطی که متوسط گرمای سالیانه آن از ۱۸ درجه زیادتر است و از نظر عرض جغرافیایی تا حدود اصفهان ادامه دارد ( BSA).

۲- نقاطی که متوسط گرمای سالیانه آن از ۱۸ درجه کمتر است ( BSC).

از میان ایستگاه‌های موجود در منطقه اقلیمَی‌کوهپایه‌ای، می‌توان دزفول، کازرون، اصفهان، تهران و مشهد را ذکر کرد. دزفول و کازرون معرف مناطق جنوبی، اصفهان معرف ناحیه مرکزی و تهران و مشهد معرف قسمت شمالی است. وضع گرمای منطقه‌کوهپایه‌ای ایران متفاوت است

درقسمت جنوبی که دزفول و کازرون قرار گرفته‌اند متوسط گرمای سالیانه آنها بیش از ۱۸ درجه است. (BSA) متوسط گرمای سالیانه دزفول که در ارتفاع ۲۰۰ متر قرار گرفته است، برابر ۶/۲۱ درجه سانتیگراد می‌باشد. علت آن کمی ارتفاع و نزدیکی به جلگه خوزستان است، ولی کازرون که در دره قرار گرفته و از نفوذ خلیج فارس و مناطق صحرائی در امان است، معدل گیری سالیانه آن از ۱۸ درجه تجاوز نمی‌کند.

متوسط سالیانه سه ایستگاه: اصفهان، تهران، مشهد از ۱۸ درجه کمتر است (BSC) و اختلاف چندانی با یکدیگر ندارند و اگر اختلافی وجود دارد به علت عرض جغرافیایی و ارتفاع محل است. ارتفاع اصفهان که ۱۵۵۰ متر است، حرارت متوسط سالیانه‌اش ۳/۱۵ درجه است. حرارت متوسط مشهد بر اثر نفوذ بادهای سرد آسیای مرکزی ۵/۱۴ درجه و بالاخره تهران که ارتفاعش ۱۲۰۰ متر از سطح دریاست دارای درجه حرارت زیادتر از آن دو یعنی ۲/۱۷ درجه سانتیگراد است.

اختلاف درجه حرارت بین‌گرمای تابستان و سرمای زمستان، در این منطقه (در منطقه کوهپایه‌ای) زیاد است. علت آن نیز تأثیر زیادتر اشعه آفتاب در تابستانهای خشک و بادهای سرد آسیای مرکزی در زمستان است. درجه حرارت مطلق تابستان در تهران ۴۴، مشهد ۴۳ و اصفهان تا ۴۱ سانتیگراد دیده شده است. ولی در زمستان سرمای تهران و اصفهان به مشهد نمی‌رسد (حرارت متوسط دی‌ماه در تهران ۳/۳ درجه، اصفهان ۸/۳ درجه و مشهد ۶/۱ درجه سانتیگراد است و حداقل مطلق تا ۲۵ درجه سانتیگراد زیر صفر دیده شده است). اختلاف درجه حرارت بین تابستان و زمستان و همچنین بین شب و روز در این منطقه زیاد و این اختلاف در مناطق شمالی بیش از مناطق جنوبی است. رطوبت باران این منطقه نیز مانند منطقه صحرایی کم و متغیر است. در قسمت‌های جنوبی مثل دزفول و کازرون باران در زمستان می‌بارد و مقدار آن بیش از مناطق شمالی است (دزفول مقدار باران سالیانه‌اش بطور متوسط ۲۹۳ میلیمتر است)

ولی در قسمتهای شمالی که دارای نوع BSC می‌باشد، با اینکه مقدار باران کمتر است (اصفهان - ۱۶۶ میلیمتر) (تهران - ۲۲۶ میلیمتر) (مشهد ۲۱۸ میلیمتر) ولی فصول بارانی طولانی‌تر می‌باشد (در تهران و اصفهان ۵ ماه و در مشهد فقط ۴ ماه بدون باران دیده می‌شود) در تهران و اصفهان حداکثر باران در آذر و دی است ولی در مشهد علاوه بر زمستان، در بهار باران دیده می‌شود و اغلب اردیبهشت بیش از فروردین باران دارد. علت این امر وجود ارتفاعات برف‌گیر اطراف مشهد است که رطوبت زیاد هوا به ارتفاعات این ناحیه برخورد کرده و اشباع شده و باران ایجاد می‌شود، آبهایی که از ریزش باران و یا ذوب برف‌ها حاصل می‌گردد، بتدریج در زمین نفوذ کرده و در بهار باعث رشد گیاهان و ایجاد مراتع می‌گردد. به همین علت کشاورزان کلمه «بهار» را برای سبز شدن مراتع بکار می‌برند و می‌گویند: «امسال بهار خوبست و یا امسال بهاری نشد». موضوع متغیر بودن باران در منطقه صحرایی از نظر اقتصادی اهمیت زیادی ندارد، زیرا این منطقه در ایران ساکنین زیادی ندارد. در صورتی که در منطقه کوهپایه‌ای یا نیمه صحرایی به علت وجود بعضی از شهرهای بزرگ مانند تهران، تغییر باران در سالهای مختلف اهمیت فراوان دارد و از نظر بروز سالهای خشک عواقب اقتصادی و اجتماعی وخیمی را در بر دارد.

== نیز نگاه کنید: ==

* [[اشکال ناهمواری های ایران]]
* [[دماوند، سمبل پایداری ایران]]
* [[سهند]]
* [[کوه سبلان]]
* [[کوه تفتان]]

== منبع اصلی ==
کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

== نویسنده مقاله ==
کیانوش کیانی هفت لنگ
[[index.php?title=رده:جغرافیا]]