نمایش مبدأ برای فهرستگان نسخه های خطی ایران (فنخا)

دربردارنده اطلاعات کتابشناختی حدود 320,000 عنوان نسخه خطی یا عکسی از یکصد هزار عنوان کتاب است که طی سال‌های 1305 تا نیمه اول سال 1390 در بیش از پانصد عنوان فهرست نسخه خطی ضبط شده است (5). این اثر چهل و پنج جلدی را کتابخانه ملی ایران طی سال‌های 1390 تا 1394 در قطع بزرگ منتشر کرده است. هر جلد آن حدود 1000 صفحه است. جلد اول تا سی و چهار،آثار به ترتیب الفبایی عنوان، و جلد سی و پنج تا چهل و پنج، نمایه‌های هشت‌گانه شامل مؤلفان، موضوع‌ها، زبان‌ها، کاتبان، اعلام، محل تألیف، محل کتابت و مکان‌ها آمده است. در انتهای جلد چهل و پنج وضعیت تألیف و کتابت در ایران تا قبل از صنعت چاپ (ص 779- 1034) گزارش شده است (4). خلاصه فنخا را پیشتر کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی ایران در سال 1389 با عنوان فهرستواره دستنوشت‌های ایران (دنا) در دوازده جلد منتشر کرده بود (6).

در فنخا اطلاعات کتاب‌ها در دو بخش کتابشناسی و نسخه‌شناسی ارائه شده است. اطلاعات کتابشناسی شامل شکل مستند نام اثر همراه با صورت‌های دیگر آن، فهرست‌های نسخه‌های خطی که اثر در آنها آمده است؛ آوانگاری نام اثر؛ شکل مستند نام مؤلف همراه با تاریخ تولد و وفات؛ آوانگاری نام مؤلف؛ اطلاعات مربوط به آثار مرتبط با اثر؛ نام افراد دارای نقش در شکل‌گیری اثر؛ تاریخ و محل تألیف اثر؛ گزارمان، تعداد و عنوان فصول و ابواب، ویژگی‌های نسخه؛ آغاز و انجام اثر؛ برخی منابع حاوی اطلاعات درباره اثر یا مؤلف آن؛ وضعیت شکل‌های چاپ شده اثر؛ و آثار وابسته به آن است. اطلاعات نسخه‌شناسی شامل شهر و کتابخانه‌ محل نگهداری نسخه همراه با شماره بازیابی؛ آغاز و انجام نسخه؛ مباحث؛ افتادگی‌های نسخه؛ نوع خط؛ نام کاتب؛ تاریخ و محل کتابت؛ نام سفارش‌دهنده؛ شکل ظاهری و تصویرگری؛ یادداشت‌های تملک، وقف، اهدا، حواشی و تصحیح؛ مهرها؛ نوع کاغذ؛ نوع، قطع و تزئینات جلد؛ تعداد اوراق یا صفحات؛ قطع صفحه و نسبت متن به قطع و مآخذ است (4).

از دنا و فنخابه‌خاطر وجود پاره‌ای ارجاع‌های ناقص، نایکدستی و نقص اطلاعات جامع انتقاد شده است (2، 3، 8). نیز به سبب درج مشخصات فهرست میکروفیلم‌های کتابخانه مركزی دانشگاه تهران (1) و نشریه نسخه‌های خطی (7)، شمار قابل توجهی از نسخه‌های بیرون از ایران نیز در آن آمده است.

== مآخذ ==
1) دانش‌پژوه، محمدتقی. فهرست میکروفیلم‌های کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران. تهران:‌ انتشارات دانشگاه تهران، 1348؛

2) صادق‌زاده وایقان، علی. فهرستواره دستنوشت‌های ایران (دنا) با طرح چند سؤال پیرامون تكمله‌های دنا. کتاب ماه کلیات، س 16، ش 8 (مرداد 1392)، 49-53؛

3) صفایی، علی. فهرستواره دستنوشته‌های ایران (معرفی كتاب). گزارش میراث، دوره 2، س 5، ش46 (مرداد و شهریور 1390)، 91- 93؛

4) فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا). به‌کوشش مصطفی درایتی. تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390- 1394؛

5) فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) منتشر شد [بروشور]. تهران: سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، [بی‌تا]؛

6) فهرستواره دستنوشت‌های ایران (دنا). به‌‌کوشش مصطفی درایتی. تهران: كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1389؛

7) نشریه نسخه‌های خطی [مجموعه مقالات] (7 دفتر). به‌کوشش محمدتقی‌ دانش‌پژوه [و دیگران]. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1339- 1353؛

8) نقد و بررسی كتاب‌های فهرستواره دستنوشت‌هاى ایران (دنا) و فهرستگان نسخه‌هاى خطى ایران (فنخا). کتاب ماه کلیات، س 16، ش 6 (خرداد 1392)، 9-23.

منبع اصلی

فهرستگان نسخه های خطی ایران (فنخا)(1398). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

'''علی صادق‌زاده وایقان'''