نمایش مبدأ برای کتابخانه های ایلام

=== استان ایلام ===
[[پرونده:کتابخانه مرکزی ایلام.jpg|بندانگشتی|کتابخانه مرکزی ایلام ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.isna.ir/news/ilam-49680/%D8%B9%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%AA-204-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87]]
استان ایلام در غرب کشور قرار دارد و از شمال به استان [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]، از جنوب به استان [[استان خوزستان|خوزستان]]، از غرب به استان [[استان لرستان|لرستان]]، و از شرق به کشور [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] محدود است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1375) 487886 نفر و مساحت آن 19044 کیلومترمربع‌است.

این استان دارای 7 شهرستان، 15 شهر، 17 بخش، 36 دهستان، و 753 آبادی است (آمار 1375). شهرستان‌های این استان عبارت است از: آبدانان، [[ایلام]]، ایوان، درّه‌شهر، دهلران، شیروان، چرداول، و مهران. مرکز استان نیز شهر [[ایلام]] است<ref>[https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]. '''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن''''' :1375 استان ایلام. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376، ص15و16.</ref>.

=== تاریخچه ===
این استان دارای یکی از کهن‌ترین تمدن‌ها در سرزمین پهناور [[کشور ایران|ایران]] است. باستان‌شناسان غربی، بر اساس ابزارهای سنگی کشف‌شده، سابقه زندگی انسان‌ها را در این منطقه بین 80000 تا 100000 سال پیش تخمین می‌زنند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص92-96.</ref>، اما آنچه مسلم است شهرنشینی در این منطقه از اوایل هزاره چهارم ق.م. در دشت سوزیان، در امتداد طبیعی دشت بین‌النهرین آغاز شده است<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص109و110.</ref>.

بابلی‌ها ارتفاعات سرزمینی را که در شرق بابل قرار داشت، الامتو یا الام (عیلام) ، یعنی کوهستان و شاید کشور طلوع خورشید (مشرق)، می‌نامیدند. کشور عیلام شامل استان‌های [[استان خوزستان|خوزستان]]، [[استان لرستان|لرستان]]، ایلام کنونی، و کوه‌های بختیاری بوده است. حدود این کشور از غرب، رود دجله؛ از شرق، قسمتی از فارس؛ از شمال، کوه‌های بختیاری؛ و از جنوب، خلیج‌فارس تا [[بوشهر]] بوده است. عیلام در دوره عظمت، از غرب به بابل و از شرق به [[اصفهان]] می‌رسیده و از دو قسمت کوهستانی و دشت تشکیل می‌شده است. ناحیه کوهستانی که در شمال قرار داشت به‌سبب وضع جغرافیایی، دست نخورده و ابتدایی باقی ماند، اما قسمت دیگر (دشت)، به‌علت مجاورت و تماس دائم با ملل متمدن زمان، مرکز یکی از مهم‌ترین تمدن‌های [[ایران باستان]] شد. شهر شوش که در ناحیه دشت قرار داشت پایتخت کشور بود و جغرافیدانان قدیم یونان و روم، از جمله استرابون، ایالتی از عیلام را که شهر [[شوش]] در آن واقع بود، به مناسبت اهمیت شوش، سوزیان یا سوزیانا خوانده‌اند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص109.</ref>.

دولت عیلام قرن‌ها همسایه دولت‌های متمدن و نیرومندی چون اکد، سومر، بابل، و آشور بود و بارها مورد تاخت‌وتاز آنها قرار گرفت و هویت فرهنگی و حتی زبان مردم دستخوش دگرگونی‌های اساسی گردید. در دوره حکومت ژول ژی (2310-2263 ق.م.)، پادشاه سومر، شوش نیز از نفوذ سومر در امان نماند. به فرمان وی معابدی در شوش برپا گردید و مجسمه‌های خدایان در آنها قرار گرفت که برخی از کتیبه‌های این معابد هنوز باقی است<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص112.</ref>. عیلام در دوره پادشاهی شوتروک ناخونته (1207-1171 ق.م.) به اوج قدرت و عظمت رسید. وی نیز به بابل حمله کرد و غنایم بسیار، از جمله مجسمه مردوک، خدای بزرگ بابل، و لوحه قانون حمورابی را با خود به شوش آورد. اما در سال 114 ق.م. عیلام از پادشاه قدرتمند بابل، بخت‌النصر اول، شکست خورد و مجسمه مردوک به معبد آن در بابل بازگردید.

در سال 640 ق. م. شوش توسط آشوربانیپال، پادشاه آشور، تسخیر و به خاک‌وخون کشیده شد. مردم قتل عام شدند و اموال آنان به‌غارت رفت و همه آثار تمدن عیلام، و از جمله اسناد و مدارک دولتی، به‌کلی ویران شد<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372، ص116-117.</ref>. از این رو، علی‌رغم تمدن درخشانی که در طول سه‌هزار سال قبل از میلاد در این سرزمین وجود داشته، کمتر نشانه و اثر تاریخی، از جمله کتابخانه ـ چنان‌که در تمدن آشور به‌چشم می‌خورد ـ باقی مانده است. از زمان [[هخامنشیان]] تا پایان [[ساسانیان]]، سرزمین عیلام یکی از ساتراپ (ایالت)های [[کشور ایران|ایران]] به‌شمار می‌رفت.

به نوشته بلاذری در فتوح‌البلدان، سرزمین عیلام در سال 21 ق. به دست ابوموسی اشعری، از فرماندهان مسلمان عرب، گشوده شد<ref>بلاذری، احمدبن یحیی. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمه محمد توکل. تهران: نشر نقره، 1367، ص433.</ref> و مردم آنجا به‌تدریج به [[اسلام]] گرویدند. شهر ایلام در دوره [[ساسانیان]] ماست‌پزان نامیده می‌شد که اعراب مسلمان، آن را سبندان خواندند. یاقوت حموی (574-626 ق.) از این منطقه به نام "ایلام"، یاد کرده است<ref name=":0">ایلام. '''''دایره‌المعارف تشیع'''''، ج2، ص651.</ref>که بعدها به پشتکوه معروف گردید<ref>ایلام. '''''دایره‌المعارف فارسی'''''. ج1، ص346.</ref>و در 1315 ش.، بار دیگر به [[ایلام]] تغییر نام داد، آن‌گاه مرکز استانی به همین نام گردید<ref name=":0" />.

گرچه نزدیک به چهارده قرن از رواج [[اسلام]] در این منطقه می‌گذرد، آثار باستانی اندکی، از جمله مسجد و مدرسه دینی، برجای مانده است. لذا اطلاعی از وجود کتابخانه در مساجد و مدارس دینی ـ که در اغلب شهرهای دیگر به‌وفور وجود داشته ـ در دست نیست.

=== کتابخانه‌های عمومی ===
نخستین کتابخانه عمومی این استان، در سال 1348 ش. در شهر ایلام گشایش یافت<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص219.</ref>. تا پیش از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، کتابخانه‌های عمومی استان منحصر به همین کتابخانه بود. اما پس از آن، کتابخانه‌های متعددی در سراسر شهرهای استان تأسیس شد؛ از جمله [https://105022.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی چوار] (تأسیس 1358)، [https://105008.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی ایوان] (تأسیس 1362)، [https://105005.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی درّه‌شهر] (تأسیس 1363)، [https://105009.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی آبدانان] (تأسیس 1365)، و [https://105017.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی دهلران] (تأسیس 1369)<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص215-231.</ref>. تا پایان نیمه اول سال 1378، تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان 24 باب، کارکنان آن 43 نفر، مجموعه آنها 145533 جلد کتاب و 45405 جلد نشریه، و تعداد اعضای آن 32230 نفر بوده است، علاوه بر آنها، در سال 1378، تعداد 10 واحد کتابخانه مساجد، در استان فعالیت داشتند که دارای مجموعه‌ای در حدود 4000 جلد کتاب، 5 نفر کتابدار، و 890 عضو بوده است<ref name=":1">افشار سیستانی، ایرج. '''''ایلام و تمدن دیرینه آن'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/fa/intro/subordinate/publication وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات]، 1372.</ref>.

نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان نیز توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سال 1348 در شهر [[ایلام]] افتتاح شد و از آن پس، کتابخانه‌های دیگری در سایر شهرهای استان ایجاد شد. تا پایان سال 78 تعداد کل کتابخانه‌های کانون در سراسر استان 15 باب (13 باب شهری و دو باب روستایی)، تعداد مجموعه آنها 34423 جلد کتاب و نشریه، تعداد کارکنان 46 نفر، و تعداد اعضای آنها 3239 نفر بوده است<ref name=":1" /><ref>ایلام. '''''دایره‌المعارف فارسی'''''. ج 1، ص 346.</ref>.

=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
اطلاعی از تاریخ کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در دست نیست. بر اساس آمار [https://ilam.medu.gov.ir/ وزارت آموزش و پرورش]، تا پایان نیمه اول سال ،1378 تعداد کتابخانه‌های آموزشگاهی استان 265 باب و تعداد مجموعه آنها 674,286 جلد بوده است<ref>'''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطوح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.

=== کتابخانه‌های تخصصی ===
[https://centlib.tums.ac.ir/ikhclib کتابخانه بیمارستان امام خمینی(ره)] این استان، دارای 2100 جلد کتاب (1400 جلد [[فارسی]] و 700 جلد به زبان‌های دیگر)، 200 عضو و 1 کارمند است. کتابخانه اداره کل راه و ترابری استان نیز دارای 80 جلد کتاب [[فارسی]] و 10 عضو و یک کارمند است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور 1376'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص50.</ref>.

=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
نخستین کتابخانه دانشگاهی استان [[ایلام]]، کتابخانه آموزشکده کشاورزی ایلام (وابسته به دانشگاه رازی) بود که در سال 1355 تأسیس شد. تا سال 1368، تعداد کتاب‌ها و نشریات آن 6736 جلد و تعداد کارکنان آن 2 نفر بوده است<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش.2 تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی]، 1370،ص143.</ref>. دانشگاه علوم پزشکی ایلام نیز که پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] تأسیس شد دارای کتابخانه‌ای با 10800 جلد کتاب و نشریه، 650 عضو، و 5 کارمند است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور 1376'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص43.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==
* [[کتابخانه های آذربایجان شرقی]]
* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
* [[کتابخانه های ارامنه ایران]]
* [[کتابخانه های استان اردبیل]]
* [[کتابخانه های بوشهر]]
* [[کتابخانه های تهران]]
* [[کتابخانه های خراسان]]
* [[کتابخانه های خوزستان]]
* [[کتابخانه های زنجان]]
* [[کتابخانه های سمنان]]
* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
* [[کتابخانه های فارس]]
* [[کتابخانه های قزوین]]
* [[کتابخانه های قم]]
* [[کتابخانه های کردستان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های هرمزگان]]
* [[کتابخانه های همدان]]
* [[کتابخانه های یزد]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]

== ماخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
ایلام، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].

== نویسنده مقاله ==
محمدحسن رجبی
[[رده:ارتباطات]]