نمایش مبدأ برای علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)

'''علي بن ابي‌طالب (ع)'''، اميرالمؤمنين (حدود 21 قبل از هجرت ـ 40 هجري)، امام اول شيعة اثني عشر و جانشين بلافصل پيامبر و يكي از پنج تن آل عبا در نظر شيعيان و خليفة چهارم از خلفاي راشدين و يكي از عشرﺓ مبشره در نظر اهل سنّت. اعتقاد به امامت و وصايت و ولايت آن حضرت و يازده فرزندش، يكي از اصول مذهب شيعة اماميه است.<sup>1</sup> پدرش ابوطالب (عموي پيامبر) و مادرش فاطمه بنت اسد است و بنا به گفتة علماي انساب، نخستين زن هاشمي است كه به ازدواج يك مرد هاشمي (ابوطالب) درآمده است و صاحب فرزند شده است.<sup>2</sup> 

تولد علي، روز سيزدهم ماه رجب، سي سال از واقعة عام‌الفيل گذشته، در درون خانة كعبه اتفاق افتاده است. مي‌گويند كسي پيش از آن حضرت و پس از ايشان، در خانة كعبه متولد نشده است. اگر تولد پيامبر در عام‌الفيل اتفاق افتاده است و عام‌الفيل بنا بر بعضي محاسبات با سال 570 م. منطبق باشد، بايد تولد علي در حدود سال 600 م.، يعني 21 سال قبل از هجرت اتفاق افتاده باشد (با در نظر گرفتن اختلاف سال‌هاي قمري و ميلادي اين تاريخ‌ها تقريبي‌ست.)<sup>3</sup> بسياري از اهل سنّت، علي را نخستين كسي مي‌دانند كه اسلام آورد و محدثاني كه خديجه را نخستين اسلام‌آورنده مي‌دانند، علي را نخستين اسلام‌آورنده از مردان مي‌شمارند و سن او به‌هنگام پذيرش اسلام، به اختلاف روايات، بين ده تا پانزده سال بود.<sup>4</sup>

در شبي كه قريش قصد داشتند به خانة پيامبر بريزند و او را به قتل برسانند، پيامبر آن شب در بستر خود نخوابيد و به علي گفت در بستر من بخواب و خود پيامبر با ابوبكر از مكه بيرون رفت و علي در رختخواب او خوابيد. كفار قريش بر در خانة آن حضرت گرد آمده بودند و مراقب او بودند و مي‌پنداشتند كه آن‌كه خوابيده است، خودِ حضرت رسول است. نزديك بامداد علي آن پارچه را به يك‌سو افكند و قريش به اشتباه خود پي بردند. امّا دير شده بود، زيرا پيامبر از مكه بيرون رفته بود. علي سه شبانه روز در مكه ماند و از طرف حضرت رسول مأمور بود تا اماناتي را كه مردم پيش او داشتند، مسترد كند و پس از به‌پايان رساندن اين مأموريت، از مكه بيرون رفت و به حضرت رسول پيوست.<sup>5</sup> در سال اول يا دوم يا سوم هجري، حضرت رسول، دخترش فاطمه را به علي تزويج كرد. امام حسن و امام حسين، امامان دوم و سوم شيعه، نتيجة اين ازدواج‌اند.<sup>6</sup>

امام علي در همة غزوات به‌جز غزوﺓ تبوك حضور داشته و علمدار لشكر اسلام بوده و با شجاعت و رشادت جنگيده است.<sup>7</sup> پيامبر در روز هيجدهم ذيحجة سال دهم هجري، پس از بازگشت از حجةالوداع، در ناحيه‌يي موسوم به غدير خم، مردم را جمع كرد و علي را به جانشيني خود معرفي كرد.<sup>8</sup> ولي پس از رحلت پيامبر، بزرگان قريش و انصار در سقيفة بني‌ساعده گرد آمدند و با ابوبكر به جانشيني پيامبر بيعت كردند. امام علي با آن‌كه هيچ‌كس را سزاوارتر از خود به خلافت نمي‌دانست، ناگزير براي حفظ مصالح‌ مسلمين با ابوبكر و سپس با عمر و عثمان بيعت كرد، تا آن‌كه پس از كشته‌شدن عثمان در ذي‌الحجة سال 35 ق، مردم با امام علي به خلافت بيعت كردند. بعضي بزرگان مثل طلحه و زبير و معاويه به دلايل مالي و جاه‌طلبي‌هاي شخصي با خلافت علي مخالفت كردند. طلحه و زبير با حمايت عايشه همسر پيامبر، در 36 ق به بصره رفته و بعد از تصرف بيت‌المال، در برابر امام علي دعوي امارت كردند. امام علي ناچار براي خواباندن فتنه به بصره رفت، مخالفان او عايشه را بر شتري سوار كردند و با سپاهيان امام علي به جنگ پرداختند، امّا شكست خوردند.<sup>9</sup>  

امام علي پس از جنگ جمل بر تمام بلاد اسلام به‌جز شام كه در دست معاويه بود، مستولي شد. وي در شوال 36 ق. روي به شام نهاد. معاويه هم با سپاه خود به طرف لشكر علي آمد و دو لشكر در ناحية صفين واقع در كنار فرات به هم رسيدند و پس از يكصد و ده روز جنگ، هنگامي‌كه لشكر امام علي در جنگ نزديك به پيروزي بود، معاويه به ابتكار عمرو بن عاص، به سپاه خود دستور داد كه قرآن‌ها را بر بالاي نيزه كردند و خواستار متاركة جنگ و مذاكرﺓ صلح براساس حكم قرآن شدند. سپاهيان امام علي ترك مخاصمه كردند و آن حضرت را وادار به قبول حكميت نمودند. وقتي حكم داوري بر اثر نيرنگ عمروعاص منجر به عزل امام علي از خلافت شد، جمعي از سپاهيان وي كه بعدها به خوارج معروف شدند، به جهت موافقت امام با تعيين حكم، سر از اطاعت آن حضرت پيچيدند و در كنار پل نهروان گرد آمدند و در سال 38 ق اكثر آن‌ها جز معدودي در اين جنگ كشته شدند. امّا بقاياي ايشان با توطئه‌يي قرار گذاشتند كه در يك شب امام علي را در كوفه، معاويه را در شام و عمروعاص را در مصر بكشند. عبدالرحمن بن ملجم مرادي در شب نوزدهم (يا هفدهم) ماه رمضان 40 ق. به هدف خود رسيد و به امام علي در حال نماز حمله كرد و آن حضرت پس از دو روز به شهادت رسيد.<sup>10</sup>

علي در دوران شصت و نه ماهة خلافت خود، در اجراي دقيق احكام اسلام و حفظ حقوق مسلمانان، لحظه‌يي نياسود و در اين راه از بذل جان نيز مضايقه نكرد. در شهر كوفه پيوسته در بين مردم و در دسترس همه بود. 

علي تا فاطمه زنده بود، زني ديگر نگرفت و از او دو فرزند ذكور يعني امام حسن و امام حسين داشت و مي‌گويند پسر ديگري از او به‌نام محسن داشت كه در كوچكي از دنيا رفت. دو دختر نيز از حضرت فاطمه داشت كه يكي زينب كبري و ديگري ام‌كلثوم كبري است. پس از حضرت فاطمه، زني به‌نام ام‌البنين گرفت كه از او چند پسر به نام‌هاي عباس و جعفر و عبدالله و عثمان داشت و همه در واقعة كربلا شهيد شدند. آن حضرت فرزندان ذكور و اناث ديگري از زوجات ديگر داشتند.<sup>11</sup>

كلمات قصار و خطبه‌ها و نامه‌هاي امام علي را شريف رضي در قرن چهارم گرد آورد و آن‌ها را ''نهج‌البلاغه'' ناميد.<sup>12</sup> ديوان اشعاري نيز به آن حضرت منسوب است.<sup>13</sup>  

'''مآخذ:''' 

1.    علامه حلي. '''''منهاج الكرامة في معرفة الامامة'''''. تهران: ميراث مكتوب، 1376، ص 132 به بعد؛ رجب‌زاده، رضا. '''''ترجمان حيات امام علي'''''. از شرح نهج‌البلاغة ابن ابي‌الحديد، تهران: انتشارات رستگار، 1376، ص 

2.    خطيب خوارزمي. '''''مناقب'''''. ترجمة ابوالحسن حقيقي، تهران: 1375، ص 51ـ53. 

3.    '''''دايرةالمعارف تشيّع'''''. مدخل «امام علي»، ج 2، ص 335. 

4.    خطيب خوارزمي. همان‌جا، ص 57. 

5.    بحراني، سيدهاشم. '''''سيماي علي (ع) به روايت اهل سنّت'''''. ترجمة محمد اميني، انتشارات مهام، 1378. 

6.    خوارزمي، همان‌جا، ص 328. 

7.    همان‌جا، ص 151. 

8.    علامه اميني. '''''الغدير'''''. (خلاصه)، گزيده و ترجمة محمود افتخارزاده، انتشارات مقام، 1380، ص 35ـ203. 

9.    خوارزمي. همان‌جا، ص 166ـ261. 

10. همان‌جا. 

11. كاشفي. '''''روضة الشهداء'''''. چاپ عقيقي بخشايشي، قم: 1380. 

12.  امام‌علي. '''''نهج‌البلاغه'''.'' چاپ محمد عبده، بيروت: دارالمعارف، چهار جلد، بي‌تا؛ نواب لاهيجاني. '''''شرح نهج‌البلاغه'''''. ميراث مكتوب، دو جلد، 1379. 

13.  قاضي ميبدي. '''''شرح ديوان منسوب به اميرالمؤمنين'''''. تهران: ميراث مكتوب، 1379. 


سید حسن امین