نمایش مبدأ برای ساختار سنی و جنسی جمعیت ایران

براساس داده‌های سرشماری عمومی سال ۱۳۷۵، از جمعیت ۶۰،۰۵۵،۴۸۸ نفر کشور، ۳۰،۵۱۵،۱۵۹ نفر مرد (۸/۵۰ درصد) و ۲۹،۵۴۰،۳۲۹ نفر زن (۲/۴۹ درصد) بوده‌اند. بر این اساس، نسبت جنسی معادل ۱۰۳ نفر در مقابل ۱۰۰ نفر زن بدست می‌آید.

نتایج این سرشماری در مقایسه با سال ۱۳۶۵ و آمارگیری جاری جمعیت سال ۱۳۷۰، نشان از کاهش جوانی جمعیت دارد. به طوری‌که میانگین سنی جمعیت از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۵ از رقمی در حدود ۱۷ سال به ۴/۱۹ سال رسیده است که این افزایش در سالهای اخیر بی‌سابقه است. علاوه بر این، نسبت جمعیت ۴-۰ سال به کل جمعیت نیز کاهش قابل ملاحظه‌ای را نشان می‌دهد، از ۳/۱۸ درصد در سال ۱۳۶۵ به ۶/۱۴ درصد در سال ۱۳۷۰ و ۳/۱۰ درصد در سال ۱۳۷۵ رسیده است.

انسبت جمعیت جوان کشور (درصد جمعیت ۱۴-۰ سال به کل جمعیت) که در سال ۱۳۶۵ حدود ۵/۴۵ درصد بوده است، در سال ۱۳۷۰ به رقم ۳/۴۴ درصد و بالاخره در سال ۱۳۷۵ به حدود ۱۵/۳۹ درصد رسیده است. سیاستهای توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برنامه‌ای و کنترل جمعیت اعمال شده طی سالهای ۱۳۷۵-۱۳۶۵ از مهمترین عوامل این کاهش بوده‌اند. 

=== تعداد خانوار ===
براساس یافته‌های سرشماری ۱۳۷۵ حدود ۴/۱۲ میلیون خانوار در کشور وجود داشته است که با توجه به جمعیت آن، متوسط تعداد افراد در خانوار (بعد خانوار) ۹/۴ بدست می‌آید. به عبارت دیگر، در سال ۱۳۷۵، در هر ۱۰۰ خانوار رقمی حدود ۴۹۰ نفر را شامل شده است. این ارقام در مناطق شهری ۴۶۴ نفر و در مناطق روستایی ۵۲۳ نفر بوده است. این تغییرات در صورت تداوم می‌تواند نمایانگر پاره‌ای تحولات اجتماعی، اقتصادی در کشور باشد.

=== نسبت جنسی ===
تعداد مردان در سرشماری سال ۱۳۷۵، ۱۵۹/۵۱۵/۳۰ نفر و تعداد زنان ۳۲۹/۵۴۰/۲۹ نفر بوده است. به این ترتیب نسبت جنسی جمعیت کشور در سال ۱۳۷۵ برابر ۱۰۳ به دست می‌آید. مقایسه نسبت جنسی جمعیت کشور در سال ۱۳۷۵ با سالهای ۱۳۶۵ (۱۰۵) و ۱۳۷۰ (۱۰۶) کمتر شدن نسبت جنسی جمعیت کشور را در سال ۱۳۷۵ نشان می‌دهد. افزایش امید زندگی زنان نسبت به مردان که از توسعه امکانات بهداشتی و دسترسی بیشتر جمعیت به مراکز بهداشتی ناشی شده است در این افزایش مؤثر بوده است.

بیشترین نسبت جنسی مربوط به استان‌های هرمزگان، تهران، [[سمنان]]، [[کرمانشاه]] و [[یزد]] هر کدام با ۱۰۶ و کمترین آن مربوط به استان‌های‌گیلان و مازندران با تفاوتی ناچیز حدود ۹۹ بوده است. این نسبت در نقاط شهری‌کشور ۱۰۴ بوده است و بالاترین آن مربوط به استان هرمزگان و پائین‌ترین آن مربوط به استان‌های‌گیلان و مازندران به ترتیب ۱۱۰ و ۱۰۱ بوده است.

بالا بودن نسبت جنسی در استانهای هرمزگان، تهران، [[سمنان]]، [[کرمانشاه]] و یزد عمدتاً به دلیل مهاجر پذیری این استانها از نظر ایجاد فرصتهای شغلی برای مردان در طرحهای عمرانی و انجام فعالیتهای بازرگانی در این استانها بوده است. استان‌های گیلان و مازندران بخصوص نقاط روستایی آنها مهاجر فرست بوده، روند کاهشی نسبت جنسی در این استانها در سالهای ۱۳۶۵ و ۱۳۷۰ نیز مشاهده می‌شود.

در نقاط روستایی کشور نسبت جنسی ۱۰۱ بوده است. استان تهران با رقم ۱۰۹ و استان مرکزی با رقم ۹۷ به ترتیب بالاترین و پائین‌ترین نسبت جنسی را داشته‌اند. بالا بودن نسبت جنسی در نقاط روستایی استان تهران به دلیل مهاجرت مردان جویای کار از نقاط دیگر کشور به این استان است که در سالهای اخیر به دلیل مشکل تهیه مسکن در شهر تهران به نقاط روستایی یا شهرک‌های اطراف آن که نقاط روستایی به حساب آمده‌اند، سکونت اختیار نموده‌اند. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[شهرهای ایران]]
* [[روستاهای ایران]]
* [[جامعه عشایری ایران]]
* [[شهرنشینی و روستانشینی ایران]]

== منبع اصلی ==
کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

== نویسنده مقاله ==
[https://alhoda.ir/ کیانوش کیانی هفت لنگ]
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]