نمایش مبدأ برای رفراندوم قانون اساسی

رفراندوم قانون اساسي (12/آذر/1358) داود قاسم پور اواخر سال 1357 قبل از پيروزي انقلاب و به هنگام اقامت امام خميني(ره) در پاريس اولين بارقه هاي تدوين قانون اساسي به ذهن امام(ره) و يارانش متبادر شد. پيش نويس اوليه در همانجا تهيه شد و پس از آن در ايران توسط جمعيت ها و افراد مختلف مورد نقد و بررسي قرار گرفت. امام(ره) در 15 بهمن 57 در وظايف مرحوم بازرگان و دولت جديد، تشكيل مجلس مؤسسان منتخب مردم براي تصويب قانون اساسي جديد را هم عنوان كردند.(صحيفه امام ج 6 ، 56-58 ) پس از آغاز به كار دولت موقت با تصويب هيأت دولت شوراي عالي طرح هاي انقلاب در تاريخ هشتم فروردين 58 تأسيس و در اساسنامه مصوب اين شورا يكي از وظايف آن تهيه طرح قانون اساسي بر مبناي ضوابط اسلامي و اصول آزادي دانسته شد. ( يادنامه دكتر سحابي ، 341)  شرايط سياسي خاص كشور در سال ،58 آرايش موضع گيري گروه هاي سياسي را در دو جبهه مخالف و موافق سامان مي داد. به اين ترتيب قبل از آن كه فعاليت گسترده احزاب و گروه ها موجب صدمه ديدن حضور مستقيم و گسترده مردم در عرصه فعاليت هاي سياسي شود و پيش از آن كه نگراني ها پيرامون بيماري قلبي رهبر انقلاب جدي تر شود، مقدمات آن فراهم مي شد تا نظام نوپاي انقلابي با حمايت مردمي و توان رهبري انقلاب به سوي هدف يعني «جمهوري اسلامي» راهبري شود. در مقابل، اتئلافي از نيروهاي چپ گراي راديكال مسلح و گروه هاي تندرو حامي اقليت هاي قومي و مذهبي در برخي استان هاي مرزي مثل سيستان و بلوچستان و كردستان شكل گرفت كه از ابتداي طرح اين پيشنهاد، با آن مخالفت كرد. اظهارنظرهايي پيرامون «نبود شرايط دموكراتيك در رقابت انتخاباتي» از مهم ترين محورهاي انتقادي مطرح شده بود. اين فضاي تب آلود سرانجام با سخنان انتقادي برخي ملتهب تر شد و با تحريك نيروهاي حزب خلق مسلمان و جمعي ديگر از گروه هاي تندرو چپ، فضاي خشني را به مدت دو هفته در برخي از شهرها به وجود آورد. به هر حال پس از مدتي تصميم به تشكيل مجلس خبرگان قانون اساسي گرفته شد. در آن زمان به جز چند گروه راديكال، گروه ها و احزاب اصلي منتقد يعني حزب توده، نهضت آزادي و ائتلاف گروه هاي پنج گانه (منافقين) خلق جاما و با ارائه ليست در انتخابات شركت كردند. اين انتخابات در 12 مرداد 58 برگزار شد. پس از آن مجلس خبرگان در روز 28 مرداد 58 با حضور 72نماينده از سراسر ايران (از جمله 42 مجتهد) و با قرائت پيام امام(ره) توسط هاشمي رفسنجاني كار خود را آغاز كردند. در جريان تصويب قانون اساسي رويكرد و انديشه قانون گرايي در رهبران از جمله شهيد بهشتي به خوبي مشهود بود. در باب قانون اساسي و تصويب آن قال و مقال زياد بود. عده اي با وجود قانون اساسي، مخالف بودند و عده اي هم با محتواي آن مشكل داشتند. به هر حال، قانون اساسي جمهوري اسلامي توسط مجلس بررسي نهايي و پس از سه ماه شور و تشكيل67 جلسه رسمي علني، در 175 اصل تنظيم شد. شوراي انقلاب اسلامي اسلامي پس از تکميل تدوين قانون اساسي در 20/آبان/1358ش بر اساس مصوبه اي ، دولت را موظف به برگزاري همه پرسي قانون اساسي نمود. متعاقب آن وزارت کشور مسئوليت اين امر را بر عهده گرفت و در نهايت در 11و12/آذر/1358 قانون اساسي فوق الذکر را به همه پرسي گذاشت و در نهايت اين قانون با 15578956 راي آري و 78516 راي نه و 111 راي باطله به تصويب رسيد( خدايي،69)   بر اساس منابع رسمي ، بيش از 98 درصد مردم كشور در اين رفراندوم شركت كردند ( روزنامه كيهان، 1-3) اين قانون نخستين تجربه تلفيق حقوق اساسي جديد با قوانين فقه شيعي در قالب يك حكومت اسلامي بود. توجه به آزادي هاي مردم، روح استبدادستيزي و تمركزگريزي و استقلال، از ويژگي هاي بارز اين قانون بود.منابع : 1- راهنماي استفاده از صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسي نهائي قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران :ج4:تهران :اداره کل امور فرهنگي و روابط مجلس شوراي اسلامي : 13642- صحيفه امام خميني ، ج5 ، تهيه و تنظيم :‌موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني ، تهران ، موسسه چاپ ونشر عروج ، 1378 3-  يادنامه دكتر يدالله سحابي، به كوشش :‌محمد تركمان ، بنياد فرهنگي مهندس مهدي بازرگان ، تهران ، قلم ،‌1377 4- روزنامه كيهان ، مورخه : 14/آذر/13585-خدايي، بهمن، همه پرسي هاي رژپم شاه، تهران، 1381