نمایش مبدأ برای مکتب تبریز

تبریز، مکتب، سبک خاص هنری در نقاشی دوران ایلخان و صفویان در شهر تبریز. 

شهر تبریز در زمان فرمانروایی آخرین ایلخانان مغول (نیمه نخست سده 8ق / 14م) به یک مرکز فرهنگی و هنری تبدیل شد<ref name=":0">پاکباز، روئین (1378). دایره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، ص 157.</ref>. وزیر با تدبیر غازان خان و اُوجالیتو، خواجه رشیدالدین<sup>*</sup>، بانی بسیاری از اصلاحات در آن دوران، مجتمعی به نام رَبع رشیدی<sup>*</sup> در تبریز بر پا کرد که کارگاه‌ها و کتابخانه‌های آن تولید و مصورسازی کتب تاریخی، ادبی و علمی را بر عهده داشتند<ref>کن‌بای، شیلا (1378). نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی، تهران: دانشگاه هنر، ص 28.</ref>. در ربع رشیدی نخستین مکتب نقاشی تبریز پا گرفت. تصاویر پراکنده از نسخ متعدد جامع‌التواریخ<sup>*</sup> ـ و تصاویر شاهنامه بزرگ اندازه دِموت<sup>*</sup> خصوصیات این مکتب را باز می‌نمایاند<ref>پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 60.</ref>. اولین مکتب تبریز، تلفیقی از هنر خاور دور و عمدتاً چین با سنت های ایرانی است. در این دوران نقش‌هایی چون، ابرهای پیچان، کوه‌های مخروطی و درختان گره‌دار کهنسال، حیوانات افسانه‌ای (اژدها، ققنوس و...)، نیلوفر آبی، لباس‌ها و جنگ‌افزارها<ref>شریف‌زاده، سید عبدالمجید (1375). تاریخ نگارگری در ایران. تهران: حوزه هنری، ص 83.</ref>، قلم‌گیری روان و کاربست رنگ‌های خاموش و... از هنر چینی به نگاره‌های ایرانی راه یافت. 

دومین مکتب تبریز در عصر صفویان (نیمه نخست سده 10ق / 16م) پدید آمد<ref name=":0" />. 

پس از آن که عبدالله خان ازبک هرات را تسخیر کرد، بهزاد<sup>*</sup> و جمعی از شاگردانش رهسپار تبریز شدند<ref name=":1">پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: لارستان، ص 87.</ref>. 

در این شهر، نسل جدیدی از نگارگران با پشتوانه دستاوردهای کارگاه‌های درباری تیموریان و ترکمانان پرورش یافتند. نسخ ارزنده‌ای چون دیوان حافظ (حدود 1520-1527ق)، [[شاهنامه تهماسبی|شاهنامه طهماسبی]]<sup>*</sup>، خمسه طهماسبی<sup>*</sup>، در همین دوره به دست هنرمندانی چون سلطان محمد<sup>*</sup>، میر مصور<sup>*</sup>، [[آقا میرک|آقامیرک]]<sup>*</sup>، میر سید علی<sup>*</sup>، میرزا علی<sup>*</sup> و مظفر علی<sup>*</sup> مصور شدند<ref name=":0" />. تصاویر این نسخ تلفیقی از سنت‌های باختری ([[تبریز]]) و خاوری (هرات) است<ref name=":1" />. 

از مهم‌ترین شاخصه‌های نگاره‌های مکتب دوم تبریزی می‌توان به خصوصیات زیر اشاره کرد: 

فضاسازی چند ساحتی، رنگ‌بندی موزون با رنگ‌های درخشان و متنوع، عدم تمرکز ترکیب‌بندی بر شخصیت اصلی داستان، نمایش همزمان رویدادهای اصلی و فرعی، توجه به واقعیت و برقراری ارتباط میان آدم‌ها و اشیاء و محیط، حضور پیکره‌های آراسته با کلاه و عمامه قزلباش<ref name=":0" />.

== نیز نگاه کنید به ==

== کتابشناسی ==
<references />

== منبع اصلی ==
دانشنامه ایران

== نویسنده مقاله ==
علی بوذری