نمایش مبدأ برای محمود خان(ملک الشعرا)

[[پرونده:1773472 878.jpg|بندانگشتی|محمودخان ملک‌الشعرا ملقب به محمود صبا؛ ۱۱۹۱ – ۱۲۷۲ شمس، برگرفته از خلیج فارسی، قابل بازیابی از [https://www.pgnews.ir/%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D8%9F%D8%B9%DA%A9%D8%B3/ https://www.pgnews.ir/]]]
محمودخان، [ملک‌الشعرا] (1228ق/ 1813م- 1311ق/ 1893م) نقاش، خوشنویس و شاعر ایرانی، معروف به «شریف» یکی از نومایه‌ترین هنرمندان عصر ناصری، که نه تنها قواعد طبیعت‌پردازی را دقیق‌تر از بسیاری از هنرمندان معاصرش به کار برد، بلکه با انگیزه نوجویی و تلفیق سنت‌های ایرانی و اروپایی دست به آفرینش آثاری بدیع زد<ref>پاکباز، روئین (1378). دائره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، ص 525.</ref>. او در تهران به دنیا آمد و فرزند محمد حسین‌خان عندلیب و نوه فتحعلی‌خان عندلیب و نوه فتحعلی‌خان صبای کاشانی، ملک‌الشعراء دربار فتحعلی‌شاه بود. لقب ملک‌الشعراء، به شکل موروثی از پدر و پدربزرگش به او رسید<ref>فلور، ولیم؛ چلکووسکی، پیتر (1381). نقاشی و نقاشان دوره قاجار. ترجمه مریم بختیار و دکتر یعقوب آژند، تهران: ایل شاهسون بغدادی، ص59- 60.</ref>.  

در حالی که علاقه چندانی به شاعری نداشت ولی قصایدی، خصوصاً در مدح ناصرالدین شاه، از او باقی مانده است<ref>شریف‌زاده، عبدالمجید (1375). تاریخ‌نگاری ایران. تهران: حوزه هنری، ص176.</ref>. علاوه بر این، در کتابت خطوط نستعلیق و شکسته، مجسمه‌سازی و برخی از صنایع دستی نیز استاد بود. ولی بیشتر به دلیل نقاشی‌های آبرنگ و رنگ روغنی‌اش اهمیت دارد. محمودخان تصاویر دقیق و مستند از بناهای آن زمان ساخت؛ در آن‌ها مهارت خود را در کار بست قواعد ژرفانمایی و بازنمایی نور نشان داد. طرز رنگ‌آمیزی و اسلوب‌پرداز نطقه‌‌یی‌اش بی‌سابقه بود، لیکن اوج نوجویی و خلاقیت او را در پرده رنگ روغنی استنساخ 1275ق/ 1858م می‌توان دید.  

در این‌جا، شعور هنری محمودخان با ابتکارات و تدابیری چون هندسی‌کردن و ساده‌سازی صور طبیعی، اغراق در شکل‌های نور و سایه، تلفیق عناصر دو بعدی و سه بعدی، و اجتناب از هرگونه ریزه‌کاری غیر لازم مجال بروز می‌یابد. این پرده را می‌توان نمونه‌ای از نقاشی نوگرای معاصر ایران دانست<ref name=":0">پاکباز، روئین (1379). نقاشی ایرانی از دیرباز تا امروز. تهران: نارستان، ص163.</ref>. به دستور ناصرالدین شاه، کتابی درباره هنرمندان عصر ناصری تألیف کرد و خود کتابت آن را به خط شکسته و نستعلیق برعهده گرفت. (1303ق/ 1885م). او در تهران درگذشت و در جنب مزار حضرت عبدالعظیم در شهر ری به خاط سپرده شد. از جمله آثار او: عمارت شمس‌العماره (1285ق/ 1868م). ارگ دولتی (1281ق/ 1864م) خیابان الماسیه (1871م/1288ق) [اکثر آثار او در [[کاخ گلستان]] تهران محفوظ است]<ref>کریم‌زاده تبریزی، محمدعلی (1370). احوال و آثار نقاشان قدیم ایران و برخی از مشاهیر نگار هند و عثمانی. لندن: پرنیت تودی، ص 1124-1133.</ref>. [از اخلاف هنرمند او، علی بن محمودخان (نقاش) و ابوالحسن صبا (موسیقیدان)، قابل ذکر است]<ref name=":0" />. 

== نیز نگاه کنید به ==

== کتابشناسی ==
<references />

== منبع اصلی ==
دانشنامه ایران

== نویسنده مقاله ==
علی بوذری