نمایش مبدأ برای سازهای خودصدا

خودصداها یا ایدیوفون‌ها (اُتوفون‌ها) گروهی از سازها هستند که در آن‌ها صدا از طریق ارتعاش خودِ ساز یا بدنه اصلی آن حاصل می‌شود. خود صداها بسیار متنوع‌اند و به گروه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. خود صداهای رایج در ایران را می‌توان در یک تقسیم‌بندی کلّی به سه گروه: خود صداهای کوبه‌ای، خود صداهای تیغه‌ای (زبانه‌دار) و خودصداهای سایشی یا مالشی تقسیم کرد. خودصداهای کوبه‌ای خود به دو گروه خودصداهایی که با ضربه مستقیم به صدا در می‌آیند و خود صداهایی که با ضربه غیرمستقیم به صدا در می‌آیند تقسیم می‌شوند. گروه اول، خود به رده‌های ریزتری بر حسب جنس بدنه تقسیم می‌شوند، مانند سنگ، چوب، فلز و سفال. این سازها هم چنین می‌توانند بر حسب شکل تقسیم‌بندی شوند، مانند باتونی، صفحه‌ای (ورقه‌ای)، گلدانی، بشقابی، قاشقی، بلوکی، جعبه‌ای، سیلندری، رشته‌ای، تسمه‌ای، کوزه‌ای.

شَق‌شَق، قاشقک، کَنزه، اَمبُره، انواع سنج‌ها، انواع زنگ‌ها، چاک (تخته)، لاک، لگن، تشت، انواع ناقوس‌ها و زنگوله‌ها، زنجیر، توسیلک، کوزه و... از این جمله‌اند. خودصداهای تیغه‌ای (زبانه‌دار) نیز می‌توانند بر حسب نوع نواختن به دو گروهِ با ضربه مستقیم و غیرمستقیم تقسیم شوند. در ایران فقط دو خودصدای تیغه‌ای وجود دارد که شامل دو نوع زنبورک است که در ترکمن صحرا به قوپوز<sup>*</sup> (قاووز) معروف است. از این دو یکی فلزی است که با ضربه مستقیم به صدا در می‌آید و دیگری چوبی است که با ضربه غیرمستقیم نواخته می‌شود. تعداد خود صداهای سایشی یا مالشی در ایران کم است. نمونه شاخص آن قارقارک است که در گذشته در برخی نواحی ایران متداول بوده است.

خودصداها ابتدایی‌ترین سازهای انسان بوده‌اند. بسیاری از خودصداها قبل از آن‌که در جایگاه یک ساز باشند، یکی از وسایل مورد استفاده در زندگی روزمره‌‌اند، مانند لاک، لگن، سینی، بشقاب، کَنزه (قاشق چوبی)، کوزه و... <ref>رده‌بندی سازهای جهان. کورت زاکس، هورن بوستل.</ref><ref>کار میدانی.</ref><ref>درویشی، محمدرض''ا'''. دایره المعارف سازهای ایران'''''. جلد دوم، تهران: ماهور.</ref>. 

== مآخذ ==