نمایش مبدأ برای امام محمد باقر(ع)

محمد باقر (ع)، امام پنجم از ائمه اثنی‌عشر و هفتمین معصوم از چهارده معصوم. تولد آن حضرت در سال 57 ق در مدینه رخ داد. پدر او، امام زین‌العابدین و مادرش، فاطمه، دختر امام حسن مجتبی است. لقب او باقر یا باقرالعلم بوده است و همه نویسندگان شرح حال آن حضرت از شیعه و سنّی متفق‌اند بر این‌که این لقب از مصدر «بقر» به‌معنی «شکافنده علم» به‌دلیل دانش بیکران آن حضرت بوده است<ref>مدرسی، محمدتقی. '''''زندگینامه چهارده معصوم'''''. ترجمه محمدصادق شریعت، 1380، ص 518. </ref>.

در زهد و فضل و تقوی و آشنایی با رموز قرآن و سنّت و تفسیر و احکام شرع سرآمد همگام و ضرب‌المثل بود. بقایای صحابه و وجوه تابعین و رؤسای فقها از او روایت حدیث کرده‌اند. 

احادیثی که از ابوجعفر روایت شده، فصول عمده فقه تشیّع را تشکیل می‌دهد. علی بن عیسی اربلی در کتاب ''کشف‌الغمه'' و ابن طلحه در ''مطالب‌السؤول'' و سبز ابن جوزی در ''تذکره الائمه'' و سایر محدثان اهل سنّت از عبدالله بن عطاء مکی روایت کرده‌اند که گفته است: علما را نزد هیچ‌کس حقیرتر از آن ندیدم که در محضر ابوجعفر محمد بن علی دیدم. حکم بن عیینه با مقامی که بین علما داشت، در برابر او چون کودکی ابجدخوان می‌نمود. احتجاج آن حضرت با خوارج و صوفیان و فقها و راهبان مسیحی و با هشام بن عبدالملک و جواب‌های مقنعی که به هر یک می‌داده، در کتب سیره مسطور است<ref>مجلسی. '''''بحارالانوار'''''. ج 11، ص 212ـ367 </ref><ref>تهرانی. '''''الذریعه'''''. ج 1، ص 315.</ref><ref>امین، محسن. '''''اعیان الشیعه'''''. ج 1.</ref><ref>ابن خلّکان. '''''وفیات الاعیان'''''. ج 3، ص 314. </ref>.

علاوه بر احادیث و رساله‌های آن حضرت که حد فصاحت است به عبری و سریانی نیز واقف بود<ref>سپهر. '''''ناسخ التواریخ'''''. ج 6، ص 82 به بعد (در احوال امام باقر). </ref> و نمونه اشعار و کلمات قصارش در ''تحف العقول، امالی'' سید مرتضی، ''حلیه الاولیاء'' و سایر کتب حدیث و تاریخ ثبت است. به‌قول ابن‌الندیم در ''الفهرست'' امام باقر کتابی در تفسیر تصنیف نموده که ابوجارود زیدی آن را روایت کرده و ابوبصیر یحیی بن قاسم السدی و علی بن ابراهیم بن هاشم در ''تفسیر'' خود نقل کرده‌اند. کلینی در ''روضه کافی'' دو رساله از امام را که خطاب به سعدالخیر اموی‌ست، درج نموده است. ابن الندیم تألیف کتابی را به‌نام ''هدایه'' به ابوجعفر محمد بن علی نسبت داده که ظاهراً تألیف امام پنجم است.

حضرت باقر در زمان امامت خود با ولید بن عبدالملک (م 96 ق) و سلیمان بن عبدالملک (م 99 ق) و عمر بن عبدالعزیز (م 101 ق) و یزید بن عبدالملک (م 105 ق) و هشام بن عبدالملک (م 125 ق) معاصر بوده است و به اغلب احتمالات سی و هفت سال با پدر بزرگوار خود بوده است. 

وفات ایشان بنا به اشهر اقوال در سال 114 ق بوده و بعضی سال 116 و 117 نیز گفته‌اند، قبر ایشان در بقیع است. 

نویسندگان اهل سنّت درباره زندگی و سخنان و آثار و روایات آن حضرت مطالبی نسبتاً مفصل دارند، از جمله حافظ ابونعیم اصفهانی در ''حلیه الاولیاء و طبقات الاصفیاء''<ref>ابونعیم اصفهانی. '''''حلیه الاولیاء'''''. ج 3، ص 180-92. </ref> و حافظ ذهبی در ''سیر اعلام النبلاء''.<ref>ذهبی. '''''سیر اعلام النبلا‌ء'''''. ج 4، ص 401ـ409. </ref> ذهبی می‌گوید آن حضرت در سال 56 در زمان حیات عایشه (م 58 ق) و ابوهریره (م 59 ق) متولد شد و به‌طور مرسل از جدش حضرت رسول و نیز از علی بن ابی‌طالب روایت می‌کند و روایت می‌کند و روایت او از حضرت رسول زیاد نیست و از این جهت مانند پدرش (امام زین‌العابدین) و فرزندش (امام صادق) است و حدیث هیچ‌کدام (از حضرت رسول) جزوه بزرگی نمی‌شود، ولی خودشان صاحب مسایل و فتاوی هستند. نسائی و دیگران او را از فقهای تابعین در مدینه شمرده‌اند که همه حفاظ حدیث به قول او احتجاج (استدلال) می‌کنند.

شیخ مفید در '''ارشاد'''، احتجاج حضرت باقر را با خوارج نقل کرده است. این احتجاج را که حضرت در برابر نافع بن الازرق پیشوای ازارقه فرموده است قدرت آن حضرت را در استدلال می‌رساند<ref>مدرسی، محمدتقی. '''''زندگینامه چهارده معصوم'''''. ترجمه محمدصادق شریعت، 1380، ص 520 به بعد.</ref>. 

شیخ مفید در ''ارشاد'' برای آن حضرت هفت فرزند ذکر کرده است که بزرگ‌ترین ایشان جعفر الصادق و بعد عبدالله بن محمد است. مادر این دو ام فروه دختر قاسم بن محمد بن ابی‌بکر بود<ref>مدرسی، محمدتقی. '''''زندگینامه چهارده معصوم'''''. ترجمه محمدصادق شریعت، 1380، ص 532 به بعد.</ref>.

== مآخذ ==