نمایش مبدأ برای سید جمال الدین اسد آبادی

 
'''اسدآبادی، سید جمال‌الدین،''' (1254-1314ه.ق / ؟ م)، متفکر و اندیشمند جهان اسلام در دوره ناصرالدین شاه.

متولد اسدآباد همدان بود که در قزوین و تهران به تحصیل پرداخت، سپس برای ادامه تحصیل در 1266ق / ؟ م به عتبات رفت و مدت چهار سال نزد «شیخ مرتضی انصاری» به تحصیل پرداخت. در اثر سعایت بدخواهان و بنا بر توصیه شیخ انصاری عازم بمبئی شد و در آنجا علوم جدید را فراگرفت. در 1273ق / ؟ م به مکه، کربلا و نجف رفت و سپس به ایران آمد<ref>اسدآبادی، میرزا لطف‌الله. '''''شرح حال و آثار جمال‌الدین اسدآبادی'''''. برلین: ایرانشهر، 1304، ص 20-23. </ref>. در 1278ق عازم کابل شد و در طی چهارسال اقامت در افغانستان اقدام به یک فعالیت‌های اصلاحی کرد<ref>رشتیا، قاسم. '''''سید جمال‌الدین افغانی و افغانستان'''''. بیهقی، بی جا، بی تا، صفحات مختلف. </ref>. سپس از راه هند عازم مصر شد و از آنجا به استانبول رفت و مورد انتقاد شیخ‌الاسلام حسن افندی واقع و مجبور به ترک استانبول شد و به مصر بازگشت<ref>'''''کابل'''''. سال سوم، شماره 3، ص 277-278.</ref>. از این زمان فعالیت سیاسی و شهرت علمی وی شروع شد و ریاض پاشا وزیر مصر از او خواست در مصر بماند. او در دانشگاه الأزهر قاهره به تدریس پرداخت  و شیخ محمد عبده<sup>*</sup> از معروف‌ترین شاگردان وی در آنجا بود. سید جمال در مصر «انجمن حزب الوطنی» را که سد محکمی در مقابل سیاست‌های انگلستان بود تأسیس کرد<ref>واثقی، صدر. '''''سید جمال‌الدین حسینی پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی'''''. تهران: پیام، 1355، ص 61-88.</ref>. به واسطه سیاست‌های ضد انگلیسی مجبور به ترک مصر و بازگشت به هند شد<ref>اسدآبادی، میرزا لطف‌الله. '''''شرح حال و آثار جمال‌الدین اسدآبادی'''''. ص 37.</ref> و در حیدرآباد جمعیت سری «عروه» را تأسیس و در پاسخ‌گویی به سر احمد خان هندی قرار گرفت<ref>واثقی، صدر. '''''سید جمال‌الدین حسینی پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی'''''. ص 92-95.</ref>. در این زمان در مصر شورش شد که شاگردان سید جمال نقش مهمی در آن داشتند. انگلستان هم سید جمال‌الدین را به کلکته تبعید و تحت نظر قرار داد. پس از سرکوبی شورش مصر وی را مجبور به ترک هند کردند<ref>اسدآبادی، سید جمال‌الدین. '''''منال جمالیه'''''. تهران: انتشارات اسلامی، 1358، ص 13-15.</ref>  که به لندن رفت. سپس به پاریس آمد و با «ویلفرد بلنت»[1]، سیاستمدار و اندیشمند انگلیسی دیدار کرد و در آنجا نشریه «عروه الوثقی» را منتشر و با «ارنست رنان»[2] اندیشمند فرانسوی به مباحثه پرداخت. او سه سال در پاریس بود. سپس برای مذاکره با چرچیل[3] به لندن رفت<ref>اسدآبادی، میرزا لطف‌الله. '''''شرح حال و آثار جمال‌الدین اسدآبادی'''''. ص 38-39.</ref>. 

به دعوت ناصرالدین شاه اروپا را ترک کرده، و به ایران آمد و سپس عازم روسیه شد. وی پیشنهاد تزار را مبنی بر قبول شیخ‌الاسلامی روسیه رد کرد و به آلمان رفت و در شهر مونیخ ناصرالدین شاه را ملاقات و به دعوت او مجدداً به ایران آمد. به عنوان نماینده ایران برای مذاکره عازم روسیه شد، پس از بازگشت، از ناصرالدین شاه خواست اصلاحات او را آغاز کند. اما به سعایت و توطئه درباریان شاه دستور تبعید او را داد، وی امتناع کرد و در حرم عبدالعظیم(ع) متحصن شد و به مبارزه علیه استبداد پرداخت ولی به طرز فجیعی او را به عراق تبعید کردند<ref>واثقی، صدر. '''''سید جمال‌الدین حسینی پایه‌گذار نهضت‌های اسلامی'''''. ص 175-158. </ref>. از عراق به لندن رفت و در آنجا نشریه «منیاء الخافقین» را منتشر کرد ولی دولت انگلستان آنرا تعطیل کرد. به دعوت سلطان عبدالحمید سلطان عثمانی به استانبول آمد<ref>اسدآبادی، میرزا لطف‌الله. '''''شرح حال و آثار جمال‌الدین اسدآبادی'''''. ص 53-54.</ref>. وی در قیام تنباکو با رهبران آن (فال اسیری، میرزای شیرازی و آشتیانی) ارتباط داشت و در آگاهی دادن به میرزا رضای کرمانی برای قتل ناصرالدین شاه نیز بی تأثیر نبود و میرزا آقا خان کرمانی نیز با او روابطی در حوزه اندیشه داشت. 

بزرگترین خیال و آمال سید جمال‌الدین نهضت اسلامی و اتحاد اسلام بر اساس ترقی، و احیای عظمت اسلامی و نجات از تسلط اروپا بود<ref>'''''سه رساله درباره زندگی سید جمال‌الدین اسدآبادی'''''. به کوشش هادی خسروشاهی، تهران: کلبه شروق، 1379، ص 223.</ref>. مهم‌ترین آثار وی عبارتند از: 1- ''حقیقت مذهب نیچری و بیان حال'' ''نیچریان'' (''رساله رد نیچریه'')، 2- ''تاریخ افغان''، 3- ''مقالات جمالیه''<ref>'''''مجموعه اسناد و مدارک چاپ شده درباره سید جمال‌الدین'''''. جمع‌آوری و تنظیم، اصغر مهدوی و ایرج افشار، تهران: دانشگاه تهران، 1342، ص 26.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==


== مآخذ ==  

== منبع اصلی ==
دانشنامه ایران


== نویسنده مقاله ==
اکبر فلاحی