نمایش مبدأ برای اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران

'''[[اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران|اتحادیه ناشران و كتابفروشان تهران]]،''' تشكلی رسمی از ناشران و كتابفروشان تهران. ایجاد تشكل‌هایی ـ هر چند غیررسمی ـ در جامعه ناشران و كتابفروشان ایران، از دوران سلطنت ناصرالدین شاه قاجار آغاز شد. صنف ناشران و كتابفروشان در این دوره در مراحل اولیه در دو محل متمركز بوده است: نخست تیمچه سرپوشیده حاجب‌الدوله كه به تیمچه كتابفروش‌ها مشهور بود و بعدها به خیابان ناصریه (ناصرخسرو فعلی)، منتقل گردید و دیگری بازار بین‌الحرمین (بازار حلبی‌سازها). از بزرگان طبع و نشر آن دوران ملّا حاج محمد، حاج شیخ باقر (كه وی با درباریان ناصرالدین شاه نیز معامله كتاب داشت)، حاج محمدحسین، حاج میرزا علی اصغر كاشانی، میرمحمدعلی شیرازی، حاج علی‌اكبر خوانساری، حاج شیخ‌رضا، آقا میرزا محمود خوانساری (كه نماینده كتابفروش‌ها در دوره نخست مجلس شورای ملی نیز بود)، میرزا علی فرهومند، میرزا احمد سعادت، و دیگران را می‌توان برشمرد<ref>ترقی، محمدعلی. «برگی از تاریخچه ناشران و كتابفروشان»، '''''آشنایی با كتاب'''''. شمـ 6، اسفند 1353، ص 6-9.</ref>. 

در تاریخ نشر و ناشران ایران، انجمنی با نام انجمن ناشران و كتابفروشان نیز تشكیل گردیده است كه نشریه كتاب‌های ماه را در چند شماره انتشار داده است. كتابفروشان تهران در 1325 به تأسیس اتحادیه صنفی نیز اقدام كردند<ref>مصاحب، محمود. '''''كتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای كتاب، 1342، ص 24.</ref>. 

در 1337ش [[اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران|اتحادیه ناشران و كتابفروشان تهران]] با ریاست نصرالله سُبوحی مدیر كتابفروشی مركزی و معاونت محمدعلی ترقّی مدیر كتابفروشی خیام آغاز به كار كرد. از اولین گام‌های دوره نخست اتحادیه اخذ معافیت مالیاتی برای ناشران و كتابفروشان بود. از اهم كارهای اتحادیه قبل از انقلاب اسلامی می‌توان به موارد زیر اشاره كرد: انتشار ''مجله آشنایی'' با كتاب و تأسیس شركت تعاونی ناشران و كتابفروشان با همت كاظم سعیدی. پس از انقلاب اسلامی، با نظارت كمیته موقت امور صنفی امام خمینی و به انتخاب تعدادی از پیشكسوتان صنف، علی محمدی اردهالی مدت سه سال ریاست اتحادیه را بر عهده گرفت<ref>رمضان‌شیرازی، داود. «نگاهی گذرا به تاریخچه اتحادیه»، '''''گزارش كتاب'''''. س اول، شمـ 2، آذر 1376، ص10.</ref>. 

در سال‌های 61-71، اتحادیه حضور چندانی در صحنه حل و فصل مسائل و مشكلات صنفی نداشت و بیشتر نوعی تشكیلات كوچك اداری بود. در همین مدت سازمان كلی ناظر بر اصناف وضع روشن‌تری به خود گرفت و اتحادیه تبدیل به زیرمجموعه‌ای از مجمع امور صنفی صنوف تولیدی خدماتی فنی شد<ref> '''''قانون نظام صنفی و آئین‌نامه‌های اجرایی'''''. تهران: روابط عمومی مجامع امور صنفی تهران، 1373.</ref>. 

در انتخابات دوره هشتم (1371) ساختار تشكیلاتی اتحادیه به طور كلی دگرگون شد و كارهای اجرایی آن بر اساس برنامه مصوب هیأت مدیره شكل گرفت. طرح آمارگیری از اعضاء، انتشار خبرنامه، رایزنی ادواری با اعضای صنف، رفع ممنوعیت عضویت برخی ناشران، تشكیل كمیسیون‌های تخصصی، و دادن گزارش سالانه به اعضا از مهم‌ترین برنامه‌های مصوب هیأت مدیره در دوره نهم (1375) بود. در این دوره، كمیسیون‌های تخصصی عبارت بودند از:  

# كمیسیون روابط عمومی و تبلیغات كه نشریه ''گزارش كتاب'' را به طور ماهانه منتشر می‌كرد؛ 
# كمیسیون آموزش كه برای نخستین بار كلاس‌های آموزش ناشران را در كشور سازماندهی كرد؛ 
# كمیسیون رفاه كه شركت تعاونی مسكن اتحادیه را تشكیل می‌داد و با مشاركت مستقیم اعضا و كارمندان گروه‌های تحت پوشش و كلیه داوطلبان اعم از ناشران، كتابفروشان، و موزعّان كتاب تشكیل شد؛ 
# كمیسیون حل اختلاف كه از قبل نیز وجود داشته، اما فعال‌تر شده و هر هفته چند پرونده از موارد اختلاف را بررسی و حل و فصل می‌كرد. از دیگر كمیسیون‌ها می‌توان كمیسیون ارشاد و كمیسیون بیمه و شهرداری را نام برد. در مرداد 1380، انتخابات دوره دهم اتحادیه نیز با شركت 226 ناشر و كتابفروش برگزار شد<ref>  «نتایج انتخابات هیأت مدیره اتحادیه صنف ناشران و كتابفروشان»، '''''كتاب هفته'''''. شمـ 9، 6 مرداد1380، ص 2.</ref>.

در این سال، اتحادیه نخستین كتاب خود را با عنوان ''گام‌های اصلی در نشر كتاب'' منتشر كرد<ref>«معرفی اولین كتاب منتشر شده اتحادیه: گام‌های اصلی در نشر كتاب»، '''''گزارش كتاب'''''. 5( 43 و 44)، خرداد و تیر 1380، ص30.</ref>. امروزه، اتحادیه تا حدودی به عنوان وزنه‌ای قابل اعتنا در صحنه فرهنگ كشور ظاهر شده است، اگر چه تا رسیدن به جایگاه واقعی خود راه‌ درازی در پیش دارد. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[چاپ سربی]]
* [[چاپ سنگی]]
* [[چاپ و چاپخانه]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
دانشنامه ایران

== نویسنده مقاله ==
حسن کیائیان موسوی 

تلخیص نرگس نشاط