نمایش مبدأ برای حق التألیف

 
'''حق التألیف'''(Royalty)'''،''' یا حق‌التحریر وجه یا وجوهی که ناشر، طبق قرارداد فی‌مابین، در ازای دریافت حقوق نشر اثر (برای همیشه یا مدتی محدود) به مؤلف آن می‌پردازد<ref>سلطانی، پوری؛ راستين، فروردين'''. ''دانشنامه كتابداری و اطلاع‌رسانی''.''' تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ذيل «حق تأليف».</ref>.

در روزگارهای کهن، یگانه طرز پرداخت حق التألیف (ادبی) صله بوده که ادب‌پروران به ادیبان اعطا می‌کرده‌اند.پرداخت حق التألیف(درصدی) به مؤلفان آثار در ایران با رونق گرفتن کار نشر کتاب و پا گرفتن مؤسسه‌های انتشاراتی نسبتاً بزرگ در دهة 1330 باب شده است. قبل از آن، کتابفروشانِ ناشر، مانند انتشارات ابن‌سینا یا کانون معرفت تهران، معمولاً ده درصد نسخه‌های چاپ شده از کتاب را به عنوان حق‌التألیف یا حق‌الترجمه عیناً به پدیدآورنده تحویل می‌دادند، و اگراو تصمیم به فروش این نسخه‌ها می‌گرفت، طبعاً با کسر تخفیف فروش، چیزی معادل 7 یا 8 درصد بهای شمارگان نصیبش می‌شد.

مؤسسات انتشاراتی در ایران ترجیح می‌دهند حقوق نشر کتاب با شمارگان بالا ـ مانند کتاب‌های درسی و کمک‌درسی ـ را یک‌جا به  صورت مقطوع از پدیدآورندگان آن آثار خریداری و به خود منتقل کنند. در مورد آثاری که دارای مؤلفان متعدد هستند (مثل دایره المعارف‌ها و سایر کتاب‌های مرجع) نیز به همین ترتیب عمل می‌شود.

حق‌التألیف درصدی در مورد کتاب‌هایی بیشتر معمول است که یکسره متن هستند و سهم مؤلف در پدیدآوردن آن کاملاً مشخص است و بر مبنای کلّ بهای شمارگان در هر نوبت چاپ و طبق فرمول زیر محاسبه و پرداخت می‌گردد:<ref>آذرنگ، عبدالحسين'''. ''آشنايی با چاپ و نشر''.''' تهران: سمت، 1375، ص 143.</ref>

100 / درصد توافقی ناشر و مؤلف × شمارگان × بهای کتاب  = حق‌التألیف

در ایران، ناشران حداکثر مبلغی که به مؤلفان بعد از عقد قرارداد می‌پردازند یک پنجم یا حداکثر یک چهارم حق‌التألیف بر‌آورده شده برای چاپ اول کتاب است. در هر حال، بذل توجه به حقوق مادی پدیدآورندگان، دوشادوش عوامل دیگر، بر تولید و نشر کتاب و میزان و چگونگی اثرآفرینی مؤثر بوده و هست؛ و ناخرسندی  پدیدآورندگان از قراردادهای حقوقی نشر، که حق‌التألیف هم جرو آن‌هاست، یکی از علل رویکرد به خودناشری(Self - Publishing) در اغلب کشورهاست<ref>آذرنگ، عبد الحسین. '''''شمه‌ای از انتشار كتاب در ايران.''''' تهران: نشر كتابدار، 1378، ص 61-72. </ref><ref>امامی، كريم. «حق‌التأليف»، '''''دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران،''''' جلد اول. تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، 1385.</ref>. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[کتاب]]

* [[حق مؤلف]]

== '''مآخذ''' ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
کریم امامی

تلخیص نرگس نشاط