نمایش مبدأ برای آقا رضا عکاسباشی

'''آقا رضا عکاسباشی'''، ملقب به اقبال السلطنه (ز 1259-1307 د ق / 1843-1889م) پیشخدمت خاصّه و عکاس رسمی دربار ناصری و نخستین عکاس حرفه‌ای در تاریخ عکاسی ایران.

آقا رضا عکاسباشی که با لقب‌های آجودان مخصوص و اقبال السلطنه نیز نامیده می‌شد، در تهران به دنیا آمد. او فرزند آقا اسماعیل جدیدالاسلام و برادر میرزا علینقی حکیم‌الممالک، یکی از پزشکان مخصوص ناصرالدین شاه و از غلام بچه‌ها و پیشخدمت‌های او بود. به خاطر داشتن هوش و استعداد، مورد توجه شاه قرار گرفت. درباره روزنامه دولت علیه ایران شرح عکاس شدن او را چنین نوشته است:

«آقا رضای پیشخدمت حضور مِهر ظهور مبارک... در تحصیل و تکمیل عمل فوتوگرافی یعنی عکاسی نهایت اهتمام به عمل آورده، مورد عنایات بلانهایت خسروانه آمده بر حسب فرمان مِهر لُمعان همایون، به اعطای لقب عکاسباشی سرافراز و مباهی گردید»<ref>'''''روزنامه دولت علیه ایران'''''. به کوشش جمشید کیان‌فر و عنایت‌الله رحمانی، تهران: کتابخانه ملی، 1372، ج 2، ص 641.</ref>.

آقا رضا، عکاسی را نزد کارلهیان (Carlhian, Francis (1818-1870)) فرانسوی که برای ترویج علم و عمل عکاسی به دستور [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] به [[ایران]] آمده بود، فرا گرفت و در 1280ق/ 1863م پس از مهارت یافتن در این فن، به لقب [[عکاسباشی]] سرافراز شد<ref>افشار، ایرج. '''''گنجینه عکس‌های ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص 37.</ref>.

آلبوم‌های بسیاری از عکس‌های آقا رضا در [[کاخ گلستان]] و نزد برخی اشخاص نگهداری می‌شود. در بسیاری از سفرهای داخلی و خارجی [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، به عنوان عکاس وی را همراهی می‌کرد و به صورت گزارش‌های تصویری از سفرها عکس تهیه می‌کرد. مانند عکس‌هایی که در سفر خراسان شاه در 1284ق / 1867م، از حاج ملا هادی سبزواری، فیلسوف مشهور برداشته است<ref>افشار، ایرج. '''''گنجینه عکس‌های ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص 33.</ref>.

آقا رضا، نخستین سرپرست [[عکاسخانه]] همایونی<ref>افشار، ایرج. '''''گنجینه عکس‌های ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص 38.</ref> در [[کاخ گلستان]] بود که بیش از سی سال در این سمت خدمت کرده‌ است<ref>به کوشش افشار، ایرج. '''''چهل سال تاریخ ایران در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه'''''. المآثر و الآثار. تهران: اساطیر، 1374، ج‌ 1، چ 2، ص48.</ref>.<sup>5</sup> در 1301ق / 1883م به منصب ریاست قورخانه و آجودانی مخصوص [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] گمارده شد و در 1302ق / 1884م به اقبال‌السلطنه ملقب شد. در 1306ق / 1888م نیز ریاست توپخانه را عهده‌دار شد. آثار عکاسی آقا رضا از نظر نخستین برخوردهای یک عکاس ایرانی با پدیده عکاسی، بسیار با اهمیت و دارای ویژگی‌های زیبایی شناختی ممتازی است<ref>ستاری، محمد. «آقا رضا اولین عکاس حرفه‌ای پُرتره در ایران»، '''''نشریه هنرهای تجسمی'''''. دوره جدید، ش 23، شهریورماه 1384، ص23.</ref>. او شاگردانی را برای عکسبرداری در دربار [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] تربیت کرد[1]<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عکاس'''''. تهران: نشر تاریخ ایران،1381، ص118. نیز: آلبوم‌خانه کاخ گلستان، آلبوم شماره 293 عکس‌های عتبات</ref>. در اواسط سال 1307ق / 1889م در باغ شخصی خود در آجودانیه شمیران درگذشت. می‌گویند حاج حسین علی خان حاجب الدوله، به دستور شاه او را به سبب مُراوده عاشقانه با فروغ‌الدوله دختر [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] و همسر ظهیرالدوله، با نوشاندن قهوه قجری مسموم کرد<ref>بامداد، مهدی. '''''تاریخ رجال ایران'''''. تهران: زوّار، 1347، ج 1، ص 514- 515.</ref>.

نیز نگاه کنید به

[[عکاسباشی]]

[[ناصرالدین شاه قاجار]]


[1]. یادداشتی از آقا رضا عکاسباشی است که «به فرموده ناصرالدین شاه، وی می‌بایست یک نفر عکاس قابل را روانه عتبات عالیات کرده و عکس‌هایی را از اماکن مقدسه تهیه نماید. «... خانه‌زاد هم عباسعلی بیک را که در این عمل [عکاسی] سال‌ها بود در عکاسخانه مبارکه مشغول خدمت و تعلیم عکاسی بود، با مخارج دولتی و عزت تمام روانه و مأمور این خدمت نمود...».  

== مآخذ ==
# '''''روزنامه دولت علیه ایران'''''. به کوشش جمشید کیان‌فر و عنایت‌الله رحمانی، تهران: کتابخانه ملی، 1372، ج 2، ص 641.
# افشار، ایرج. '''''گنجینه عکس‌های ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص 37.
# همان. ص 33.
# همان. ص38.
# به کوشش افشار، ایرج. '''''چهل سال تاریخ ایران در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه'''''. المآثر و الآثار. تهران: اساطیر، 1374، ج‌ 1، چ 2، ص48.
# ستاری، محمد. «آقا رضا اولین عکاس حرفه‌ای پُرتره در ایران»، '''''نشریه هنرهای تجسمی'''''. دوره جدید، ش 23، شهریورماه 1384، ص23.
# طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین، شاهِ عکاس'''''. تهران: نشر تاریخ ایران،1381، ص118. نیز: آلبوم‌خانه کاخ گلستان، آلبوم شماره 293 عکس‌های عتبات، یادداشتی از آقا رضا عکاسباشی است که «به فرموده ناصرالدین شاه، وی می‌بایست یک نفر عکاس قابل را روانه عتبات عالیات کرده و عکس‌هایی را از اماکن مقدسه تهیه نماید. «... خانه‌زاد هم عباسعلی بیک را که در این عمل [عکاسی] سال‌ها بود در عکاسخانه مبارکه مشغول خدمت و تعلیم عکاسی بود، با مخارج دولتی و عزت تمام روانه و مأمور این خدمت نمود...».  
# بامداد، مهدی. '''''تاریخ رجال ایران'''''. تهران: زوّار، 1347، ج 1، ص 514- 515.

[1]. Carlhian, Francis (1818-1870)  

<blockquote></blockquote>

== نیز نگاه کنید به ==

== کتابشناسی ==
<references />محمدرضا طهماسب‌پور