نمایش مبدأ برای عهدنامه گلستان

'''گلستان، عهدنامه'''، معاهده ميان ايران و روسيه در پايان دورة اول جنگ‌هاي روسيه عليه ايران. به دنبال سياست توسعة ارضي روسية تزاري و جنگ عليه ايران، در پايان جنگ‌هاي دورة اول (1219- 1228ق/ 1803- 1813م) كه ايران پيروزي‌هايي در ايروان به دست آورده بود، ترومسوف[1]به سرداري سپاه روس منصوب شد. سپاهيان ايران به فرماندهي فتحلعيشاه (در كنارة رود ارس)، عباس ميرزا وليعهد (در گنجه) و پسرش محمدعلي ميرزا (در تفليس)<sup>1</sup> در قفقاز و در اصلاندوز (5 ذيحجه 1227ق) با سپاه روس روبرو شدند و شكست خوردند و به تبريز عقب‌نشيني كردند.<sup>2</sup> انگلستان كه در اين سال با روسيه عليه فرانسه ائتلاف كرده بود، تلاش خود را براي تضعيف ايران به كار  بست و مستشاران انگليسي در جريان جنگ، ارتش ايران را ترك كردند. سرگور اوزلي[2] سفير انگليس نيز علي رغم مخالفت عباس ميرزا، توانست فتحعلي‌شاه را به عقد قرارداد صلح تحميلي روسيه با ايران راضي كند.<sup>3</sup> اين عهدنامه كه در چمن دهكدة گلستان از توابع قراباغ در 11 فصل و يك مقدمه نوشته شد، در 29 شوال 1228ق/ 13 اكتبر 1813م با حضور سفير انگليس، ميرزا ابوالحسن خان شيرازي (ايلچي) نمايندة ايران و نيكولا راديشچف[3] فرماندة نيروهاي روسيه و قفقاز به امضاء رسيد و به موجب آن بخش عظيمي از خاك ايران در قراباغ، گنجه، شيروان، دربند، باكو، تمامي داغستان و گرجستان تا درياي مازندران در تصرف روسيه در آمد؛<sup>4</sup> و از آن‌جا كه خط مرزي ايران و روسيه به درستي مشخص نشده بود، بهانه‌اي براي جنگ‌هاي دورة دوم روسيه عليه ايران (1241-1243ق / 1826-1828م) شد. تعهد روسيه به حمايت از وليعهد ايران و امتيازاتي در زمينة كشتيراني در درياي خزر، امور گمركي و مبادلة اسرا از مهم‌ترين مفاد اين عهدنامه بود.<sup>5</sup>


'''مآخذ:'''

1.    رضاقلي‌خان هدايت. '''''فهرس التواريخ'''''. تصحيح عبدالحسين نوايي و ميرهاشم محدث، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، تهران: 1373ش، ص340-365.

2.    عبدالرزاق مفتون دنبلي. '''''مآثر سلطانيه'''''. به اهتمام غلامحسين صدري افشار، انتشارات ابن‌سينا، تهران: 1351ش، ص228-291.

3.    محمدجعفر خورموجي. '''''حقايق الاخبار ناصري'''''. به كوشش حسين خديوجم، نشر ني، چاپ دوم، 1363ش، ص15.

4.    محمدتقي لسان‌الملك سپهر. '''''ناسخ التواريخ قاجاريه'''''. جلد اول، به اهتمام جمشيد كيانفر، انتشارات اساطير، تهران: 1377، ص240-246.

5.    فيروز كاظم‌زاده'''''. روس و انگليس در ايران'''''. ترجمة منوچهر اميري، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، تهران: 1371ش، ص3-4.


اکبر قاسمی

----[1]. Tromsov 

[2]. Sir Gore Ouseley Brownet 

[3]. Nicolai Radich tchev