نمایش مبدأ برای موزه مردم شناسی 2

'''موزه مردم‌شناسی'''، در مجموعه کاخ گلستان در میدان ارک تهران که در آن مجموعه آثار فرهنگی و هنری و اسباب و ابزار و اشیای زندگی نقاط مختلف ایران در دوران تاریخی، باستانی و قدیم و امروز که گردآوری و طبقه‌بندی و به نمایش گذاشته شده است. در ششم اسفند 1214 دکتر هاز، استاد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران ضرورت تأسیس «موزه انسان‌شناسی» را پیشنهاد کرد<sup>1</sup>  و در سخنانی زیر عنوان «وظایف موزه انسان‌شناسی»، سازمان و وظایف موزه را توضیح داد.<sup>2</sup> در بیستم اسفند همان سال، علی‌اصغر حکمت،‌ وزیر معارف و اوقاف وقت در نامه‌ای تأسیس موزه «نژادشناسی و انسان‌شناسی» را به سرپرستی‌ هاز و عضویت فنی مسعود کیهان و غلامرضا رشید باسمی به اداره کل عتیقات اعلام می‌کند.

در 1315 از روسای معارف و اوقاف استان‌های مختلف کشور، گردآوری و ارسال اشیاء به موزه خواسته شد.<sup>3</sup> همچنین طرح و نقشه موزه نژادشناسی وابسته به «موسسه نژادشناسی» تدوین و در آن موزه به دو قسمت «اشیای مرئی» و «آرشیوها» تقسیم شد.<sup>4</sup>

در 27/6/1316 اساسنامه «مؤسسه مردم‌شناسی» به تصویب شورای عالی معارف رسید، و تأسیس «موزه» نیز در آن پیش‌بینی شد.<sup>5</sup> موسسه مردم‌شناسی و موزه آن کمی بعد با نام «بنگاه مردم‌شناسی» در عمارت سرهنگ مختاری (معروف به پارک مختار السلطنه) در خیابان ارامنه گشایش یافت. بنگاه مردم‌شناسی افرادی را برای گردآوری اشیای موزه‌ای روانه شهرستان‌ها کرد.<sup>6</sup>

موزه مردم‌شناسی در نتیجه فعالیت‌های خود تا 1328 توانست مجموعه‌ای مجسمه برای نمایش لباس اقوام ایرانی بسازد و مقدار زیادی اسباب و وسایل ابزارهای زندگی روزمره طبقات مختلف جامعه ایران در روزگار قاچار و پهلوی را گردآوری و طبقه‌بندی کند و در موزه به نمایش بگذارد.<sup>7</sup> ‌بنگاه مردم‌شناسی تا 1333 تابع اداره کل باستان‌‌شناسی وزارت فرهنگ (اداره کل عتیقات وزارت معارف سابق) بود. در این سال نظارت بر آن به اداره کل هنرهای زیبای کشور واگذار شد. پس از تأسیس و تشکیل اداره موزه‌ها و فرهنگ عامه در 1335 ش؛ با نظارت بر بنگاه مردم‌شناسی به عهده آن گذاشته شد و در مهر 1339 نامش به موزه مردم‌شناسی تغییر یافت.<sup>8</sup>  

علی‌هانیبان، محقق روسی‌الاصلی که پس از انقلاب بلشویکی به ایران آمده بوده در دهه‌های 20 و 30 به فعالیت‌های موزه مردم‌شناسی و گردآوری اسباب و اشیای موزه‌ای و جمع‌آوری مواد مربوط به فرهنگ عامه ایران رونق بخشید و نخستین بار مجله‌ای با نام «مردم‌شناسی»<sup>*</sup> منتشر کرد.<sup>9</sup>

اداره کل هنرهای زیبا تأسیس موزه‌های مردم‌شناسی را در ایران گسترش داد و در سال‌های 1338- 1343 موزه‌های مردم‌شناسی قزوین، گرگان،‌آبادان و تبریز را بنیاد نهاد.<sup>10</sup>

در 1343 با تغییرات و گسترش اداره هنرهای زیبا، وزارت فرهنگ و هنر تشکیل شد و موزه مردم‌شناسی هم تحت نظارت این وزارت‌ در آمد و تا 1352 وابسته و تابع یکی از ادارات کل آن به نام اداره کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه بود. در این سال به «اداره کل موزه‌ها»ی وزارت فرهنگ و هنر انتقال یافت و تا انقلاب اسلامی به فعالیت خود ادامه داد.<sup>11</sup> پس از انقلاب اسلامی موزه‌های مردم‌شناسی ایران، از جمله موزه مردم‌شناسی تهران در سازمان میراث فرهنگی کشور ساماندهی شدند.


'''''مآخذ:'''''

1-    تعلیم و تربیت، ش 1، فروردین 1315، ص 27.

2-    همان، صص 94- 97.

3-    تعلیم و تربیت، ش 3، خرداد 1315، صص 241- 242.

4-    همان،‌ صص 242- 245.

5-    تعلیم و تربیت، ش 9 و 10، آذر و دی 1316، ص 583.

6-    آموزش و پرورش ش 9، آذر 1317، ص 6.

7-    آموزش و پرورش ش 10، تیر 1328، ص 34.

8-    از یادداشت‌های علی بلوکباشی.

9-    خلیقی، محمود، «مقدمه»، '''''مردم‌شناسی و فرهنگ عامه'''''، ش 1، تابستان 1354، ص 13؛ افشار، ایرج «هدایت و نظام گردآوری فرهنگ مردم ایران از زبان ایرج افشار»،‌ فرهنگ مردم ، سال 2، ش 1، بهار 1382، ص ص 13- 14.

10-   '''''ایران در عصر پهلوی''''' (پیشرفتهای فرهنگی و هنری)، ج 3، ص 862.

11-  دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی فرهنگی وزارت فرهنگ و هنر، تاریخچه وزارت فرهنگ و هنر، تهران: معاونت طرح و بررسیهای وزارت فرهنگ و هنر: 1357. ج 1، ص‌ص 23- 31، 118.