نمایش مبدأ برای خسرو و شیرین

خسرو و شيرين‌، دومين‌ مثنوي‌ نظامي‌ گنجوي‌٭ (530 ـ 614ق/ 1141ـ 1217م)  پس‌ از مخزن‌الاسرار،٭ دربارة داستان‌ عشق‌‌ورزي‌هاي‌ خسروپرويز، پادشاه‌ ساساني‌ (حك‌ 590 ـ 628م) و شيرين‌ و نيز قصة‌ غم‌انگيز فرهاد، رقيب‌ خسرو است.1

حكيم‌ نظامي‌، شاعر و داستان‌سراي‌ نامدار در 576ق/ 1180م  اين‌ مثنوي‌ را در بحر هزج‌ مسدس‌ مقصور و محذوف‌ و پيرامون‌ 6500 بيت‌ سروده‌ و گويا سپس‌ در آن‌ تجديد نظرهايي‌ كرده‌ است‌.<sup>2</sup>  داستان‌ خسرو و شيرين‌ به‌ اواخر عهد ساساني‌ تعلق‌ دارد و در كتاب‌هايي‌ مانند المحاسن‌ و الاضداد جاحظ‌ ، غُرراخبارملوك‌ الفرس‌ ثعالبي‌ و شاهنامه‌ فردوسي‌ آمده‌ است.<sup>3</sup>  برخي‌ از شاعران‌ مشهور مانند اميرخسرو دهلوي‌، عرفي‌ شيرازي‌، وحشي‌ بافقي‌ و هاتفي‌ از اثر نظامي‌ تقليد كرده‌اند.<sup>4</sup>

سبك‌ نظامي‌ در اين‌ داستان‌ سبك‌ و شيوة‌ فردوسي‌ و نه‌ سنايي‌ است‌.<sup>5</sup> در اين‌ افسانه‌، قصه‌هاي‌ عشق‌ خسرو به‌ شكر اسپهاني‌ و فرهاد نسبت‌ به‌ شيرين‌ اگرچه‌ خيالي‌ هستند، اما حقيقت‌ تلخي‌ را بيان‌ مي‌كنند.<sup>6</sup>  چندين‌ نسخه‌ خطي‌ از اين‌ اثر در كتابخانه‌هاي‌ دانشگاه‌ شيراني‌ و پنجاب‌ لاهور، گنج‌ بخش‌ اسلام‌آباد، دانشگاه‌ تهران‌، موزة‌ بريتانيا و...نگهداري‌ مي‌شود.<sup>7</sup> 

'''مآخذ:'''

# آربري‌، آرتورجان‌. '''''ادبيات‌ كلاسيك‌ فارسي'''''. ترجمة‌ اسدالله‌ آزاد، مشهد: آستان‌ قدس‌، 1371، ص144.
# صفا، ذبيح‌الله‌. '''''تاريخ‌ادبيات‌ در ايران‌'''''. تهران‌: ابن‌ سينا، چ‌ 4، 1339، ج‌ 2، ص‌802.
# صفا، همانجا.
# آيتي ، ‌عبدالمحمد. '''''مقدمه بر داستان خسرو و شيرين نظامي'''''. تهران: جيبي ، چ1، 1353، ص31.
# براون‌، ادوارد. '''''تاريخ‌ ادبي‌ ايران‌'''''. ترجمة‌ علي‌ پاشاصالح‌. تهران‌: اميركبير، 1358، ج‌2، ص686.
# ثروتيان‌، بهروز. '''''خسرو و شيرين‌'''''. تهران‌: دفتر پژوهش‌هاي‌ فرهنگي‌، چ1، 1383، ص10.
# رادفر، ابوالقاسم‌. '''''كتابشناسي‌ نظامي‌'''''. تهران‌: مؤسسه‌ مطالعات‌ و تحقيقات‌ فرهنگي‌ (پژوهشگاه‌)،1371، ص‌ 88 ـ  90، 91، 95 و 96.

ابوالقاسم رادفر