نمایش مبدأ برای غلامحسین ساعدی

ساعدي، غلامحسين (1314 ـ 1364 ش) نمايشنامه‌نويس، داستان‌نويس.

غلامحسين ساعدي مشهور به گوهر مراد در تبريز به دنيا آمد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در زادگاهش به پايان رساند. سپس به تهران آمد و رشتة پزشكي خواند. از اواخر دهة سي و اوايل دهة چهل به كار نويسندگي پرداخت.<sup>1</sup> در 1314ش همكاري با مجلة ''آرش'' و ''كتاب هفته'' را آغاز كرد و از اين راه با بزرگان شعر و ادب ايران نظير پرويز ناتل خانلري<sup>*</sup> و ديگران آشنا شد.<sup>2</sup> در ميان سال‌هاي 1342ـ1343 ش و نيز 1345 ـ 1346 ش داستان‌ها و نمايشنامه‌هاي ساعدي مورد استقبال هنر دوستان قرار گرفت. در 1353 ش با مشاركت گروهي از نويسندگان به انتشار مجلة ''الفبا'' پرداخت، ‌اما پيش از انتشار شمارة ششم اين مجله به زندان افتاد.<sup>3</sup> در 1357 ش به دعوت انجمن قلم امريكا به آن كشور رفت. در همان سال سفري هم به لندن كرد و در طول اقامت خود در آنجا در انتشار مجلة‌ ''ايرانشهر'' با احمد شاملو<sup>*</sup> به همكاري پرداخت.<sup>4</sup> در اواخر 1360 ش رهسپار پاريس شد. سرانجام در همان‌جا درگذشت.<sup>5</sup> در نمايشنامه‌هاي ساعدي دو شيوة رواني و اجتماعي با هم آميخته است و گاه جنبة رواني آنها بر واقعيت‌هاي زيستي و اجتماعي مي‌چربد.<sup>6</sup> قصه‌هاي او از نظر فرهنگ جغرافيايي بر سه محور اساسي قرار دارد: 1ـ بندرهاي جنوب كشور، 2ـ روستاهاي آذربايجان، 3ـ شهرهاي بزرگ.<sup>7</sup> ''شب‌نشيني با شكوه'' (چ 2، 1339 ش)؛ ''عزاداران بَيَل'' (1343 ش)؛ ''آي با كلاه، ‌آي بي كلاه'' (1346ش)؛ ''پرواربندان'' (1348 ش)؛ ''چشم در برابر چشم'' و فيلم نامة ''گاو'' از جمله آثار مشهور وي هستند.<sup>8</sup> 

'''مآخذ:'''

1ـ حقوقي، محمد. ''ادبيات امروز ايران (1)''، ‌تهران: نشر قطره، ‌چ 4، 1379 ش، ص 235.

2ـ مجابي، ‌جواد. ''شناختنامة غلامحسين ساعدي''، تهران: نشر قطره، چ 1، 1378 ش، ‌ص 9.

3ـ اتحاد، ‌هوشنگ. ''پژوهشگران معاصر ايران''، تهران: فرهنگ معاصر، چ 1، 1382 ش، ص 920، 921.

4ـ همان، ص 922.

5ـ مجابي، ‌جواد. ص 14.

6ـ دستغيب، عبدالعلي. ''نقد آثار غلامحسين ساعدي''، تهران: چاپار، چ 1، 1352 ش، ص 16.

7ـ سپانلو، محمدعلي. ''نويسندگان پيشرو ايران''، تهران: كتاب زمان، چ 1، 1362 ش، ص 117.

8ـ مجابي، جواد. همان، ص 15.

و نيز نگ: آژند، ‌يعقوب. ''ادبيات داستاني در ايران و ممالك اسلامي''، ‌تهران: آرمين، ‌چ 1، 1373 ش، ص 150؛ ياحقي، ‌محمدجعفر. ''جويبار لحظه‌ها''، ‌تهران: جامي، چ 1، 1378 ش، ص 274 ـ 275.

ابوالقاسم رادفر