نمایش مبدأ برای هزار و یک شب(ادبیات)

'''هزار و يكشب'''، نام مجموعه‌اي از افسانه‌ها و قصه‌هاي عاميانه دربارة انسان و حيوان و موجودات وهمي.

اين كتاب ترجمة‌ ''اَلفُ‌ لَيْلَةٍ و لَيْلَه'' از عربي‌ به‌ فارسي‌ و موضوع‌ آن‌ افسانه‌سرايي شهرزاد براي شهريار، يكي از پادشاهان در هزار شب‌ است‌. منشاء ''الف‌ ليلة و ليله'' را برخي‌ هندي‌ و برخي ‌ايراني‌ دانسته‌اند.<sup>1</sup>

وقتي‌ اصل‌ متن‌ فارسي‌ آن‌ به‌ نام‌ ''هزار افسان‌'' در سدة‌ 3ق / 9م به‌ عربي‌ برگردانيده‌ شد، داستان‌هاي ديگري‌ نيز به‌ آن‌ راه‌ يافت‌. ترجمة‌ عربي‌ كتاب‌ با اقبال‌ بسيار روبه‌رو گرديد و كساني‌ را به‌ تقليد از آن برانگيخت‌. يكي‌ از آنان‌ ابن‌ عبدوس‌ جهشياري‌ بود كه‌ در سدة‌ 4ق / 10م كوشيد تا هزار افسانه‌ از داستان‌هاي‌ عرب‌، ايران‌، روم‌ و جز آنها را گردآورد، اما در نيمة‌ كار درگذشت‌.<sup>2</sup>

نخستين بار ''هزار و يكشب‌'' توسط‌ آنتوان‌ گالان [1]‌به‌ فرانسه‌ ترجمه‌ شد و از 1704 تا 1717 م‌ در 12 جلد در پاريس‌ به‌ چاپ‌ رسيد. پس‌ از آن‌ به زبان‌هاي انگليسي و آلماني و زبان‌هاي ديگر ترجمه شد. خاورشناسان‌ بزرگي‌ مانند دوهامر[2]، سيلوستر دوساسي[3]‌ و ديگران‌ در سراسر سدة‌ 19 و آغاز سدة‌ 20 م‌ دربارة‌ ريشه‌ و خاستگاه‌ اين‌ كتاب‌ مطالبي‌ نوشتند. دليل‌اصلي‌ دانشمندان‌ در اثبات‌ ريشه‌ هندي‌ و ايراني‌ كتاب‌ اشارات‌ مسعودي‌ و ابن‌ نديم‌ بود.<sup>3</sup>

اين دو بر اين باورند كه‌ هزارو يكشب‌ از ايران‌ منشاء گرفته‌ و نام‌ افسون‌ (افسانه‌) داشته‌ است‌.<sup>4</sup>

عبداللطيف‌ طسوجي‌ تبريزي پيرامون‌ 1259ق / 1843م آن‌ را به‌ فارسي‌ ترجمه‌ و با اشعار فارسي‌ سروش‌ اصفهاني‌ به جاي اشعار عربي به چاپ‌ رساند.<sup>5</sup> هزار و يكشب‌ آيينه‌اي‌ براي‌ نمايش‌ چگونگي‌ جهاني‌ شدن‌ فرهنگ‌ ايراني‌ است‌.<sup>6</sup>


مآخذ:

# مصاحب‌، غلامحسين‌. '''''دايرة‌المعارف‌ فارسي‌'''''. تهران‌: فرانكلين‌، 1381، ج‌ 1، ص‌ 211.
# ثميني‌، نغمه‌. '''''كتاب‌ عشق‌ و شعبده‌'''''. تهران‌: نشر مركز، 1379.
# ستّاري‌، جلال‌. '''''هزار و يكشب‌ و افسانة‌ شهرزاد'''''. تهران‌: بامداد، 1348.
# مارزولف‌، اولريش‌. «رابطة‌ بين‌ هزار و يك‌ شب‌ و فرهنگ‌ ايراني‌»، ترجمة‌ جهانگير كازروني‌، فصلنامة‌ '''''فرهنگ‌'' ''مردم'''''<nowiki/>''‌''، پاييز و زمستان‌ 1383، س‌ 3، ش‌ 11 و 12، ص‌ 7.
# مصاحب‌، غلامحسين‌. '''''دايرة‌المعارف‌ فارسي‌'''''. تهران‌: فرانكلين‌، 1381، ج‌ 1، ص‌ 211.
# دالوند، حميدرضا. «همانندي‌هاي‌ قصه‌گويي‌ شهرزاد و داستانسرايي‌ حكيم‌ نظامي‌»، '''''همان‌'''''. ص‌ 35. نيزنك‌: حديدي‌، جواد. '''''از سعدي‌ تا آراگون‌'''''. تهران‌: مركز نشر دانشگاهي‌،1373، ص‌ 99ـ111؛ خانلري‌(كيا)، زهرا. '''''فرهنگ‌ ادبيات‌ فارسي‌'''''. تهران‌: بنياد فرهنگ ايران‌، 1348، ص ‌538-539؛ محمدي‌، محمد. '''''فرهنگ ‌ايراني‌ پيش‌''''' '''''از اسلام‌'''''. تهران‌: توس‌، 1374، ص‌ 185ـ188.

[1]. A. Galland

[2]. De Hammer

[3]. De Sacy

ابوالقاسم رادفر