نمایش مبدأ برای فرهنگ نظام



فرهنگ نظام، فرهنگ واژگان [[فارسی]] به [[فارسی]] تألیف سید محمدعلی داعی‌الاسلام در میان سال‌های (1346 ـ 1358 ق/ 1927 ـ 1939 م).

این فرهنگ از جمله فرهنگ‌های معتبر است كه در شبه قاره به چاپ رسیده است.<sup>1</sup> حـ 30000 واژة فارسی را در بر دارد.<sup>2</sup> چون این فرهنگ پنج جلدی با سرمایة نظام حیدرآباد (امیر عثمان علی خان پادشاه دكن) به چاپ رسید، به نام او مزیّن شد.<sup>3</sup>  مؤلف در مقدمة ''فرهنگ نظام'' تصریح دارد كه با كمك پادشاه دكن و صدر اعظم ادیب و شاعر او، ‌مهاراجه سركشن پرشاد برای تهیة فرهنگ جامعی از واژگان فارسی به ایران آمد.<sup>4</sup> وی بیش از دو سال در ایران به پژوهش دربارة زبان‌های ولایتی پرداخت و در این امر از ادبای ایرانی یاری گرفت. سپس به دكن بازگشت و به تألیف این فرهنگ پرداخت.<sup>5</sup> جلدهای نخست و پنجم فرهنگ نظام هریك مقدمه‌ای دارد كه به لحاظ روش كار مؤلف، نقد فرهنگ‌های فارسی و معرفی برخی از فرهنگ‌های تألیف شده در ایران و هندوستان تا حدی قابل اعنتاست. واژگان این فرهنگ بیشتر فارسی است، ‌اما گاه واژگان عربی و نیز تركی در آن دیده می‌شود. واژگان آن با حروف اوستایی ضبط شده و به همین سبب از دقت ضبط برخوردار است.<sup>6</sup> در نوع خود تازگی دارد و متضمن واژگان فارسی هر سه شعبة زبان، یعنی شعر، نثر و تكلم است. از ویژگی‌های ''فرهنگ نظام'' می‌توان به: 1- ضبط زبان هر ولایت در ذیل معنای لفظ ولایتی آن. 2- حذف هر لفظ ولایتی فاقد سند شعری. 3- پرهیز از الفاظ زند و پازند و اوستا. 4- حذف الفاظ تكراری و مركب، اشاره كرد.<sup>8</sup> 

'''مآخذ:'''

1. نقوی، شهریار'''''. فرهنگ نویسی فارسی در هندو پاكستان'''''. تهران: انتشارات ادارة كل نگارش وزارت فرهنگ، 1341، ص27.

2. قاسم‌نژاد، ‌علی. «فرهنگ نظام»، '''''فرهنگنامة ادبی فارسی، دانشنامة ادب فارسی (2).''''' به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ‌چ1، 1376، ص1404.

3. دبیرسیاقی، محمد. '''''فرهنگ‌های فارسی به فارسی به زبان‌های دیگر'''''. ‌تهران : آرا، چ ‌1375، ص192.

4. داعی‌الاسلام، ‌محمدعلی. '''''فرهنگ نظام.''''' حیدرآباد دكن: اعظم استیم پریس، 1348م، ج1، ص ب (سرآغاز).

5. نفیسی، سعید. «فرهنگ نظام»، ''''' مقدمة لغت‌نامة دهخدا'''''. گروهی از نویسندگان، ‌تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص224، 225.

6. دبیرسیاقی، ‌محمد. همان‌جا.

7. داعی‌الاسلام، ‌محمدعلی. همان، ص38 (دیباچه).

ابوالقاسم رادفر