نمایش مبدأ برای امین احمد رازی



امین احمد رازی، (ز 1002 ق / 1593 م) ادیب ، تذكره‌نویس.

خواجه امین/  محمد امین رازی مشهور به امین احمد رازی و متخلص به امیدی فرزند خواجه میرزا احمد تهرانی فرزند محمد طاهر و از ادبا نیمة دوم سدة 10ق بود.<sup>1</sup> در ری به دنیا آمد. اعضای خاندانش اغلب از نویسندگان و رجال بزرگ عهد خود بودند. پدرش نیز سال‌ها به فرمان شاه تهماسب اول صفوی (حك 930 ـ 984 ق/ ؟م) سمت كلانتری ری را به عهده داشت و پس از آن در دوران سلطان محمد خدابنده (حك 985 ـ 996 ق/ ؟م) نیز در آن مقام ابقا شد.<sup>2</sup> بعدها امین احمد به هندوستان كوچید. در آنجا با یاری پسر عمش خواجه غیاث‌الدین ملقب به اعتمادالدوله فرزند خواجه شریف/ محمد شریف هجری (د 984 ق / 1576م) وزیر خراسان، [[اصفهان]] و [[یزد]] ـ كه از رجال دربار جلال‌الدین اكبر پادشاه گوركانی (حك 963 ـ 1014 ق) بود ـ بدان دربار پیوست.<sup>3</sup> سپس در آن كشور به مطالعه و تحقیق پرداخت و از 996 ق / 1587 م تا 1002 ق تذكرة هفت اقلیم<sup>*</sup> را نوشت.<sup>4</sup> این تذكره شامل مطالب جغرافیایی و تاریخی است و در آن شرح احوال 1560 تن از شعرا، عرفا، فضلا، امرا و شاهان شاعر در ذیل بلادی كه بدان منتسب هستند، آمده است.<sup>5</sup> اگرچه امین احمد خود را شاعر نمی‌دانست، اما در پایان هر یك از اقالیم هفتگانة تذكره‌اش چند بیت مثنوی به بحر مخزن الاسرار<sup>*</sup> نظامی گنجوی<sup>*</sup> آورده كه ظاهراً  از سروده‌های خود اوست.<sup>6</sup>


'''مآخذ:'''

1.     صفا، ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: فردوس، چ4، 1373، ج 5، ب3، ص1688.

2.     امین احمد رازی. '''''تذكرة هفت اقلیم'''''. با تصحیح، تعلیقات و حواشی محمدرضا طاهری (حسرت)، تهران: سروش، چ1، 1378، ج1، ص11 (مقدمة مصحح).

3.     نفیسی، سعید. '''''تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی'''''. تهران: فروغی، 1344، ج2، 382.

4.     گلچین معانی، احمد. '''''تاریخ تذكره‌های فار سی'''''. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1350، ج2، ص410، 412.

5.     نقوی، علیرضا. '''''تذكره‌نویسی فارسی در هند و پاكستان'''''. تهران: علمی، 1343 / 1964 م، ص119.

6.     گلچین معانی، احمد. '''''كاروان''''' '''''هند'''''. ‌مشهد: آستان قدس رضوی، چ1، 1369، ج1، ص115.

و نیز نگ: اثر آفرینان، زیر نظر كمال حاج سیدجوادی، با همكاری عبدالحسین نوایی، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چ1، 1377، ج1، ص311 ـ ‌312.  

ابوالقاسم رادفر