نمایش مبدأ برای محمدعلی جمال زاده

[[پرونده:157705087.jpg|بندانگشتی|برگرفته از وبسایت ایرنا قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.irna.ir/news/84100756/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D9%88%D8%A7%D9%82%D8%B9-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C]]
'''[[محمدعلی جمال زاده|جمال‌زاده، ‌محمدعلی]]''' (1308ق / 1891م ـ 1376ش)، ‌داستان نویس، مترجم.

فرزند سید جمال‌الدین واعظ همدانی مشهور به اصفهانی بود که از سادات جبل عامل [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 لبنان] و از ناطقین و [[آزادی]] خواهان بنام [[نهضت مشروطه|نهضت مشروطیت]] ایران به شمار می‌رفت. در [[اصفهان]] زاده شد. مقدمات را در [[تهران مصور|تهران]] آموخت. در اوایل 1326ق / 1908م به بیروت رفت<ref>آرین پور، ‌یحیی. ''از صبا تا نیما''. تهران: جیبی، چ 1، 1350، ج 2، ص 278.</ref>. در یک دبستان غیر مذهبی نام نویسی کرد. دوره متوسطه را نیز نزد کشیشان در [[مدرسه]] آنطورای جبل عامل به پایان برد. پس از آن از طریق [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر] رهسپار پاریس شد. در پاریس درس [[حقوق]] خواند و از دانشگاه دیژون فارغ التحصیل شد<ref>دست غیب، عبدالعلی. نقد آثار محمدعلی جمال‌زاده. تهران: چاپار، 1356، ص 14.</ref>. سپس به دعوت تقی زاده به برلین رفت و با یاران مجله ''[[کاوه]]'' در امور سیاسی و فرهنگی به همکاری پرداخت<ref>رحیمیان، ‌هرمز. ''ادوار نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380، ص 81.</ref>. از آنجا برای اجرای مأموریتی به بغداد رفت و چند ماهی در بغداد و [[کرمانشاه]] به سر برد و روزنامه ''[[حزب رستاخیز|رستاخیز]]'' را منتشر کرد. در بغداد با عارف، ‌شاعر مشهور و حیدر خان عمواوغلی، از مجاهدان [[ایران]] آشنا شد و با همکاری آنان گروهی به نام «قشون نادری» تشکیل داد که در ابتدای کار منحل شد<ref>آرین پور.یحیی. ''از صبا تا نیما''. تهران: جیبی، چ 1، 1350. ج 2، ص 278ـ279.</ref>. بار دیگر به برلین بازگشت و تا 1309ش / 1930م در آلمان زندگی کرد. در 1310ش / 1931م در دفتر بین المللی کار در ژنو به خدمت پرداخت و مدت 25 سال در آنجا کار کرد و سپس بازنشسته شد. چندی نیز در دانشگاه ژنو به تدریس زبان و ادبیات [[فارسی]] مشغول شد<ref>دهباشی، علی. ''یاد سیدمحمدعلی جمال زاده''. ‌تهران: نشر ثالث، 1377، ص 102.</ref>. سرانجام در سوئیس برای همیشه سکنا گزید و در همان جا نیز درگذشت<ref>حقوقی، محمد''. ادبیات امروز ایران (1)''. تهران: نشر قطره، چ 4، 1379، ص 69.</ref>.

جمال‌زاده در میان نویسندگان امروز به داشتن آگاهی گسترده از ادبیات کلاسیک [[ایران باستان|ایران]] و علوم اسلامی ممتاز است و بازتاب این دانش‌ها را در نوشته‌های تخیلی و داستانی او نیز می‌توان دید<ref>استعلامی‌، ‌محمد. ''ادبیات دوره بیداری و معاصر''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 167.</ref>. [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و نشر داستان کوتاه «''[[فارسی]] شکر است''» در او عنوان نخستین داستان کوتاه [[فارسی]] را به دست آورده است. این داستان نخستین بار در مجله ''[[کاوه]]'' [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شد و سپس همراه پنج داستان کوتاه دیگر در مجموعه‌ای به نام ''یکی بود یکی نبود'' در اوایل 1300ش/ 1921م در برلین [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] و منتشر شد. روحیه انتقادی و طنزآوری [[علی اکبر دهخدا|دهخدا]] بر ذهن و زبان وی در این مجموعه بازتاب داشته است<ref>رحیمیان. ‌هرمز. ''ادوار نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380، ص 81.</ref>. مقدمه این مجموعه را منتقدان نخستین «بیانیه اساسی [[نثر فارسی|نثر]] جدید [[فارسی]]» دانسته‌اند، چرا که جمال زاده در این مقدمه به لزوم افتادن انشاء در جاده رمان و حکایت تأکید می‌ورزد. شباهت‌های شکلی و مضمونی ''یکی بود یکی نبود'' با ''سیاحت‌نامه ابراهیم بیگ'' و ''[[حاجی بابای اصفهانی|حاجی بابا اصفهانی]]'' نشانگر وابستگی این اثر به ادبیات [[نهضت مشروطه|مشروطه]] است<ref>عابدینی، ‌حسن. ''صدسال داستان نویسی در ایران''. تهران: نشر تندر، 1368، ج 2، ص 363 و 364.</ref>. جمال‌زاده به لطف یک عمر طولانی در تمام جریانات نثری ادوار معاصر [[ایران]] حاضر و فعال بود و با ''یکی بود یکی نبود'' حلقه داستان نویسی ابتدایی را تکمیل کرد و طلوع دوره بعدی را بشارت داد<ref>سپانلو، ‌محمدعلی. ''نویسندگان پیشرو ایران''. تهران: کتاب زمان، 1362، ص 42.</ref>. او مانند دیگر نویسندگان واقع گرای معاصر [[ایران امروز|ایران]] گرد تقلید خام نرفت و اگر از نویسندگان غرب اثر پذیرفت، ‌این تأثیر از ولتر[Woltaire]، ‌مولیر[Molière]، چخوف[ Chekhov] و.... بود و نه از جویس[Joyce] و پروست[Proust]<ref>دست غیب.عبدالعلی. ''نقد آثار محمدعلی جمال‌زاده''. تهران: چاپار. ص 46.</ref>. وی بیش از 200 مقاله و [[کتاب]] نوشت یا ترجمه کرد. ''ویلهلم تل''[''Wilhelm Tell''] از شیلر[ Schiller] و ''خسیس'' مولیر از مهم‌ترین ترجمه‌ها و ''دارالمجانین'' (1321ش)، ''‌سرگذشت عمو حسینعلی'' (1322ش)، ''‌سر و ته یک کرباس'' (1323ش)، ''‌قُلتُشَن دیوان'' (1325ش)، ''‌راه آب نامه'' (1326ش)، ''‌صحرای محشر'' (1326ش) و ''هزار پیشه'' (1326ش) از داستان نوشته‌های او به شمار می‌آیند. نثر جمال‌زاده در تمام داستان‌هایش ساده، ‌روان، بی‌تکلف و محاوره‌ای است<ref>رحیمیان. هرمز. ''ادوار نثر فارسی''. تهران: سمت، 1380. ص 82.، 83، 159.</ref>. مقاله‌ها و ترجمه‌هایش نیز ارزش بسیار دارند. کارهای تحقیقاتی چندی هم از وی در دست است که شاید ''[[فرهنگ عامه|فرهنگ]] لغات عامیانه'' بهترین آن‌ها باشد<ref>استعلامی‌.محمد. ''ادبیات دوره بیداری و معاصر''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 167.</ref>. بسیاری از نوشته‌های جمال‌زاده به زبان‌های آلمانی، ‌انگلیسی، ‌روسی، ‌دانمارکی، اردو، هندی و چکی ترجمه شده‌اند<ref>دهباشی.علی. ''یاد سیدمحمدعلی جمال زاده''. ‌تهران: نشر ثالث، 1377. ص 104.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[نهضت مشروطه|نهضت مشروطیت]]
* ''[[کاوه]]''
* ''[[حاجی بابای اصفهانی|حاجی بابا اصفهانی]]''
* [[ایران]]
* ''[[حزب رستاخیز|رستاخیز]]''
* [[فارسی]]
* [[حقوق]]
* [[علی اکبر دهخدا|دهخدا]]

== '''مآخذ''' ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[index.php?title=رده:ادبیات]]