نمایش مبدأ برای آب و هوای ایران

[[کشور ایران]] دارای آب و هوایی متنوع و متفاوت است. با مقایسه نقاط مختلف کشور این تنوع را می‌توان به خوبی مشاهده نمود. ارتفاع کوهستانهای شمالی، غربی و جنوبی به قدری زیاد است که از تأثیر کلی بادهای مرطوب [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، دریای مدیترانه و [[خلیج فارس]] در نواحی داخل ایران جلوگیری می‌کند. به همین سبب دامنه‌های خارجی این کوه‌ها دارای آب و هوای مرطوب بوده و دامنه‌های داخلی آن خشک است.  

در کرانه‌های جنوبی [[دریاچه خزر|دریای خزر]] آب و هوا معتدل و میزان بارندگی آن بخصوص در سواحل غربی‌ [[استان گیلان|گیلان]] بیشتر از سایر نقاط است. مقدار متوسط گرمای سالانه در حدود ۱۸ درجه سانتی‌گراد است. آب و هوای قسمت غربی کشور مدیترانه‌ای است که در نواحی جنوبی آن آب و هوای نیمه صحرایی‌گرم نیز بر آن تأثیر می‌گذارد. در این نواحی، تابستانها باگرمای شدید در دره‌ها و هوای معتدل در ارتفاعات همراه بوده و در زمستان‌ها هوای معتدل در دره‌ها و سرمای شدید در ارتفاعات حکم فرماست. 

در نواحی جنوبی، با وجود هوای مرطوبی که در سرتاسر این منطقه حاکم است، میزان درجه حرارت بالا می‌باشد. به طوری‌که حداکثر گرما در [[استان خوزستان]] به ۵۴ درجه سانتی‌گراد نیز می‌رسد.از ویژگیهای این ناحیه تابستان‌های‌گرم و زمستان‌های معتدل است و اختلاف درجه حرارت در فصول مختلف، شب و روز زیاد نیست. 

به علت وجود کوه‌های [[البرز]] در شمال و رشته کوه‌های [[زاگرس]] در غرب کشور، نواحی داخلی [[ناهمواری های ایران|فلات ایران]] دارای آب و هوای خشک و بیابانی است. در کوهپایه‌های شمال و مغرب، اثراتی از آب و هوای معتدل مجاور در آن وجود داشته و هر چه از غرب به شرق و از شمال به جنوب برویم، از اثر بادهای مرطوب کاسته شده و گرمای هوا نیز افزایش می‌یابد. در قسمت پست مرکزی، شرقی و جنوب شرقی ایران، آب و هوای بیابانی حکمفرماست که از مشخصات آن سرمای شدید زمستان‌ها و گرمای شدید تابستان‌ها و اختلاف فاحش بین درجه حرارت شب و روز است<ref>جغرافیای کامل جهان، ص ۲۵.</ref>. 

با نگاهی گذرا به وضعیت آب و هوایی ایران می‌توان دریافت که تنوع آب و هوایی ایران برابر با تنوع آب و هوایی یک قاره است. دانستن وضعیت اقلیمی در فصول چهارگانه، آگاهی از درجه حرارت و دما و برودت مناطق مختلف کشور علاوه بر تأثیر مستقیم آن بر [[کشاورزی در ایران|کشاورزی]]، [[دامپروری در ایران|دامداری]] و سایر رشته‌های اقتصادی، برای جهانگردان و ایرانگردان نیز بسیار مهم است. 

بر اساس نظریات دانشمندان مختلف نظیر: امانوئل دمارتون(Emanuel Demarton)، توماس آبلر(T. ABlair)، ترنوایت(C. T. Thornthwaite)، تراورتا(Trewarta) و کوپن(Wladimir Koppen) می‌توان آب و هوای ایران را تقسیم‌بندی کرد. ولی به نظر می‌رسد که تقسیم‌بندی آب و هوایی کوپن بیشتر با ایران وفق می‌دهد که با مختصر تفسیری وضعیت آب و هوایی ایران به شرح زیر می‌باشد<ref>۷.گنجی، محمد حسن، مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، شماره اول، سال سوم.</ref>:  

قسمت عمده [[کشور ایران]] دارای آب و هوای خشک (B) می‌باشد به طوری‌که در این آب و هوا مقدار تبخیر از نزولات (برف و باران) بیشتر است و به همین جهت است که از ذوب برفها یا بارش باران، آب اضافی جهت تشکیل رودخانه‌ها باقی نمی‌ماند. طبق محاسبه دقیقی که به عمل آمده است از ۱،۶۳۳،۱۸۹ کیلومتر مربع وسعت ایران قریب ۳ آن حدود (۱،۲۰۰،۰۰۰) دارای آب و هوای خشک است و از این مقدار حدود ۷۰۰،۰۰۰ کیلومتر مربع دارای آب و هوای صحرائی (W) است و حدود ۵۰۰،۰۰۰ کیلومتر مربع دیگر نوع نیمه صحرایی (BS) می‌باشد. 

=== آب و هوای مناطق صحرایی ===
این نوع آب و هوا در دو قسمت از ایران مشاهده می‌شود: 

# در سواحل جنوبی از گواتر تا [[استان خوزستان|خوزستان]] که به آن خشک ساحلی می‌نامیم؛
# در داخل صحراها و کویرها همین نوع آب و هوا با اختلاف جزئی وجود دارد که به آن خشک داخلی می‌گوئیم.

==== خشک ساحلی ====
از مشخصات این آب و هوا،گرمای زیاد توأم با رطوبت و به مقدار کمی، باران می‌باشد. در سواحل جنوب، کلیه مناطقی که ارتفاع آن نسبت به [[خلیج فارس]] ۵۰۰ متر می‌باشد دارای این نوع آب و هوا است. درجه حرارت متوسط سالیانه دراین منطقه از تمام قسمتهای ایران زیادتر است. به عنوان مثال: در اهواز حد متوسط، دمای تیرماه، ۲/۳۶ درجه سانتیگراد و حداکثر مطلق ۵۳ درجه می‌باشد. مقدار باران در این منطقه بسیار نامنظم بوده و بطور متوسط ۱۸ سانتیمتر در سال است. باران معمولاً در ماه‌های زمستان می‌بارد و تقریباً ۷ ماه از سال بکلی خشک است. از مشخصات عمده آب و هوای آن وجود مه و رطوبت زیادی است که توأم شدن آن با گرمای فوق‌العاده شرجی ایجاد کرده و زندگی را مشکل می‌سازد. 

==== خشک داخلی ====
وسعت این منطقه به مراتب بیش از منطقه خشک ساحلی است زیراتمام کویرهای داخلی ایران از [[استان تهران|تهران]] تا پاکستان و از کوه‌های مرکزی بطرف مشرق تا افغانستان دارای، این نوع آب و هوا می‌باشد. از آنجا که آمار ریزش‌های جوی این منطقه که بیشتر مربوط به کویرها است کم می‌باشد، لذا وسعت این منطقه بطور دقیق معین نشده است. از مشخصات این نوع آب و هوا، اختلاف درجه حرارت بین روز و شب است و همین امر بهترین موضوع برای، تشخیص نوع آب و هوای خشک ساحلی با خشک داخلی می‌باشد<ref>۱-گنجی، محمد حسن، سی و دو مقاله جغرافیائی، مقاله چهارده، انتشارات سحاب، تهران، ۱۳۵۳.</ref>. 

حداکثر گرمای منطقه خشک داخلی در [[یزد]] در تیر ماه ۹/۳۲ درجه سانتی‌گراد می‌باشد و اگر این رقم را با ۲/۳۶ درجه (حد متوسط تیر ماه در اهواز) مقایسه کنیم ملاحظه می‌شود که در یزد ۳ درجه کمتر است؛ ولی اگر ارتفاع یزد را (۱۲۵۰ متر) در نظر بگیریم با توجه به اینکه برای هر ۱۰۰ متر ارتفاع ۵/۰ درجه سانتیگراد از حرارت هر نقطه کسر می‌گردد، بدین ترتیب به حرارت متوسط تیر ماه در یزد باید ۶ درجه اضافه کنیم. بنابراین معلوم می‌شود که حد متوسط ماه‌های گرم در نوع آب و هوای خشک داخلی به مراتب بیش از خشک ساحلی است (برای، منطقه خشک داخلی حداکثر مطلق در زابل ۵۰ درجه، کرمان ۴۴ درجه و قم ۴۵ درجه می‌باشد. همچنین حد متوسط گرمترین ماه‌ها در زابل ۲/۲۹ درجه، کرمان ۸/۲۸ درجه و در قم ۷/۲۹ درجه می‌باشد). همچنین زمستانهای منطقه خشک و یا صحرایی منطقه داخلی به مراتب سردتر از منطقه خشک ساحلی است. مثلاً حد متوسط دی ماه در زابل ۳/۷ درجه و حداقل مطلق در این شهر در طول ۱۳ سال آمارگیری تا ۱۱ درجه زیر صفر دیده شده است (حداقل مطلق در کرمان ۱۶ درجه زیر صفر) و اختلاف درجه حرارت بین گرمترین و سردترین ماه‌ها در زابل ۶۱ و در کرمان ۶۰ درجه اندازه‌گیری شده است. باران این منطقه بسیار کم و خشک‌ترین نقطه در این منطقه شهر میرجاوه است. مقدار باران سالیانه این شهر ۳۳ میلیمتر است. ولی در نقاط دیگر مقدار باران زیادتر است (زابل ۸۳ میلیمتر و کرمان ۱۸۸ میلیمتر) فصل باران عموماً در این منطقه سه ماه زمستان است و تنها در چاله وسیع و پست جازموریان [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]] که به وسیله بشاگرد از ساحل جدا شده است، دارای بارانهای تابستانی است و می‌توان گفت که آب و هوای موسمی دارد که از طرف هندوستان، قسمت جنوب شرقی ایران را دربر می‌گیرد. 

=== آب و هوای نیمه صحرایی (کوهپایه‌ای) ===
این آب و هوا حد فاصل آب و هوای صحرایی و مرطوب می‌باشد و به طوری که گفته شد، در حدود ۵۰۰،۰۰۰ کیلومتر مربع از خاک ایران را در بر دارد. مناطقی که دارای این آب و هوا می‌باشند، در قسمت داخلی، شامل دور تا دور صحراها و کویرهاست؛ جز در قسمت سواحل جنوبی‌که به دریا ختم می‌شود. به طور کلی در قسمت داخل، دامنه‌های جنوب [[البرز]]، دامنه‌های غربی [[زاگرس]] تا مرز عراق و دامنه‌های شرقی زاگرس و همچنین دامنه‌های کوه‌های داخلی تا پاکستان و بالاخره قسمتهای پست جلگه‌های [[مغان]] و [[گرگان]] را نیز می‌توانیم جزو این نوع آب و هوا به شمار آوریم. نظر به اینکه این آب و هوا، غیر از جلگه‌های [[مغان]] و [[گرگان]]، در دامنه کوه‌ها می‌باشد و مناطقی که بین ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ متر ارتفاع دارند را در بر دارد؛ لذا به آن می‌توانیم آب و هوای «کوهپایه‌ای» بنامیم. این آب و هوا از نظر حد متوسط سالیانه درجه حرارت به دو قسمت تقسیم می‌شود:  

# نقاطی که متوسط گرمای سالیانه آن از ۱۸ درجه زیادتر است و از نظر عرض جغرافیایی تا حدود [[اصفهان]] ادامه دارد ( BSA)؛
# نقاطی که متوسط گرمای سالیانه آن از ۱۸ درجه کمتر است ( BSC).

از میان ایستگاه‌های موجود در منطقه اقلیمَی‌کوهپایه‌ای، می‌توان دزفول، کازرون، [[اصفهان]]، [[استان تهران|تهران]] و [[مشهد]] را ذکر کرد. دزفول و کازرون معرف مناطق جنوبی، [[اصفهان]] معرف ناحیه مرکزی و تهران و [[مشهد]] معرف قسمت شمالی است. 

==== وضع گرمای منطقه‌کوهپایه‌ای ایران متفاوت است. ====
درقسمت جنوبی که دزفول و کازرون قرار گرفته‌اند متوسط گرمای سالیانه آنها بیش از ۱۸ درجه است. (BSA) متوسط گرمای سالیانه دزفول که در ارتفاع ۲۰۰ متر قرار گرفته است، برابر ۶/۲۱ درجه سانتیگراد می‌باشد. علت آن کمی ارتفاع و نزدیکی به جلگه [[استان خوزستان|خوزستان]] است، ولی کازرون که در دره قرار گرفته و از نفوذ [[خلیج فارس]] و مناطق صحرائی در امان است، معدل گیری سالیانه آن از ۱۸ درجه تجاوز نمی‌کند. 

متوسط سالیانه سه ایستگاه: [[اصفهان]]، تهران، [[مشهد]] از ۱۸ درجه کمتر است (BSC) و اختلاف چندانی با یکدیگر ندارند و اگر اختلافی وجود دارد به علت عرض جغرافیایی و ارتفاع محل است. ارتفاع [[اصفهان]] که ۱۵۵۰ متر است، حرارت متوسط سالیانه‌اش ۳/۱۵ درجه است. حرارت متوسط [[مشهد]] بر اثر نفوذ بادهای سرد آسیای مرکزی ۵/۱۴ درجه و بالاخره [[استان تهران|تهران]] که ارتفاعش ۱۲۰۰ متر از سطح دریاست دارای درجه حرارت زیادتر از آن دو یعنی ۲/۱۷ درجه سانتیگراد است. 

اختلاف درجه حرارت بین‌گرمای تابستان و سرمای زمستان، در این منطقه (در منطقه کوهپایه‌ای) زیاد است. علت آن نیز تأثیر زیادتر اشعه آفتاب در تابستانهای خشک و بادهای سرد آسیای مرکزی در زمستان است. درجه حرارت مطلق تابستان در [[استان تهران|تهران]] ۴۴، [[مشهد]] ۴۳ و [[اصفهان]] تا ۴۱ سانتیگراد دیده شده است. ولی در زمستان سرمای [[استان تهران|تهران]] و [[اصفهان]] به [[مشهد]] نمی‌رسد (حرارت متوسط دی‌ماه در [[استان تهران|تهران]]۳/۳ درجه، اصفهان ۸/۳ درجه و مشهد ۶/۱ درجه سانتیگراد است و حداقل مطلق تا ۲۵ درجه سانتیگراد زیر صفر دیده شده است). اختلاف درجه حرارت بین تابستان و زمستان و همچنین بین شب و روز در این منطقه زیاد و این اختلاف در مناطق شمالی بیش از مناطق جنوبی است. رطوبت باران این منطقه نیز مانند منطقه صحرایی کم و متغیر است. در قسمت‌های جنوبی مثل دزفول و کازرون باران در زمستان می‌بارد و مقدار آن بیش از مناطق شمالی است (دزفول مقدار باران سالیانه‌اش بطور متوسط ۲۹۳ میلیمتر است) 

ولی در قسمتهای شمالی که دارای نوع BSC می‌باشد، با اینکه مقدار باران کمتر است ([[اصفهان]] - ۱۶۶ میلیمتر) ([[استان تهران|تهران]] - ۲۲۶ میلیمتر) ([[مشهد]] ۲۱۸ میلیمتر) ولی فصول بارانی طولانی‌تر می‌باشد (در [[استان تهران|تهران]] و [[اصفهان]] ۵ ماه و در مشهد فقط ۴ ماه بدون باران دیده می‌شود) در [[استان تهران|تهران]] و [[اصفهان]] حداکثر باران در آذر و دی است ولی در مشهد علاوه بر زمستان، در بهار باران دیده می‌شود و اغلب اردیبهشت بیش از فروردین باران دارد. علت این امر وجود ارتفاعات برف‌گیر اطراف [[مشهد]] است که رطوبت زیاد هوا به ارتفاعات این ناحیه برخورد کرده و اشباع شده و باران ایجاد می‌شود، آبهایی که از ریزش باران و یا ذوب برف‌ها حاصل می‌گردد، بتدریج در زمین نفوذ کرده و در بهار باعث رشد گیاهان و ایجاد مراتع می‌گردد. به همین علت کشاورزان کلمه «بهار» را برای سبز شدن مراتع بکار می‌برند و می‌گویند:  <blockquote>«امسال بهار خوبست و یا امسال بهاری نشد».  </blockquote>موضوع متغیر بودن باران در منطقه صحرایی از نظر اقتصادی اهمیت زیادی ندارد، زیرا این منطقه در ایران ساکنین زیادی ندارد. در صورتی که در منطقه کوهپایه‌ای یا نیمه صحرایی به علت وجود بعضی از شهرهای بزرگ مانند تهران، تغییر باران در سالهای مختلف اهمیت فراوان دارد و از نظر بروز سالهای خشک عواقب اقتصادی و اجتماعی وخیمی را در بر دارد. 

=== آب و هوای معتدل یا (نوعC) ===
شرط وجود این آب و هوا در یک منطقه، آن است که میزان‌گرمای متوسط سردترین ماه‌هاکمتر از ۳- درجه و حداکثرگرمترین ماه‌ها، بالاتر از ۱۸ درجه نباشد. وسعت این منطقه در حدود ل ایران یعنی چهار صدهزار کیلومتر مربع (400/000) می‌باشد و بیشتر جمعیت ایران در این منطقه زندگی می‌کنند. هرگاه این منطقه را با ایران مقایسه کنیم، غیر از کرانه‌های دریای مازندران، قسمتهایی از داخل ایران را در بر دارد که ارتفاع آن بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر است و تنها در سواحل دریای مازندران این آب و هوا را با ارتفاع بسیار کمی مشاهده می‌کنیم به همین علت این آب و هوا به دو بخش کوهستانی و خزری تقسیم می‌گردد: 

==== آب و هوای معتدل کوهستانی ====
این منطقه شامل کوهستانها و نواحی کوهستانی آذربایجان، [[البرز]]، [[زاگرس]] و قسمتی از برجستگیهای مرکزی ایران می‌باشد. طبق نظریه دانشمندان این نوع آب و هوا در نواحی ساحلی دریای مدیترانه تا ارتفاع کم وجود دارد و به علت وجود کوه‌های آلپ، و کارپات بادهای شمالی به این منطقه نفوذ نکرده و اختلاف متوسط حرارت آن در دی ماه بین ۵ تا ۱۰ درجه است. در صورتی که در سواحل جنوبی دریای مازندران به علت نفوذ بادهای سرد آسیایی این اختلاف در همین ماه بین صفر تا ۵ درجه است. بنابراین منطقه ایران سردتر از سواحل دریای مدیترانه است. ولی در ماه‌های گرم هماهنگی بیشتر وجود داشته و میزان‌گره‌ای متوسط در بیشتر ایستگاه‌ها از ۲۲ درجه سانتیگراد تجاوز می‌کند. به همین جهت علامت A به فرمول کوپن CS افزوده شده است و این نوع آب و هوا را با CSA نشان می‌دهد. در مورد باران، طبق نظر کوپن این منطقه دارای بارانهای زمستانی است و هر چه به طرف فصول گرم پیش رویم، مقدار آن کم می‌شود و در سراسر منطقه کوهستانی که دارای آب و هوای معتدل است، می‌توان [[شیراز]]، [[همدان]]، [[سنندج]]، [[تبریز]] و فریمان را ذکر کرد. در کلیه نقاط فوق‌الذکر سردترین ماه‌ها دی است (غیر از [[تبریز]] که در طول ۱۲ سال، بهمن سردترین ماه‌ها و مقدار ۶/۱ سانتیگراد بوده است).گرمترین این نقاط [[شیراز]] است که متوسط دی ماه ۵ درجه سانتیگراد می‌باشد. حداکثر متوسط در شیراز و فریمان در ماه تیر است ولی در ایستگاه‌های دیگر ([[همدان]]، [[سنندج]]، [[تبریز]]) در مرداد نیز دیده می‌شود. 

حداکثر مطلق در این نقاط تا ۴۰ درجه سانتیگراد اندازه‌گیری شده است، همچنین در زمستانها حتی در [[شیراز]] حداقل مطلق زیر صفر دیده می‌شود و بین کلیه نقاط بالا از همه پایین‌تر فریمان است که تا ۲۳- اندازه‌گیری شده است. نزولات این منطقه در قسمتهای شمال بیشتر به صورت برف است، مقدار باران در [[شیراز]] ۳۳۶ میلیمتر در زمستان مشاهده می‌شود. در صورتی که حداکثر باران در [[تبریز]]، [[همدان]]، [[سنندج]]، فریمان بیشتر در فروردین یا اردیبهشت است. تابستان این منطقه خشک و تنها گاهی براثر باران‌های سیل‌آسای غیر منظم تابستانی، خرابیهایی بوجود می‌آید و باید در نظر داشت که مقدار این باران در مقدار باران سالیانه اثر زیادی ندارد. 

==== آب و هوای معتدل خزری ====
رشته کوه‌های [[البرز]] عامل مؤثری است که بین سواحل شمالی و جنوبی آن دو نوع آب و هوای کاملاً متمایز بوجود آورده است. این اختلاف براثر ازدیاد بارانهای قسمت شمالی کوه‌های [[البرز]] می‌باشد که بکلی زندگی گیاهی و انسانی را با قسمت جنوب آن متفاوت ساخته است. این منطقه شامل سواحل تالش، [[استان گیلان|گیلان]]، [[استان مازندران|مازندران]] و [[گرگان]] است که حد آن تا یال (خط الرأس) کوه‌های [[البرز]] کشیده شده و وسعتش بین ۲۰ تا ۲۵ هزار کیلومتر مربع می‌باشد. اختلاف این آب و هوا با نوع معتدل کوهستانی روی مقدار و فصل ریزش باران است. به علت حداکثر بارندگی در بهار و پاییز و حرارت معتدل، اقلیم خزر از نوع مدیترانه‌ای محسوب می‌شود. ولی اختلاف بارندگی سالیانه کاملاً بوضوح دیده می‌شود. طبق تقسیم‌بندی‌کوپن سواحل جنوبی دریای مازندران دارای دو نوع آب و هوای معتدل می‌باشد. 

# خزری مرطوب (CFSA)؛
# خزری خشک (CSA).

در مورد تعداد ایستگاه‌های سواحل دریای مازندران باید در نظر داشت که به علت وسعت این منطقه و اهمیت آن از نظر انسانی و اقتصادی ایستگاه‌های بیشتری از سابق وجود دارد و این موضوع چنانکه گفته شد، اهمیت انسانی و اقتصادی این منطقه را بخوبی اثبات می‌کند. از ایستگاه‌های سواحل دریای مازندران که عوامل آب و هوا را به دست داده است: [[انزلی]]، [[آستارا]]، [[گرگان]] معرف آب و هوای جنوب‌غربی، جنوب‌شرقی است (CFCA) خزری مرطوب و رامسر و نوشهر نمونه آب و هوای قسمت مرکزیست CSA) خزری خشک) با تقسیمات کوپن حرف f موقعی در مورد آب و هوای نوع (c) بکار می‌رود که مقدار باران هیچ ماهی کمتر از ۳۰ میلیمتر نباشد، در مورد [[آستارا]] و [[گرگان]] در یکی دو ماه ممکن است، این مقدار به اندازه ۲ میلیمتر فقط کمتر باشد؛ یعنی ۲۸ میلیمتر، و چون از نظر درجه حرارت تمام ایستگاه‌ها که سردترین ماه سال را دی نشان می‌دهد، در این جا سردترین ماه بهمن است (به علت زیاد بودن رطوبت هوا). 

در [[آستارا]] حد متوسط بهمن ۵/۳ درجه سانتیگراد و در [[گرگان]] که از تمام ایستگاه‌ها گرمتر است، حد متوسط ۷ درجه سانتیگراد می‌باشد. البته این اختلاف عجیب نیست، زیراکه: 

# عرض جغرافیایی [[آستارا]] از [[گرگان]] زیادتر است؛
# [[آستارا]] تحت تأثیر آبهای سرد شمالی دریای مازندران بوده ولی [[گرگان]] نه تنها در مجاور آبهای گرم است، بلکه مجاورت صحرای [[ترکمن]] و ریگهای روان بر این منطقه بی اثر نیست. 

در مورد گرمترین ماه‌ها همچنانکه گفته شد باید مرداد را در نظر گرفت و بطور متوسط تمام ایستگاه‌ها عدد ۲۶ را نشان می‌دهد. این مقدار نسبت به مطلق داخلی فلات قابل مقایسه نبوده و به مراتب کمتر است، ولی برای تمام سالها این طور نیست. در ضمن، اختلاف درجه حرارت به علت اختلاف رطوبت از طرف جنوب‌شرقی زیادتر می‌شود. به طوری که حداکثر متوسط در [[انزلی|بندر انزلی]] تا ۳۵ درجه سانتیگراد و در [[گرگان]] تا ۴۴ درجه سانتیگراد دیده شده است. این نکته می‌رساند که ناحیه [[گرگان]] از حیث درجه حرارت در تابستان بی‌شباهت به کویرهای، داخلی نیست. حداقل مطلق در طول سالهای اندازه‌گیری شده در ایستگاه‌های این منطقه ۹ درجه بوده است که در [[انزلی|بندر انزلی]] ثبت شده است. 

حداکثر باران در این منطقه دیده می‌شود و مقدار آن به اندازه‌ای است که با هیچ یک از نقاط دیگر قابل مقایسه نمی‌باشد. همچنین در طول این منطقه حداکثر را در بندر انزلی باید در نظر گرفت (۲۰۸۹ میلیمتر) و هر چه به طرف مغرب و شرق پیش رویم مقدار باران به تدریج کمتر می‌شود؛ به طوری که آستارا دارای ۱۳۲۶ و [[گرگان]] ۱۱۵۴ میلیمتر است. (علت تقسیم این منطقه به دو قسمت CFSA و CSA از نظر مقدار و روش ریزش باران است. زیرا در نوع اول CFSA ؛ = C معتدل، = F باران تمام ماه‌ها بیش از ۳۰ میلیمتر، = S فصل باران به پاییز نزدیکتر است و ۹، = حداکثر گرمترین ماه‌ها بیش از ۲۲ درجه سانتیگراد است، زیرا تمام ماه‌ها کمتر از ۳۰ میلیمتر باران ندارد. در صورتی که در نوع دوم CSA یعنی سواحل جنوبی مازندران که از رامسر تا نوشهر کشیده شده تابستانها خشکتر و میزان باران کمتر از ۳۰ میلیمتر بوده و به همین جهت خشک است و این خشکی بین بارانهای بهار و پاییز و زمستان وقفه‌ای حاصل می‌کند s) یعنی در فصل باران وقفه‌ای حاصل می‌شود) درجه حرارت این منطقه در زمستان به صفر و در تابستان تا ۳۵ درجه می‌رسد. 

=== آب و هوای سرد ===
قسمت چهارم و پنجم آب و هوای سرد نوع D و :E یا جنگلی سرد است. هرگاه حرارت متوسط سردترین ماه‌ها از ۳-کمتر باشد در منطقه آب و هوای جنگلی سرد D هستیم. حدود این منطقه تقریباً به این ترتیب است که مثلاً در ارومیه که ارتفاع آن ۱۳۰۰ متر می‌باشد، متوسط دی ماه ۵/۲- درجه سانتیگراد است، بنابراین اگر صد متر از این نقطه بالا رویم به ۳- و پس از آن به پایین‌تر از ۳- خواهیم رسید. بنابر این با رسم خطوط هم ارتفاع و یا خطوط هم گرما معلوم می‌شود که کوه‌های مرکزی ترکیه در مغرب [[ارومیه]] و سایر نقاط کوهستانی را می‌توان دارای آب و هوای سرد نامید. 

بطور کلی دانستن وضعیت آب و هوایی ایران، درجه حرارت و برودت، فصل و زمان بارشهای جوی (برف، باران، تگرگ) و یا دیگر عناصر اقلیمی نتایج با اهمیتی برای [[کشاورزی در ایران|کشاورزی]] (کاشت، داشت و برداشت)، باغداری، [[دامپروری در ایران|دامداری]]، به دنبال دارد. علاوه بر آن سیاحان و جهانگردان و ایرانگردان نیز با دانستن آب و هوای مناطق گوناگون کشور، در انتخاب فصل سفر، وسیله سفر، شهر مورد علاقه به راحتی قادر به تصمیم‌گیری می‌باشند و از جاذبه‌های طبیعی و انسانی کشور بهره بیشتری خواهند برد.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[موقعیت جغرافیایی ایران]]
* [[سابقه تاریخی نام ایران]]
* [[ایران در خاورمیانه]]
* [[زمین شناسی و معادن ایران]]
* [[دوران زمین شناسی سرزمین ایران]]
* [[معادن ایران]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: [https://alhoda.ir موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

== نویسنده مقاله ==
کیانوش کیانی هفت لنگ
[[رده:جغرافیا]]