نمایش مبدأ برای آب و هوای معتدل

[[پرونده:بهنه-بندی-اقلیمی-چهارگانه-ایرانعکس-768x550.jpg|بندانگشتی|نقشه گروه بندی اقلیم ایران، قابل بازیابی از https://iranreb.com/07/2022/climatic-groupings-of-iran.html]]
شرط وجود این آب و هوا در یک منطقه، آن است که میزان‌گرمای متوسط سردترین ماه‌هاکمتر از ۳- درجه و حداکثرگرمترین ماه‌ها، بالاتر از ۱۸ درجه نباشد. وسعت این منطقه در حدود یک چهارم ایران یعنی چهار صدهزار کیلومتر مربع (400/000) می‌باشد و بیشتر جمعیت ایران در این منطقه زندگی می‌کنند. هرگاه این منطقه را با ایران مقایسه کنیم، غیر از کرانه‌های دریای مازندران، قسمتهایی از داخل ایران را در بر دارد که ارتفاع آن بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر است و تنها در سواحل دریای مازندران این آب و هوا را با ارتفاع بسیار کمی مشاهده می‌کنیم به همین علت این آب و هوا به دو بخش کوهستانی و خزری تقسیم می‌گردد:

==== آب و هوای معتدل کوهستانی ====
این منطقه شامل کوهستانها و نواحی کوهستانی آذربایجان، [[البرز]]، [[زاگرس]] و قسمتی از برجستگی های مرکزی ایران می‌باشد. طبق نظریه دانشمندان این نوع آب و هوا در نواحی ساحلی دریای مدیترانه تا ارتفاع کم وجود دارد و به علت وجود کوه‌های آلپ، و کارپات بادهای شمالی به این منطقه نفوذ نکرده و اختلاف متوسط حرارت آن در دی ماه بین ۵ تا ۱۰ درجه است. در صورتی که در سواحل جنوبی دریای مازندران به علت نفوذ بادهای سرد آسیایی این اختلاف در همین ماه بین صفر تا ۵ درجه است. بنابراین منطقه ایران سردتر از سواحل دریای مدیترانه است. ولی در ماه‌های گرم هماهنگی بیشتر وجود داشته و میزان‌گره‌ای متوسط در بیشتر ایستگاه‌ها از ۲۲ درجه سانتیگراد تجاوز می‌کند. به همین جهت علامت A به فرمول کوپن CS افزوده شده است و این نوع آب و هوا را با CSA نشان می‌دهد. در مورد باران، طبق نظر کوپن این منطقه دارای بارانهای زمستانی.

است و هر چه به طرف فصول گرم پیش رویم، مقدار آن کم می‌شود و در سراسر منطقه کوهستانی که دارای آب و هوای معتدل است، می‌توان [[شیراز]]، [[همدان]]، سنندج، [[تبریز]] و فریمان را ذکر کرد. در کلیه نقاط فوق‌الذکر سردترین ماه‌ها دی است (غیر از تبریزکه در طول ۱۲ سال، بهمن سردترین ماه‌ها و مقدار 1/6 سانتیگراد بوده است).گرمترین این نقاط [[شیراز]] است که متوسط دی ماه ۵ درجه سانتیگراد می‌باشد. حداکثر متوسط در شیراز و فریمان در ماه تیر است ولی در ایستگاه‌های دیگر ([[همدان]]، سنندج، [[تبریز]]) در مرداد نیز دیده می‌شود.

حداکثر مطلق در این نقاط تا ۴۰ درجه سانتیگراد اندازه‌گیری شده است، همچنین در زمستانها حتی در شیراز حداقل مطلق زیر صفر دیده می‌شود و بین کلیه نقاط بالا از همه پایین‌تر فریمان است که تا ۲۳- اندازه‌گیری شده است. نزولات این منطقه در قسمتهای شمال بیشتر به صورت برف است، مقدار باران در [[شیراز]] ۳۳۶ میلیمتر در زمستان مشاهده می‌شود. در صورتی که حداکثر باران در [[تبریز]]، [[همدان]]، [[سنندج]]، فریمان بیشتر در فروردین یا اردیبهشت است. تابستان این منطقه خشک و تنها گاهی براثر باران‌های سیل‌آسای غیر منظم تابستانی، خرابیهایی بوجود می‌آید و باید در نظر داشت که مقدار این باران در مقدار باران سالیانه اثر زیادی ندارد.

==== آب و هوای معتدل خزری ====
رشته کوه‌های البرز عامل مؤثری است که بین سواحل شمالی و جنوبی آن دو نوع آب و هوای کاملاً متمایز بوجود آورده است. این اختلاف براثر ازدیاد بارانهای قسمت شمالی کوه‌های البرز می‌باشد که بکلی زندگی گیاهی و انسانی را با قسمت جنوب آن متفاوت ساخته است. این منطقه شامل سواحل تالش، [[استان گیلان|گیلان]]، [[استان مازندران|مازندران]] و [[گرگان]] است که حد آن تا یال (خط الرأس) کوه‌های البرز کشیده شده و وسعتش بین ۲۰ تا ۲۵ هزار کیلومتر مربع می‌باشد. اختلاف این آب و هوا با نوع معتدل کوهستانی روی مقدار و فصل. ریزش باران است. به علت حداکثر بارندگی در بهار و پاییز و حرارت معتدل، اقلیم خزر از نوع مدیترانه‌ای محسوب می‌شود. ولی اختلاف بارندگی سالیانه کاملاً بوضوح دیده می‌شود. طبق تقسیم‌بندی‌کوپن سواحل جنوبی دریای مازندران دارای دو نوع آب و هوای معتدل می‌باشد:

# خزری مرطوب (CFSA)؛
# خزری خشک (CSA).

در مورد تعداد ایستگاه‌های سواحل دریای مازندران باید در نظر داشت که به علت وسعت این منطقه و اهمیت آن از نظر انسانی و اقتصادی ایستگاه‌های بیشتری از سابق وجود دارد و این موضوع چنانکه گفته شد، اهمیت انسانی و اقتصادی این منطقه را بخوبی اثبات می‌کند. از ایستگاه‌های سواحل دریای مازندران که عوامل آب و هوا را به دست داده است: [[انزلی]]، [[آستارا]]، [[گرگان]] معرف آب و هوای جنوب‌غربی، جنوب‌شرقی است (CFCA) خزری مرطوب و رامسر و نوشهر نمونه آب و هوای قسمت مرکزیست CSA) خزری خشک) با تقسیمات کوپن حرف f موقعی در مورد آب و هوای نوع (c) بکار می‌رود که مقدار باران هیچ ماهی کمتر از ۳۰ میلیمتر نباشد، در مورد [[آستارا]] و [[گرگان]] در یکی دو ماه ممکن است، این مقدار به اندازه ۲ میلیمتر فقط کمتر باشد؛ یعنی ۲۸ میلیمتر، و چون از نظر درجه حرارت تمام ایستگاه‌ها که سردترین ماه سال را دی نشان می‌دهد، در این جا سردترین ماه بهمن است (به علت زیاد بودن رطوبت هوا). در [[آستارا]] حد متوسط بهمن 3/5 درجه سانتیگراد و در [[گرگان]] که از تمام ایستگاه‌ها گرمتر است، حد متوسط ۷ درجه سانتیگراد می‌باشد. البته این اختلاف عجیب نیست، زیراکه:

# عرض جغرافیایی آستارا از [[گرگان]] زیادتر است؛
# آستارا تحت تأثیر آبهای سرد شمالی دریای مازندران بوده ولی [[گرگان]] نه تنها در مجاور آبهای گرم است، بلکه مجاورت صحرای ترکمن و ریگهای روان بر این منطقه بی اثر نیست. 

در مورد گرمترین ماه‌ها همچنانکه گفته شد باید مرداد را در نظر گرفت و بطور متوسط تمام ایستگاه‌ها عدد ۲۶ را نشان می‌دهد. این مقدار نسبت به مطلق داخلی فلات قابل مقایسه نبوده و به مراتب کمتر است، ولی برای تمام سالها این طور نیست. در ضمن، اختلاف درجه حرارت به علت اختلاف رطوبت از طرف جنوب‌شرقی زیادتر می‌شود. به طوری که حداکثر متوسط در بندر [[انزلی]] تا ۳۵ درجه سانتیگراد و در [[گرگان]] تا ۴۴ درجه سانتیگراد دیده شده است. این نکته می‌رساند که ناحیه [[گرگان]] از حیث درجه حرارت در تابستان بی‌شباهت به کویرهای، داخلی نیست. حداقل مطلق در طول سالهای اندازه‌گیری شده در ایستگاه‌های این منطقه ۹ درجه بوده است که در بندر [[انزلی]] ثبت شده است.

حداکثر باران در این منطقه دیده می‌شود و مقدار آن به اندازه‌ای است که با هیچ یک از نقاط دیگر قابل مقایسه نمی‌باشد. همچنین در طول این منطقه حداکثر را در بندر انزلی باید در نظر گرفت (۲۰۸۹ میلیمتر) و هر چه به طرف مغرب و شرق پیش رویم مقدار باران به تدریج کمتر می‌شود؛ به طوری که [[آستارا]] دارای ۱۳۲۶ و [[گرگان]] ۱۱۵۴ میلیمتر است. (علت تقسیم این منطقه به دو قسمت CFSA و CSA از نظر مقدار و روش ریزش باران است. زیرا در نوع اول CFSA ؛ = C معتدل، = F باران تمام ماه‌ها بیش از ۳۰ میلیمتر، = S فصل باران به پاییز نزدیکتر است و ۹ = حداکثر گرمترین ماه‌ها بیش از ۲۲ درجه سانتیگراد است، زیرا تمام ماه‌ها کمتر از ۳۰ میلیمتر باران ندارد. در صورتی که در نوع دوم CSA یعنی سواحل جنوبی مازندران که از رامسر تا نوشهر کشیده شده تابستانها خشکتر و میزان باران کمتر از ۳۰ میلیمتر بوده و به همین جهت خشک است و این خشکی بین باران های بهار و پاییز و زمستان وقفه‌ای حاصل می‌کند s) یعنی در فصل باران وقفه‌ای حاصل می‌شود) درجه حرارت این منطقه در زمستان به صفر و در تابستان تا ۳۵ درجه می‌رسد.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[اشکال ناهمواری های ایران]]
* [[دماوند، سمبل پایداری ایران]]
* [[سهند]]
* [[کوه سبلان]]
* [[کوه تفتان]]

== منبع اصلی ==
کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: [https://alhoda.ir موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

== نویسنده مقاله ==
کیانوش کیانی هفت لنگ
[[رده:جغرافیا]]