نمایش مبدأ برای ابن سینا، پزشک

[[پرونده:ابن سینا.jpg|بندانگشتی|ابن سینا برگرفته از سایت مدیاسافت قابل بازیابی از https://mediasoft.ir/%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D8%A7/]]
ابن سینا، ابوعلی حسین بن عبدالله بن سینا(370-428ق / ؟م)، فیلسوف و پزشک نامدار ایرانی. بیشتر اطلاعات ما درباره ابن سینا از زندگی‌نامه‌ای که خود وی بر شاگردش ابوعبید جوزجانی تقریر کرده و نیز افزوده‌های بعدی این شاگرد به دست آمده‌است. از پدری از مردم بلخ ـ از کارگزاران دولت سامانی ـ و مادری به نام ستاره ـ از مردم روستایی نزدیک خرمیثن (از توابع بخارا) ـ زاده شد. سپس به بخارا رفت. در10 سالگی همه قرآن و بسیاری از مباحث علمی و ادبی را فراگرفت. حساب مقدماتی را از سبزی فروشی به نام محمد مساحی و مقدمات فلسفه و المجسطی بطلمیوس را از ابوعبدالله ناتلی آموخت اما خیلی زود از استادان پیشی گرفت و از آن پس بدون استاد به مطالعه پرداخت و پزشکی را نیز نزد خود آموخت تا آنکه در 18 سالگی به گفته خود بر تمام علوم روزگار خود مسلط شد<ref>علی بن زید بیهقى، '''''تتمه صوان الحکمة'''''، به کوشش محمد شفیع، لاهور، 1351ق/1935م، ص 38-43.</ref><ref>قفطی، '''''تاریخ الحکماء'''''، گزیده زوزنی، به کوشش یولیوس لیپرت، لایپزیگ، 1903م، ص 413-415.</ref><ref>ابن ابی اصیبعه، احمد، عیون الانباء '''''فی طبقات الاطباء'''''، به کوشش آوگوست مولر، قاهره، 1299ق. ج2، ص 2.</ref><ref>خراسانی، شرف الدین، '''''«ابن سینا»، دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج 4، ص 1-2.</ref>. ابن سینا چندی در بخارا به [[سامانیان]] خدمت کرد و پس از سقوط آنان در 392ق / ؟م به گرگانج (جرجانیه)، پایتخت آن روزگار خوارزم رفت و به جمع دانشمندان برجسته دربار [[خوارزمشاهیان|خوارزمشاهان]] آل مأمون، همچون [[ابوریحان بیرونی]]٭، ابونصر عراق٭، [[ابوسهل مسیحی]]٭، [[ابوعلی حبوبی]]٭ و دیگران پیوست و از حمایت فرمانروایان این سرزمین، ابوالحسن علی بن مأمون و سپس برادرش ابوعلی مأمون بن مأمون و نیز وزیر دانشور آنان ابوالحسن (یا ابوالحسین) سهیلی بهره مند شد. در حدود 403ق / ؟م به جرجان (نزدیک گنبد کاووس فعلی) رفت<ref>علی بن زید بیهقى، صص 44-45.</ref><ref>قفطی، ص 417.</ref>. و از آنجا به [[ری]] (چسبیده به تهران کنونی) و در حدود 405ق / ؟م به قزوین و سپس [[همدان]] رفت و به دربار شمس الدوله، فرمانروای [[آل بویه]] پیوست و در 406ق / ؟م وزیر او شد. اما سپاهیان شمس الدوله خیلی زود از سخت‌گیری‌های ابن سینا به تنگ آمدند و بر او شوریدند. ابن سینا مخفی شد، اما پس از آنکه شمس الدوله به دانش پزشکی او نیازمند شد دیگر بار به وزارت منصوب شد. در حدود 414ق / ؟م به [[اصفهان]] رفت و به دربار علاء الدوله پسر کاکویه، فرمانروای آل کاکویه پیوست و تازه از این هنگام به آرامشی نسبی دست یافت<ref>علی بن زید بیهقى، ص 47 تا 51.</ref><ref>قفطی، ص 419-420.</ref>. در 425ق / ؟م هنگامی که [[اصفهان]] برای مدتی کوتاه به اشغال سپاهیان مسعود غزنوی درآمده بود، کتابخانه ابن سینا نیز به تاراج رفت و به غزنه برده شد<ref>علی بن زید بیهقی، ص 58.</ref><ref>ابن اثیر، '''''الکامل فی التاریخ'''''، چ بیروت، 1982م، ج 9، ص 435-436.</ref><ref>حسینی، صدر الدین بن علی، '''''اخبار الدوله السلجوقیه'''''، به کوشش ضیاء الدین بونیاتوف، مسکو، 1980، ص 30.</ref><ref>خواند میر، غیاث الدین بن همام، '''''حبیب السیر'''''، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران، 1333ش، ج 2، ص 447.</ref><ref>سجادی، صادق و سید علی آل داوود، «آل کاکویه»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج 2، ص 110.</ref>. وی در 428ق / ؟م هنگامی که همراه علاء الدوله به [[همدان]] رفته بود در این شهر درگذشت و در همان جا به خاک سپرده شد<ref>علی بن زید بیهقى، ص 58.</ref><ref>قفطی، ص 426.</ref>.

ابن سینا بزرگترین پزشك عصر خود و یكی از بزرگترین پزشكان همه اعصار بود. دایره المعارف بزرگ طبی او، القانون فی الطب نه فقط در دنیای اسلام، كه در اروپای لاتینی نیز تا شش سده به عنوان عالی‌ترین مأخذ باقی ماند. این اثر حاوی تعدادی ملاحظات بدیع است. ولی مقبولیتش در نزد مردم به خاطر ترتیب منظم و مطالب آن است. این كتاب الحاوی رازی، كامل الصناعه اهوازی و حتی آثار جالینوس را تحت الشعاع قرار داد. تمیز ذات الجنب (Pleurisy) و التهاب میان سینه(Mediastinitis)، خاصیت سرایت پذیری سل، انتشار بیماری‌ها بوسیله آب و خاك، توصیف دقیق عوارض پوستی، بیماری‌ها و انحرافات جنسی، بیماری‌‌های عصبی، بسیاری موضوعات روانی و آسیب‌شناسی، ولو اینكه بد توصیف شده، با دقت مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در بخش ادویه مفرده 760 دارو مورد توجه قرار گرفته و روش‌های داروشناسی به اختصار بیان شده است<ref>کرامتی، یونس، '''''«پزشکی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج 13، ص 654.</ref>.

درباره مآخذ القانون ابن سینا به ندرت تحقیقی صورت پذیرفته است. برخی بر آنند كتاب وی در واقع تلخیصی از الحاوی رازی است<ref>Fellmann, I., '''''"Ist der Qanun des Ibn Sina eine Plagiast des Kitab al-Hawi von ar-Razi?"''''', Zeitschrift für Geschichte der arabisch-islamischen Wissenschaften, Frankfurt, 1984, Vol. I, PP 148-154.</ref>. بررسی این موضوع شایسته تحقیق بیشتر است. اما تردیدی نیست كه ابن سینا بخش قابل توجهی از كتاب پنجم القانون را كلمه به كلمه از الكناش الصغیر ابن سرابیون نقل کرده است و قاعدتاً مواضع دیگر القانون، و نیز از قرباذین شاپور بن سهل، الحاوی رازی، و آثار یوحنا بن ماسویه به همین شكل بهره برده است<ref>کرامتی، یونس، ابن سرابیون، '''''دایره المعارف الاسلامیه الکبری'''''، 3/241-242.</ref>. القانون را نخست گراردوس کرمونایی درسده 12م به لاتینی ترجمه کرد و بعدها آندره‌آس آلپاگوس نیز آن را به لاتینی ترجمه کرد. یک ترجمه عبری نیز از این کتاب در دست است.

ابن سینا یک دستگاه رصدی بسیار دقیق اختراع کرد که در واقع نسخه کامل شده دستگاه رصدی دیگری موسوم به ذات الشعبتین است. او رساله اتخاذ الآلات الرصدیه را درباره چگونگی کار با این دستگاه نوشت<ref>ابن سینا، '''''اتخاذ الآلات الرصدیه'''''، دست نویس شماره Or 184 کتابخانه دانشگاه لیدن، چاپ تصویری به کوشش فواد سزگین به عنوان ضمیمه مقاله «قضیه اکتشاف الآله الرصدیه: عصا یعقوب»، مجله تاریخ العلوم العربیه و الاسلامیه، ج2، فرانکفورت، 1985.</ref>. آیلهارد ویدمان پژوهشگر برجسته آلمانی در 1925م مقاله مبسوطی درباره این اثر نوشت و سپس آن را به آلمانی ترجمه کرد<ref>Wiedemann, E., '''''"Uber ein von Ibn Sina(Avicenna) hergestelltes Beobachtungsinstrument"''''', Zeitschrift fur Instrumentenkunde, 1925, Vol. XLV.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard and Th. W. Juynboll, '''''"Avicennas Schrift uber ein von ihm ersonnenes Beobachtungsinstrument"''''', Acta Orientalia, XI (5), 1926.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[سامانیان]]
* [[ابوسهل مسیحی]]
* [[ابوعلی حبوبی]]
* [[ابوریحان بیرونی]]
* [[همدان]]
* [[اصفهان]]
* [[آل بویه]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
یونس كرامتی
[[رده:علوم و فنون]]