نمایش مبدأ برای ایران ساسانی، دین

'''ایران ساسانی، دین'''، با روی کار آمدن [[ساسانیان]] در ایران، [[زرتشتی، دین|آئین زرتشتی]] دین رسمی کشور شد که از ویژگی‌های [[ساسانیان|حکومت ساسانی]] است. ساختار [[ساسانیان|حکومت ساسانیان]]<sup>*</sup>، بر اساس اتحاد دین و دولت بوده است. 

[[ساسانیان]] از خاندانی روحانی برخاستند. ساسان، جدّ بزرگ این خاندان، هیربَد [[آتشکده]] اَناهیتا در استخر پارس بود<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین؛ زرین‌کوب، روزبه. «تاریخ سیاسی ساسانیان»، '''''تاریخ ایران باستان'''''. ج 4، تهران: سمت، 1379، ص 6. </ref>. با اینکه [[اردشیر بابکان]]<sup>*</sup>، مؤسس سلسله [[ساسانیان|ساسانی]] در 224م بر اشکانیان پیروزی یافت، استقرار قطعی قدرت [[ساسانیان]] بی درنگ به دست نیامد. در واقع، اردشیر که برای غلبه بر آشفتگی‌های موجود، تصمیم به ایجاد وحدت و تمرکز در سراسر کشور گرفته بود، استقرار یک آئین رسمی و اتحاد میان دین و دولت را لازم دید. بدین ترتیب، [[اردشیر بابکان|اردشیر]] برای تثبیت حکومت خویش، از تبلیغات دینی نیز بهره برد<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین؛ زرین‌کوب، روزبه. «تاریخ سیاسی ساسانیان»، '''''تاریخ ایران باستان'''''. ج 4، تهران: سمت، 1379، ص 11.</ref><ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''روزگاران ایران.''''' ج 1، تهران: سخن، 1374، ص 171.</ref><ref>بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 131.</ref><ref>Boyce, M. '''''Zoroastrianism,Their Religious Beliefs and Practices'''''. London: Routledge, 1979, P. 101.</ref>. 
[[پرونده:یکی از قدیمی ترین آتشکده های مسیحیان.jpg|بندانگشتی|یکی از قدیمی ترین آتشکده های ساسانیان،برگرفته از سایت تبیان، برگرفته از  [https://www.tebyan.net/news/194832/%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C /https://www.tebyan.net/news/194832]]]
بر اساس متن پهلویِ ''[[دینکرد]]''، یکی از اقدام‌های [[اردشیر بابکان]]<sup>*</sup> گردآوری و تنظیم ''[[اوستا]]''<sup>*</sup> بود که به دست هیربدانْ هیربدوی، تَنسر (توسر) انجام گرفت. وی نخستین روحانی [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] [[ساسانیان|عهد ساسانی]] است که نامش در متن‌های تاریخی آمده است<ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: ابن سینا، 1351، ص 162. </ref><ref>کولونین، ولادیمیر. '''''تمدن ایران''''' '''''ساسانی'''''. ترجمه عنایت‌الله رضا، تهران: نشر علمی فرهنگی، 1372، ص 132.</ref>. به این ترتیب، [[اردشیر بابکان|اردشیر]] با دادن اختیاراتی به تنسر و دیگر روحانیان زرتشتی، سلطنت خود را با حمایت اهل دین مربوط ساخت<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''روزگاران''''' '''''ایران'''''. ج 1، ص 177. </ref>. 

در اوایل [[ساسانیان|عصر ساسانی]]، اصلاح گاهشماری [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] انجام شد. همچنین، [[ساسانیان]] استفاده از تندیس را در آیین‌های دینی ممنوع کردند و در بناهای مقدس به جای شمایل، [[آتش]] مقدس نشاندند<ref>برای تفصیل، نک: بویس. همان. ص 133-138؛ Boyce. Ibid. PP. 104-109 .</ref>. سپس [[شاپور]] اول فرمان داد تا بخش‌هایی از ''[[اوستا]]'' درباره [[پزشکی]]، نجوم، حکمت و بلاغت را که در سرزمین‌های دیگر پراکنده شده بود، گردآورده، به ''[[اوستا]]'' بیفزایند<ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: ابن سینا، 1351، ص 162. </ref><ref>بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آن‌ها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 143.</ref><ref>Boyce, M. '''''Zoroastrianism,Their Religious Beliefs and Practices'''''. London: Routledge, 1979, P. 113.</ref>. 

دومین روحانی بزرگ [[ساسانیان|عصر ساسانی]] کردیر (کرتیر) بود که تثبیت نفوذ دستگاه دینی [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] در [[ساسانیان|دوره ساسانی]] با برآمدن وی عملی شد. وی که در زمان [[شاپور]] اول لقب «هیربد» داشت، به تدریج قدرت دینی را در سراسر کشور به دست آورد. کردیر دین‌های غیر [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] را در قلمرو [[ساسانیان]] به شدت سرکوب کرد و نفوذ موبدان را توسعه بسیار بخشید<ref>ویدنگرن، گئو. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی، تهران: نشر مرکز، 1376، ص 54-59.</ref><ref>تفضلی، احمد. «کرتیر و سیاست اتحاد دین و دولت در دوره ساسانی»، '''''یکی قطره باران'''''. تهران: نشر نو، 1370، ص 730-733.</ref><ref>Widengren, G. '''''Mani and Manichaeism.''''' Tr. Ch. Kessler, London: Weidenfeld and Nicolson, 1965, PP. 38ff</ref>. 

دوره پادشاهی نَرسه، مرحله بردباری دینی در قلمرو [[ساسانیان]] بود. این تسامح تا فرمانروایی شاپور دوم ادامه یافت. در این روزگار، رسمی شدن [[مسیحی، دین|مسیحیت]] در امپراتوری روم (313م) و حمایت امپراتور روم از [[مسیحی، دین|مسیحیان]] ایران، سبب شد که دشمنی مذهبی نیز میان ایران و روم پدید آید. 

در نتیجه، سیاست تعصب مذهبی ساسانیان و تعقیب و آزار اقلیت‌های دینی، به ویژه [[مسیحی، دین|مسیحیان]] در [[کشور ایران|ایران]] شدت گرفت. در این ایام، آذر بَدِ مارَسپندان، موبد بزرگ عصر [[شاپور]] دوم به تقویت دستگاه دینی [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] پرداخت.  

به فرمان شاپور دوم، برای رفع اختلاف درباره متن صحیح ''[[اوستا]]''، شورایی به ریاست آذربد مارسپندان تشکیل شد که در آنجا، متن قطعی ''[[اوستا]]'' تصویب، و به 21 نَسک تقسیم گردید<ref>پورداود، ابراهیم. '''''خرده اوستا'''''. بمبئی: 1310، ص 32-33. </ref><ref>آموزگار، ژاله، تفضلی، احمد. '''''اسطوره زندگی زرتشت'''''. تهران: کتاب‌سرای بابل، 1375، ص 103.</ref><ref>کریستن‌سن. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ص 163، 327.</ref><ref>'''''روایات داراب هرمزدیار'''''. ج 1، بمبئی: بریتیش ایندیا پرس، 1922م، ص 287-290.</ref>. 

با کوشش‌های روحانیان بزرگ [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، مانند تنسر، کردیر و آذربد مارسپندان سازمان دینی منظمی ایجاد شد. این تشکیلات به تدریج به وجود آمد و ظاهراً پیش از [[ساسانیان]] وجود نداشت. به این ترتیب، سلسله مراتب روحانیان [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] نیز شکل گرفت.  

روحانیان طبقه فرودست «مُغ» نامیده می‌شدند. مغی که وظایف مهم‌تری به عهده داشت، «موبد» بود و روحانی بزرگ،«موبدانْ موبد» نام داشت. دسته دیگری از روحانیان «هیربد» خوانده می‌شدند که تشریفات مذهبی را انجام می‌دادند و معلمان مدرسه نیز از این دسته بودند<ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: ابن سینا، 1351، ص 138. </ref><ref>موله، م. '''''ایران''''' '''''باستان'''''. ترجمه ژاله آموزگار، تهران: دانشگاه تهران، 1356،ص 96.</ref>. 

روحانیان [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] در [[آتشکده|آتشکده‌]]<nowiki/>ها، دعاها و اعمال دینی را انجام می‌دادند. از میان [[آتشکده|آتشکده‌]]<nowiki/>های کشور، 3 [[آتشکده]] اهمیت خاص داشت: «آذَرْ فَرْنْبَغْ» یا [[آتش]] روحانیان در کاریان [[استان فارس|فارس]]، «آذر گُشَسب» یا [[آتش]] جنگجویان و خاندان شاهی در شیز آذربایجان، و «آذر بُرزینْ مِهر» یا [[آتش]] کشاورزان در کوه ریوند نزدیک [[نیشابور]]<ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: ابن سینا، 1351، ص 187-191.</ref>. 

به عقیده بعضی از محققان، بسیاری از پادشاهان [[ساسانیان|ساسانی]]، و حتی کردیر و آذربد مارسپندان زُروانی<sup>*</sup> مذهب بوده‌اند. برخی دیگر، تاریخ دینی [[ساسانیان|عصر ساسانیان]] را کشمکش میان مزداگرایان و زروانگرایان دانسته‌اند. به هر حال، با اینکه زروانگرایی و مزداگرایی از نظر اعتقادی دو گرایش دینی محسوب می‌شدند، از لحاظ عملی یکی بودند؛ چنان که درباره وجود آئین‌ها و یا دستگاه دینی جداگانه زروانی، شواهدی به دست نیامده است<ref>بویس. همان. ص 142-143، 149.</ref><ref>دوشن ـ گیمن، ژاک. '''''دین ایران باستان'''''. ترجمه رویا منجم، تهران: فکر روز، 1375، ص 367-369.</ref><ref>فرای، ریچارد. '''''میراث باستانی ایران'''''. ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران: علمی و فرهنگی، 1368، ص 358.</ref><ref>Boyce, M. '''''Zoroastrianism,Their Religious Beliefs and Practices'''''. London: Routledge, 1979, P. 112, 118.</ref>. 

گذشته از آئین زروانی که شاخه‌ای از [[زرتشتی، دین|دین زرتشتی]] بود ـ [[کشور ایران|ایران]] [[ساسانیان|عصر ساسانی]] شاهد دو حرکت دینی مستقل نیز بود: [[مانوی، دین|دین مانوی]]<sup>*</sup> و [[مزدکی، آئین|دین مزدکی]]<sup>*</sup> که هر دو سرکوب و پیروانشان قلع و قمع شدند.  

== نیز نگاه کنید به ==

* [[ایران اشكانی، دین|ایران اشکانی، دین]]
* [[ایران مادی، دین]]
* [[ایران هخامنشی، دین]]
* [[زرتشتی، دین]]
* [[زرتشت]]
* [[اردشیر بابکان]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
نامعلوم
[[رده:ادیان و مذاهب]]
[[رده:ادیان]]