نمایش مبدأ برای بهار، محمدتقی (ملک الشعرا)

[[پرونده:محمدتقی بهار.jpg|بندانگشتی|محمدتقی بهار، قابل بازیابی از https://www.hamshahrionline.ir/news/95643/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AA%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DB%B1%DB%B2%DB%B6%DB%B5-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B0]]
بهار، محمدتقی (ملک الشعرا) (1304 ق ـ 1330ش) شاعر، نویسنده، ‌روزنامه نگار، محقق

محمدتقی بهار فرزند محمدکاظم، ‌ملک الشعرای [[آستان قدس رضوی]] بود؛ مقامی که پس از درگذشت پدر به فرمان [[مظفرالدین شاه]] (حک 1313 ـ 1324 ق) به بهار رسید. خاندان پدری بهار خود را از نسل میرزا احمد صبور کاشانی (د 1229 ق)، قصیده سرای مشهور عهد [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] می‌دانند و به همین سبب، ‌پدر بهار تخلص صبوری را برگزید. بهار در چهارسالگی به مکتب رفت و در شش سالگی فارسی و [[قرآن]] را به خوبی می‌خواند. از هفت سالگی نزد پدر [[شاهنامه فردوسی|شاهنامه]] را آموخت و نخستین شعر خود را نیز در همین دوره سرود. اصول ادبیات را نزد پدر فراگرفت و سپس تحصیلاتش را نزد میرزا عبدالجواد مشهور به ادیب نیشابوری (د 1305ش) تکمیل کرد<ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، چ 2، 1368ش، ج 1، ص یک و بیست و دو (مقدمه).</ref>. در بیست سالگی به صف [[انقلاب مشروطه|مشروطه خواهان]] خراسان پیوست و اولین آثار ادبی ـ سیاسی او در روزنامه‌خراسان (25 صفر 1327 تا 25 رجب 1327) به طریق پنهانی و بدون امضا به چاپ می‌رسید که مشهورترین آنها مستزادی خطاب به [[محمد علی شاه]] (حک 1324 ـ 1327 ق) است<ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، چ 2، 1368ش، ج 1، ص11 (مقدمه).</ref>. در 1328، [[نوبهار|روزنامه نوبهار]] را که ناشر افکار [[حزب دمکرات ایران|حزب دمکرات]] بود، منتشر کرد و به عضویت کمیته ایالتی این حزب درآمد. در همین ایام، قصیده «پیام به وزیر خارجه انگلستان» را در اعتراض به قرارداد 1325 / 1907 م در [[حبل المتین|روزنامه حبل المتین]] انتشار داد<ref>بهار، محمدتقی، '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، ‌1351، ج 1، ص204.</ref>. این روزنامه پس از چندی به دلیل مخالفت با حضور قوای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] در [[کشور ایران|ایران]] و مخاصمه با سیاست آن دولت، ‌به امر کنسول روس تعطیل شد، اما بهار بلافاصله روزنامه تازه [[بهار(مجله)|بهار]] را تأسیس کرد. این روزنامه در محرم 1330 به امر وثوق الدوله، ‌وزیر خارجه، ‌تعطیل و بهار نیز دستگیر و به [[استان تهران|تهران]] تبعید گردید<ref>بهار، محمدتقی، '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، ‌1351، ج 1، ص12 ـ 13 (مقدمه).</ref>.  

در 1332، ‌به نمایندگی مجلس سوم [[مجلس شورای ملی|شورای ملی]] انتخاب شد. یکسال بعد دوره سوم [[نوبهار]] را در [[استان تهران|تهران]] منتشر کرد. در 1334 انجمن ادبی دانشکده و نیز [[مجله دانشکده]] را بنیان گذاشت که به اعتقاد او مکتب تازه‌ای در نظم ونثر پدید آورد<ref>بهار، محمدتقی، '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، ‌1351، ج 1، ص13 (مقدمه).</ref>. انتشار [[نوبهار]] بارها ممنوع و دوباره آزاد شد. کودتای 1299ش بهار را برای سه ماه خانه نشین کرد و در همین مدت قصیده به یادماندنی «هیجان روح» را سرود<ref>بهار، محمدتقی، '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، ‌1351، ج 1، ص 347 ـ 352 (به اختصار).</ref>. پس از انتخاب قوام السلطنه به نخست وزیری، ‌بهار به نمایندگی مجلس چهارم برگزیده شد. از آن پس با [[سیدحسن مدرس]]، روحانی نامدار و رهبر فراکسیون اقلیت به همکاری پرداخت. همچنین در این دوره نزد هرتسفلد[Hertfeld]، دانشمند آلمانی، زبان پهلوی می‌آموخت<ref>بهار، محمدتقی، '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، ‌1351، ج 1، ص10 (مقدمه).</ref>. بهار در مجلس پنجم نیز در صف مخالفان جمهوری رضاخانی جای گزید، ‌اما پس از تشنّج در مجلس و اهانت فراکسیون تجدد به مدرّس، ‌از نمایندگی استعفا داد، اما [[میرزا حسن خان مشیرالدوله پیرنیا|مشیرالدوله پیرنیا]] مانع شد. پس از قتل عشقی در تیر 1303ش، بهار خطر مخالفت با سردار سپه را دریافت و اشعاری ظاهراً در نخستین جمهوری، ولی در معنای مخالف آن سرود<ref>مدرس، ‌حسن. '''''مدرس در پنج دوره تقنینیه'''''. ‌به کوشش محمد ترکمان، تهران: 1374، ج 2، ص 55.</ref><ref>بهار، محمدتقی، '''''تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران'''''. تهران: 1363، ج 2، ص 38، 41 ؛</ref>. چندی بعد عوامل نظمیه به سبب نطق تند بهار در اعتراض به پیشنهاد تغییر سلطنت در مجلس قصد ترور او را کردند و به جای وی روزنامه نگاری به نام واعظ قزوینی را به قتل رساندند<ref>بهار، محمدتقی. '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص10 (مقدمه).</ref>. در 1308ش به اتهام مخالفت‌های پنهان با [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] برای مدتی به زندان افتاد و تا 1312ش چند بار به حبس و تبعید محکوم شد. در 1312ش از زندان آزاد و به [[اصفهان]] تبعید شد. در 1313ش با وساطت فروغی برای شرکت در جشن‌های هزاره [[فردوسی]] به [[استان تهران|تهران]] بازگشت<ref name=":0">بهار، محمدتقی. '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص10 و 11 (مقدمه).</ref>. پس از آن دوران کار علمی بهار غنی تر شد. او در 1313ش پس از شش سال وقفه بار دیگر به تدریس تاریخ ادبیات پیش از [[اسلام]] در دارالمعلمین [[استان تهران|تهران]] پرداخت<ref>بهار، محمدتقی، '''''دیوان'''''. ‌به کوشش مهرداد بهار، همان، ص15 (مقدمه).</ref><ref name=":0" />. در 1316ش تدریس دوره دکترای ادبیات [[فارسی]] را به عهده گرفت<ref>بهار، محمدتقی. '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص16(مقدمه).</ref>. با سقوط [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] در شهریور 1320ش مجدداً به فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی روی آورد؛ [[نوبهار|روزنامه نوبهار]] را بار دیگر منتشر کرد<ref>بهار، محمدتقی. '''''بهار و ادب فارسی'''''. به کوشش محمد گلبن، با مقدمه غلامحسین یوسفی، تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص 12 (مقدمه).</ref><ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''.'' به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، ‌چ 2، 1368، ج 1، ص 745 ـ 570 ؛</ref>. از 1322 تا 1326ش رئیس کمیسیون ادبی انجمن روابط فرهنگی [[کشور ایران|ایران]] و شوروی بود. در 1324ش اولین کنگره نویسندگان ایران به ریاست او تشکیل شد. در همین زمان، ‌وزارت فرهنگ در دولت [[احمد قوام السلطنه|قوام السلطنه]] را نیز به عهده گرفت. اما کمی بعد استعفا داد<ref>میرانصاری، ‌علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب ایران'''''. تهران: پژوهشکده‌ اسناد سازمان اسناد ملی ایران، 1377، دفتر 2، ص 275.</ref>. در 1326ش به عنوان نماینده [[استان تهران|تهران]] در مجلس پانزدهم برگزیده شد و ریاست فراکسیون [[حزب دموکرات]] را به عهده گرفت. اما بیماری سل به او مجال نداد و وی ناچار برای درمان به سوئیس رفت<ref>بهار، محمدتقی. '''بهار و ادب فارسی'''. ‌به کوشش محمد گلبن، ‌تهران: 1351، ‌ج 1، ص12 (مقدمه).</ref><ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، چ 2، 1368، ج 1، ‌ص18 (مقدمه) و 806 ـ 807 ؛ </ref>. در 1329ش «جمعیت [[کشور ایران|ایران]] هوادران صلح» به ریاست بهار تشکیل شد<ref>میرانصاری، ‌علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب ایران'''''. تهران: پژوهشکده‌ اسناد سازمان اسناد ملی ایران، 1377، دفتر 2، ص 313.</ref>. سرانجام در خانه مسکونی خود درگذشت و در آرامگاه ظهیرالدوله در شمیران به خاک سپرده شد. برخی معتقدند که پس از [[جامی]]، در انسجام کلام و روانی طبع و جامعیت، ‌شاعری هم پایه بهار نداشته‌ایم<ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، ‌چ 2، 1368، ج 1، ص 22 ـ 23 (مقدمه).</ref>.  

او در شاعری، اصالت کلام را در مضمون و محتوای آن و نه در لفظ و قالب، می‌دانست. به ضوابط و موازین اشعار کهن فارسی پایبند بود. از انواع شعر، بیشتر به قصیده سرایی توجه داشت. قصاید او معمولاً به سبک خراسانی بود. گاه نیز قصاید [[رودکی]]، [[فرخی یزدی|فرّخی]]، [[سنایی غزنوی|سنایی]] و جز آنان را جواب می‌گفت<ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، ‌چ 2، 1368، ج 1، ص 209، 380، ‌824.</ref>. قصیده «بهشت» به لهجه خراسانی و مستزادهای بهار از شاهکارهای او به شمار می‌روند<ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، ‌چ 2، 1368، ج 1، ص 374 و ج 2، ص 1328.</ref>. او در گفتار خود به استعمال صنایع لفظی در حدّی متعادل توجه داشت و به تکلّف نمی‌گرایید<ref>تلخیص از: خطیبی، ‌حسین. «بهار، ‌محمدتقی»، '''''‌دانشنامه جهان اسلام'''''. ‌زیر نظر غلامعلی حدّاد عادل، ‌تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی‌، 1375، ج 4، ص 698 ـ 704.</ref><ref>بهار، محمدتقی. '''''دیوان'''''. به کوشش مهرداد بهار، تهران: توس، ‌چ 2، 1368، ج 1، ص 358.</ref>. از مهم ترین آثارش می‌توان از چهار خطابه ([[استان تهران|تهران]]، ‌1305ش)، ‌احوال [[فردوسی]] ([[اصفهان]]، 1313ش)، ‌سبک شناسی ([[استان تهران|تهران]]، ج 1و2، ‌ج 3، 1326ش)، ‌تاریخ مختصر احزاب سیاسی ([[استان تهران|تهران]]، ‌ج 1، 1321، ج 2، 1363ش)، دیوان اشعار ([[استان تهران|تهران]]، 1335ش)، تصحیح [[تاریخ سیستان]] ([[استان تهران|تهران]]، 1314ش)، ‌تصحیح [[جوامع الحکایات]] [[سدیدالدین محمد عوفی|سدیدالدین عوفی]] (تهران، 1324) و ترجمه [[یادگار زریران]] از پهلوی به [[فارسی]]، یاد کرد. تصنیف «مرغ سحر» او نیز از جمله تصانیف مشهور است. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[میرزا حسن خان مشیرالدوله پیرنیا]]
* [[جامی]]
* [[رودکی]]
* [[فرخی یزدی|فرّخی]]
* [[سنایی غزنوی|سنایی]]
* [[نوبهار]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:ادبیات]]