نمایش مبدأ برای تاریخچه عکاسی

'''عکاسی،''' برابر واژه فتوگرافی(Photography) به معنای نوشتن با نور. عبارت است از فن و شیوه ایجاد تصویر بر مواد حساس به وسیله انرژی تابشی، اعم از نور یا شکل‌های دیگر انرژی تابشی.

نخستین روش عکسبرداری به نام داگرئوتیپ (Daguerreotype) که در ایران، صفحه نقره نامیده شد، تقریباً صد سال پس از معرفی این روش در فرانسه، در اواسط ذیقعده 1258ق/ 1842م. توسط نیکلای پاولوف(Nikolaj Pavlov) دیپلمات جوان روس، با عکسبرداری در حضور [[محمدشاه قاجار]] (حک: 1250/ 1264ق – 1834/ 1848م) در [[استان تهران|تهران]] انجام شد<ref>عدل'''،''' شهریار. آشنایی با سینما و نخستین گام‌ها در فیلمبرداری و فیلمسازی در ایران'''''، فصلنامه طاووس'''''. شماره 5 و 6، پائیز و زمستان 1379، تهران: ص59.</ref>.

پس از به سلطنت رسیدن [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، به دلیل علاقه فراوان وی به عکاسی، توسعه فن و هنر عکاسی در ایران با تربیت عکاسان و آموزش این فن در مدرسه دارالفنون، ترجمه و نگارش کتاب‌های آموزشی و فنی درباره عکاسی گسترش یافت و پیشرفت‌های بسیاری از نظر کمی و کیفی نمود<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن'''''. مرآت‌البلدان'''''. به کوشش عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، تهران: دانشگاه تهران، 1367، ج 3، ص 445 به بعد.</ref>. عکاسی در ایران، تقریباً تا سال‌های پایانی سلطنت [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] در خدمت امور دولتی و دربار سلطنتی بود و وظایف آن، عکسبرداری از مراسم رسمی و غیر رسمی، تهیه گزارش‌های تصویری از مناطق گوناگون ایران، عکسبرداری از چهره رجال سرشناس و برخی مردم، سفرهای شاه به نقاط گوناگون و... بود<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن'''''. مرآت‌البلدان'''''. به کوشش عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، تهران: دانشگاه تهران، 1367، ج 3، ص 1448.</ref>. از این دوران، تعداد زیادی عکس<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. «گنجینه عکس‌های قدیمی در ایران»، '''''نشریه موزه‌ها'''''. دوره جدید، شماره؟، سال؟، ص36- 41.</ref>، کتاب و [[رسالات عکاسی|رساله‌های آموزش عکاسی]]<ref>افشار، ایرج. '''''گنجینه‌ عکس‌های قدیمی ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص40.</ref> در [[آلبوم خانه( عکسخانه)|آلبوم‌خانه]] [[کاخ گلستان]]<ref>افشار، ایرج. '''''گنجینه‌ عکس‌های قدیمی ایران'''''. تهران: نشر فرهنگ ایران، 1370، ص.63.</ref> و کتابخانه‌ها و مراکز اسناد ایران و نزد برخی خانواده‌های سرشناس باقی‌مانده است.

با خارج شدن عکاسی از حیطه دربار سلطنتی، در اواخر پادشاهی [[ناصرالدین شاه قاجار]]، دیدگاه‌های جدید و متفاوت دیگری در زمینه عکاسی ایران پدیدار شد. از این دوران به بعد، تحولات عکاسی، بیشتر در میان عکاسان غیر درباری و اقشار طبقات بالای اجتماعی و [[عکاسخانه|عکاسخانه‌]]<nowiki/>ها در شهرهای گوناگون [[ایران]] رخ نموده است. نتایج حاصل از گسترش عکاسی خارج از دربار سلطنتی به طور خلاصه چنین بیان کرد:

#   عمومی شدن عکاسی و آشنایی مردم با عکس و عکاسی؛
# توسعه [[عکاسخانه|عکاسخانه‌]]<nowiki/>ها در شهرهای بزرگ و کوچک [[ایران]]؛
# گسترش چاپ کتاب‌های آموزشی و فنی عکاسی؛
#  پیدایی کاربردهای گوناگون و متنوع عکس؛
#   گسترش بینش عمومی از طریق عکس<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. '''''ناصرالدین شاهِ عکاس'''''. تهران: نشر تاریخ ایران، 1381، ص41- 52.</ref>.

به این نتایج، باید فهرست بلند نام عکاسان، [[عکاسخانه|عکاسخانه‌]]<nowiki/>ها، کتاب‌ها و [[رسالات عکاسی]]، ابزار و تجهیزات عکاسی و سیر دگرگونی آن‌ها در تاریخ عکاسی ایران، فرهنگ و ادبیات عکاسی<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 287 به بعد.</ref> در ایران و بسیاری موارد جزیی دیگر را نیز اضافه نمود.

در دوران مشروطه، عکاسی کارکردهای اطلاع‌رسانی و خبررسانی زیادی بر عهده داشت. توسعه مطبوعات در همین دوران، سبب استفاده فراوان از عکس در مطبوعات شد و در سال‌های پس از آن عکاسی خبری با کارکردی ویژه یکی از ارکان اصلی مطبوعات به ویژه مطبوعات مصّور شد<ref>طهماسب‌پور، محمدرضا. «کارکردهای سیاسی ـ اجتماعی عکاسی در دوران مشروطه»، '''''فصلنامه عکاسی خلاق.''''' س 1، ش 2، بهار 1384، ص35.</ref>.

رواج دوربین‌های عکاسی قابل استفاده برای عموم در اواخر دوران احمدشاه و سپس [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] موجب پدید آمدن دیدگاه‌های متنوع در عکاسی در میان مردم و پیدایی عکس‌هایی از زندگی روزمره و عادی مردم طبقات متوسط شهری شد. برخی از عکاسان نیز با استفاده از دستگاه‌های عکسبرداری در شهرها و روستاها، به ویژه شهرها و اماکن زیارتی و سیاحتی عکس‌هایی را به طریقه فوری تهیه می‌کردند که به [[عکاسان دوره گرد|عکاسان دوره‌گرد]]<ref>امامی، کریم. «سیر تحول عکاسی در دوران قاجاریه» پیوست '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران''''' ذکاء. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص 406-408.</ref> شهرت یافتند. 

توسعه روز افزون عکاسخانه‌ها و عکاسی در میان عموم سبب‌ساز پیدایی شرکت‌های واردات محصولات عکاسی از قبیل: فیلم، کاغذ، دوربین عکاسی و دستگاه‌های چاپ عکس شد. از اواخر دوران [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] نوعی عکاسی مبتنی بر توجه بیشتر به جنبه‌های فنی و زیباشناسی عکس در میان عموم پدیدار شد که می‌توان از آن به عکاسی آماتوری( Amature Photography) یاد کرد. فعالیت گسترده مطبوعات رسمی و غیر رسمی در دوران [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] موجب گسترش عکاسی خبری و مطبوعاتی و ظهور نسلی از عکاسان خبری و مطبوعاتی در زمینه‌های گوناگون شد. در اوایل همین دوران تلاش برای تشکیل مجمعی صنفی برای عکاسان سبب تأسیس اتحادیه صنفی عکاسان شد<ref>ذکاء، یحیی. '''''تاریخ عکاسی و عکاسان پیشگام در ایران'''''. به کوشش کریم امامی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376، ص.167-168.</ref>. 

آموزش‌های رسمی و غیر رسمی عکاسی از سوی مراکز و سازمان‌های دولتی و غیر دولتی در اواسط دوران پادشاهی [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا شاه]] پدیدار شد و بازگشت برخی عکاسان تحصیلکرده در خارج از کشور سبب‌ساز نگرش‌های نوین و به ویژه توجه به عکاسی به معنای هنری و غیر کاربردی شد. چاپ [[عکاسی هنری|عکس‌های هنری]] در مطبوعات و برگزاری نمایشگاه‌های عکس با موضوعات اجتماعی و هنری در سال‌های میانی سلطنت محمدرضا شاه موجب رشد و توسعه عکاسی در ایران شد. پدیده عکاسی رنگی و امکانات جدید عکاسی، همکاری برخی عکاسان با مطبوعات خارجی، توسعه عکاسی تبلیغاتی و صنعتی و قرار گرفتن آموزش عکاسی در برنامه درسی برخی رشته‌های دانشگاهی و تدوین جزوه‌های آموزشی و تألیف و ترجمه برخی کتاب‌های آموزش، فنی و مجموعه‌های عکس، انتشار برخی نشریات خاص مربوط به عکاسی و برگزاری مسابقات عکاسی و برپایی نمایشگاه‌های عکس از دستاوردهای این دوران است. 

در [[انقلاب اسلامی ایران|دوران انقلاب]] و سال‌های نخستین پس از آن، عکاسی خبری با توجه به  ضرورت‌های اطلاع‌رسانی رشد بسیاری از نظر کمی نمود و در سال‌های جنگ نیز این شاخه از عکاسی بیشترین توجهات را به خود معطوف کرد. تأسیس [[رشته عکاسی]] در دانشکده هنرهای زیبا در 1362ش، تأسیس انجمن سینمای جوان و برگزاری مسابقات عکس و فیلم، برگزاری کلا‌س‌های آموزش عکاسی و فیلم‌سازی، انتشار نشریات تخصصی عکاسی<ref>عباسی، اسماعیل. «مجله‌های عکاسی در ایران»، '''''نشریه دانشمند (ویژه‌نامه عکاسی).''''' س بیست و ششم، ش 33، تهران: شهریور 1367، ص 95-98.</ref> به صورت جدی‌تر، انتشار کتاب‌های آموزشی و فنی از ویژگی‌های دهه شصت تا هفتاد شمسی است. انتشار کتاب‌‌هایی درباره زیبایی‌‌شناسی عکس و مسائل نظری عکاسی، برگزاری مسابقات و نمایشگاه‌های عکس در سراسر [[ایران]]، رشد کمی و کیفی دانش‌آموختگان و گسترش رشته عکاسی در دانشگاه‌ها و برخی مراکز آموزشی، توسعه شاخه‌های دیگر عکاسی از جمله عکاسی تبلیغاتی، صنعتی، چهره، طبیعت، معماری، فیلم و تئاتر، هنری و گرایش‌های متعدد در میان عکاسان<ref>آثار عکاسان ایران در 1347. '''''کتاب‌ سال اطلاعات (روزنامه).''''' تهران: 1348، انتشارات مؤسسه اطلاعات.</ref>، تأسیس تشکل‌‌ها و انجمن‌های عکاسی در [[استان تهران|تهران]] و شهرستان‌ها، توجه به تألیف کتاب‌های پژوهشی مربوط به تاریخ عکاسی در [[ایران]]، برگزاری نمایشگاه‌های بین‌المللی از عکاسان خارجی در ایران و بالعکس، گسترش روابط بین‌المللی در میان عکاسان و تغییر شیوه‌ها و فنون عکاسی و گسترش امکانات تکنیکی چاپ و ظهور عکس و رونق پدیده عکاسی دیجیتال در میان عکاسان، از ویژگی‌های برجسته عکاسی [[ایران]] در سال‌های دهه هشتاد شمسی است.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[قاجاریه]]
* [[سلسله پهلوی]]
* [[انقلاب اسلامی ایران]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
محمدرضا طهماسب پور
[[رده:هنر]]
[[رده:عکاسی]]