نمایش مبدأ برای جبهه ملی ایران

'''[[جبهه ملی ایران]]'''، سازمان سیاسی مرکب از روزنامه‌نگاران، سیاستمداران، وکیلان دادگستری، استادان دانشگاه با اهداف ملی‌گرایانه جهت برقراری آزادی، رفاه عمومی و استقلال طلبی. جبهه به معنای سازمان در برگیرنده احزاب، گروه‌ها، اصناف و شخصیت‌های گوناگون است و جبهه ملی ایران از پدیده‌هایی است که در تاریخ ایران بدون داشتن نام در کوشش‌های سیاسی حضور داشته است و در 18 مهر 1328ش در پی گفت‌وگوی [[محمد مصدق|دکتر محمد مصدق]] با فعالان سیاسی با درخواست آزادی در انتخابات مجلس شانزدهم ابراز وجود کرد<ref>زعیم، کوروش و اردلان، علی؛ '''''جبهه ملی ایران از پیدایش تا کودتا'''''. تهران: تاخ و ایران، 1378ش، ص40.</ref>.  

متعاقب آن حدود 10/000 تن از مردم در مقابل کاخ مرمر تهران اجتماع کردند و پس از گفت‌وگوهایی 20 تن از روزنامه‌نگاران، سیاستمداران، وکیلان دادگستری و... به زعامت [[محمد مصدق|دکتر مصدق]] انتخاب شدند تا با خواسته آزادی در انتخابات در دربار تحصن کنند. این تحصن سودی نبخشید و متحصنان در یکم آبان‌ماه 1328ش در منزل [[محمد مصدق|دکتر مصدق]] (خیابان کاخ، شماره 109) اجتماع کردند <ref>موحد، محمدعلی'''''. خواب آشفته نفت'''''. دکتر مصدق و نهضت ملی ایران. تهران: کارنامه، 1378ش، ج1، ص99.</ref>و جبهه ملی ایران را، که نام آن را دکتر سیدحسین فاطمی<sup>*</sup> پیشنهاد داده بود، با هدف استقرار عدالت اجتماعی، اجرای قانون اساسی، انتخابات آزاد، آزادی بیان و بهبود وضع اقتصادی مملکت بنیاد نهادند<ref>ملکی، احمد'''''. تاریخچه جبهه ملی'''''. تهران: تابان، 1333ش، ص2- 4.</ref>.  

از آن جمع، مشاراعظم، دکتر شایگان، دکتر کریم سنجابی، محمود نریمان و شمس‌الدین امیرعلایی مأمور تهیه اساسنامه جبهه شدند و جبهه با انتشار بیانیه‌ای مبنی بر انتخابات عادلانه و آزادی مطبوعات رسماً اعلام موجودیت کرد<ref>آبراهامیان، یرواند'''''. ایران‌ بین دو انقلاب از مشروطه تا انقلاب اسلامی'''''. ترجمه کاظم فیروزمند و دیگران، تهران: مرکز، 1377، ص229- 523.</ref>. جبهه ملی در تلاش برای [[ملی شدن صنعت نفت|ملی کردن صنعت نفت]] از مبارزات مردمی بیرون از مجلس به زعامت آیت‌الله سیدابوالقاسم کاشانی نیز برخوردار شد و در 29 اسفند 1329ش [[ملی شدن صنعت نفت|صنعت نفت ملی]] شد. اما چندی بعد دولت ملی به نخست وزیری [[محمد مصدق|دکتر محمد مصدق]] در پی کودتای 28 مرداد 1332ش سقوط کرد<ref>برای آگاهی بیشتر← کاتوزیان، همایون. '''''مصدق و نبرد قدرت'''''. ترجمه احمد تدین، تهران: رسا، 1372ش.</ref>. پس از کودتا، به ابتکار آیت‌الله سیدرضا زنجانی نهضت مقاومت ملی تشکیل شد، در 30 تیرماه 1339ش جبهه ملی دوم همزمان با برخی تحولات جدید و نهضت دینی ایرانیان تشکیل شد<ref>نجاتی، غلامرضا'''''. تاریخ سیاسی بیست و پنچ ساله ایران''''' (از کودتا تا انقلاب). تهران: رسا، 1371ش، ج1، ص145.</ref>.  

بعدها در تشخیص شناخت جبهه از حزب، اختلاف نظرهایی پیش آمد که دکتر مصدق با پذیرش اصل شرکت احزاب در 1342ش تشکیل جبهه ملی سوم را پذیرفت. جبهه ملی سوم با قیام 15 خرداد 1342ش و سرکوب آن و دستگیری رهبران ملی و در آن میان تبعید [[امام خمینی|آیت‌الله خمینی]]، شکل نیافت. جبهه ملی چهارم نیز همزمان با حرکت جدید در راستای [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] تشکیل شد. لیکن بنا بر سیاست‌های دولت جمهوری اسلامی و پاره‌ای تضادهای گذشته جبهه ملی ایران نتوانست به فعالیت‌های خود ادامه دهد و از هم پاشید. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[امام خمینی]]
* [[محمد مصدق]]
* [[ملی شدن صنعت نفت]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ناصر تکمیل همایون
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]