نمایش مبدأ برای جلال الدین محمد دوانی

 
'''[[جلال الدین محمد دوانی|دوانی]]،''' جلال‌الدین محمد، 830ق. ربیع‌الثانی 908ق/ اكتبر 1502م، مشهور به محقق، فیلسوف اشراقی و صاحب حوزه فلسفی در [[شیراز]] و یكی از حلقه‌های اتصال فلسفه از دوران پیش از حمله [[مغول ها|مغول]] به سده‌های بعد. نسبت دوانی به محمد بن ابوبكر پسر خلیفه دوم مسلمانان می‌رسید. وی در قریه دوان در نزدیكی كازرون به دنیا آمد و پس از كسب مقدمات علمی از پدر خود برای تكمیل معلومات به [[شیراز]] رفت و روزگار در فقر و سختی گذراند تا ورزیده و مشهور شد. 

شهرت علمی دوانی او را مورد توجه امیران قراقویونلو و اق‌قویونلو قرار داد و وی علاوه بر مقام بلند علمی، در دربار هر دو سلسله به مناصبی نیز دست یافت. سرانجام نیز در حالی‌كه همراه سلطان ابوالفتح اق‌قویونلو در نزدیكی زادگاه خود به سر می‌برد وفات یافت و پیكرش را به دوان بردند و در آن‌جا به خاک سپردند<ref>قاضی‌ نورالله شوشتری. '''''مجالس''''' '''''المؤمنین'''''. تهران: 1375ق، 2/221، 223، 225، 227.</ref>. زندگی محقق دوانی در روزگاری می‌گذشت كه دو سلسله تركمان، قراقویونلوی شیعه و اق‌قویونلوی سنی با یكدیگر در رقابت بودند و تشیع اندک اندک در [[ایران]] در حال گسترش بود. گفته شده است كه محقق دوانی نیز، كه در آغاز سنی بود و آثاری گواه بر تسنن نوشته داشت، به تشیع گرایش یافت. 

در عین حال برخی نیز اظهار تسنن او را از باب [[تقیه]] شمرده‌اند<ref>قاضی‌ نورالله شوشتری. '''''مجالس''''' '''''المؤمنین'''''. تهران: 1375ق، 2/221، 223، 225، 227.</ref>. هر چند هنوز نكات مبهمی درباره این اخبار قابل طرح است. چرا كه بخش دوم زندگی محقق دوانی مربوط به روزگار پیروزی اق‌قویونلو بر رقیب شیعه مذهبشان است و او درست در همین دوران از سوی سلطان یعقوب پسر اوزون حسن به تبریز دعوت شد و در دربار این پدر و پسر موقعیتی عالی یافت<ref>قاضی‌ نورالله شوشتری. '''''مجالس''''' '''''المؤمنین'''''. تهران: 1375ق، 2/221، 223، 225، 227.</ref>.

محقق دوانی در [[شیراز]] حوزه درسی در برابر مدرسه امیر غیاث‌الدین منصور [[دشتکی|دشتكی]] داشت و مباحثات میان این دو در آثار پسر غیاث‌الدین، صدرالدین محمد آمده است<ref>خوانساری، محمدباقر. '''''روضات الجنات'''''. بیروت: 1411ق/ 1991م، 7/167، 169.</ref>. دوانی را احیاگر حكمت اشراقی دانسته‌اند كه با آثار خود به این فلسفه غنا و جان تازه‌ای بخشید.<ref>صدیقی، بختیار حسین'''''. «جلال‌الدین دوانی»'''''. ترجمه كارمران فانی، '''''در تاریخ فلسفه در اسلام.''''' به كوشش م.م. شریف، تهران: 1365ش، 2/416.</ref> آثار دوانی بسیار است و تا هفتاد اثر موجود ـ اعم از كتاب و رساله ـ از او برشمرده‌اند. كتاب مشهور ''اخلاق جلالی'' (لوامع‌الاشراق). او را تامپسون با عنوان: The practical philosophy of Mohammadan people، لندن، 1839م، به انگلیسی ترجمه كرده است. در میان آثار محقق دوانی، به ویژه ''شرح الهیاكل'' یا شرح هیاكل‌النور كه شرحی بر حكمت اشراقی است، اهمیت دارد. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[تقیه]]
* [[دشتکی]]<br />

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
منوچهر پزشک
[[رده:عرفان، فلسفه و کلام]]