نمایش مبدأ برای خانبابا مشار


خانبابا مشار، کتابشناس و مؤلف دو کتابشناسی‌مشهور مؤلفین کتب چاپی [[فارسی]] و [[عربی]] (1340ش.)، و فهرست کتاب‌های چاپی [[فارسی]] (1337-1342؛ 1350؛ 1352ش.) است <ref name=":0">مشار، خانبابا، '''''فهرست‌نویس کتاب‌های فارسی. کتاب امروز'''''، (زمستان 1353)، ص63.</ref>.
[[پرونده:خان‌بابا مشار.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل|خان‌بابا مشار ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7]]
وی در 1279ش. در خانواده‌ای ملاک از دودمان [[قاجاریه|قاجار]] چشم به جهان گشود. مدت 21 سال در شغل دولتی خدمت کرد. در 1318 بازنشسته شد و به زمینداری پرداخت. پرداختن به تهیه کتابشناسی را نیز پس از بازنشستگی آغاز کرد<ref>افشار زنجانی، ابراهیم. '''''به‌یاد خانبابا مشار: چهره کتابشناس'''''. کتابدار، 1-2 (1359)، ص4.</ref><ref name=":0" />.

گرچه به‌نظر می‌رسد از دو اثر فوق، فهرست کتابهای چاپی [[فارسی]] بیشتر مورد مراجعه و محمل شهرت مشار است، اما تألیف اصلی او، مؤلفین کتب چاپی [[فارسی]] و [[عربی]] است که یک زندگینامه کتابشناسی به سبک معجم المطبوعات العربّیه و المعّربه (1339ق./1299ش.)، تألیف یوسف الیان سرکیس است<ref>مشار، خانبابا. '''''مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی'''''. تهران:[بی‌نا]، 1340، ص6.</ref><ref name=":1">افشار زنجانی، ابراهیم. '''''به‌یاد خانبابا مشار: چهره کتابشناس'''''. کتابدار، 1-2 (1359)، ص5.</ref>.

مشار برای گردآوری مواد اثر خود 15 سال در [[کشور ایران|ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] سفر کرد و از موجودی کتابخانه‌ها و کتابفروشی‌های بسیاری در شهرهایی نظیر [[استان تهران|تهران]]، [[قم]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، [[تبریز]]، نجف، و کربلا صورت‌برداری کرد<ref>فانی، کامران. '''''کتابشناسی موضوعی فارسی'''''. نامه انجمن کتابداران ایران. دوره ششم، 2 (تابستان 1352)، ص79.</ref><ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>مشار، خانبابا. '''''فهرست کتاب‌های چاپی فارسی'''''. ویرایش2. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1352، ص13.</ref>.

اثر دیگر مشار، یعنی فهرست کتاب‌های چاپی [[فارسی]]، حاصل ابراز علاقه انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی به سرپرستی سیدحسن تقی‌زاده نسبت به تهیه کتابشناسی جامع انتشارات [[فارسی]] در رشته‌های مورد علاقه انجمن بود. انجمن مذکور پس از اطلاع از کار مشار به وی پیشنهاد کرد از دستنویس‌هایی که برای مؤلفین کتب چاپی و [[عربی]] گردآوری کرده بود، یک فهرست الفبایی از نام کتاب‌های چاپی [[فارسی]] تهیه کند. مشار این پیشنهاد را پذیرفت و حاصل کار خود را به رایگان در اختیار انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی گذارد<ref name=":2">مشار، خانبابا. '''''فهرست کتاب‌های چاپی فارسی'''''. ویرایش2. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1352، ص7-9.</ref><ref name=":3">افشار زنجانی، ابراهیم. '''''به‌یاد خانبابا مشار: چهره کتابشناس'''''. کتابدار، 1-2 (1359)، ص5-6.</ref>.

ویرایش نخست فهرست کتاب‌های چاپی [[فارسی]] (1337-1342)، حاوی مشخصات حدود 14000 (از بین 20000) عنوان کتاب [[فارسی]] انتشار یافته تا آن زمان است و نخستین فهرست نسبتآ جامع کتاب‌های چاپی [[فارسی]] محسوب می‌شود. ویرایش دیگر آن را مشار به هزینه خود در 1350 منتشر کرد و انتشارات کشور تا 1345 را به آن افزود. ویرایش بعدی که در دو جلد و یک ذیل در 1352 منتشر شد، حاصل درآمیختن فهرست‌های دیگری چون کتابشناسی دهساله کتاب‌های [[کشور ایران|ایران]] با فهرست مشار بود<ref>افشار، ایرج. '''''فهرست کتابهای چاپی فارسی. راهنمای کتاب'''''. س.اول، 3 (پاییز 1337)، ص256-260.</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":0" />.

مشار پس از آنکه ناشری نیافت، اثر گرانقدر خود، مؤلفین کتب چاپی [[فارسی]] و [[عربی]] را به هزینه شخصی در 6 جلد منتشر کرد<ref name=":4">افشار زنجانی، ابراهیم. '''''به‌یاد خانبابا مشار: چهره کتابشناس'''''. کتابدار، 1-2 (1359)، ص7.</ref><ref name=":0" />. در این زندگینامه ـ کتابشناسی ذیل نام افراد، که در موارد بسیاری اثر با زندگینامه مختصر آنها نیز همراه است، آثار چاپ شده آنها نیز ذکر شده است. در این اثر به پیروی از سبک معجم المطبوعات العربیه، افراد به ترتیب نام کوچک و سپس نام پدرشان معرفی شده‌اند و نام خانوادگی در آن نقشی ندارد. البته این سنت رایج [[عربی]] برای فارسی‌زبانان معاصر نامأنوس است و اشکالی است که لازم است با تهیه نمایه الفبایی از شکل اشهر نام کسان برطرف شود<ref>مشار، خانبابا. '''''مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی'''''. تهران:[بی‌نا]، 1340، ص6-9.</ref><ref name=":4" />.

خانبابا مشار در 1359 درگذشت. اهمیت کار وی برای کتابشناسی [[کشور ایران|ایران]] از آن‌روست که وی پایه کتابشناسی کتاب‌های چاپی [[فارسی]] را نهاد، کاری که پیش از او کسی به آن اقدام نکرده بود. کتاب او جامع‌ترین کتابشناسی کتاب‌های چاپی [[فارسی]] تا زمان انتشار آنهاست<ref>افشار، ایرج. '''''فهرست کتابهای چاپی فارسی. راهنمای کتاب'''''. س.اول، 3 (پاییز 1337)، ص259-260.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[محمدفؤاد سزگین]]
* [[ایرج افشار]]
* [[پوری سلطانی]]
* [[علینقی منزوی]]
* [[احمد منزوی]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
مشار، خانبابا (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد دوم، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].

== نویسنده مقاله ==
ابراهیم افشار
[[رده:ارتباطات]]