نمایش مبدأ برای خرم دینان 2

'''خرم دینان،''' عنوان فرقه‌ای دینی ایرانی که بر ضد خلفای عباسی برپا خاستند.

خرم دین ترکیبی است فارسی به مانند به دینان <ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، تهران: ابن سینا، 1345، ص 338.</ref> ([[زرتشتی، دین|زرتشتیان]]) که بر خلاف نظر برخی از روستای خرّم اردبیل گرفته نشده<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرة‌المعارف فارسی'''''. ج 1، تهران: 1345، ذیل خرم‌دینان.</ref> و عنوان دینی است که از 118ق / 736م در منابع آمده است <ref>  ابن خلدون، عبدالرحمن. '''''مقدمه'''''. کواتزمر، پاریس: 1858، ج3، ص 101.</ref> [[خرم دینان|خرم‌دینان]] علیه عباسیان و به خونخواهی ابومسلم خراسانی (137ق / 754م)<ref>ابن‌الاثیر، عز‌الدین ابوالحسن علی. '''''الکامل فی‌التاریخ.''''' به کوشش تورنبرگ، لیدن، 1851-1876، ج 6، ص 39.</ref> قیام کردند و در قیام سنباد<ref>   یعقوبی، احمدبن ابی یعقوب بن جعفر بن وهب بن واضح، '''''البلدان'''''. طبع دخویه، لیدن، 1892، ص 275.</ref> حضور داشته و در [[اصفهان]] و جرجان نیز خروج کردند <ref>مسعودی، علی. '''''التنبیه و الاشراف.''''' به کوشش دخویه، لیدن، 1893م، ص 353.</ref> و بر جرجان غلبه یافتند<ref>  مینوی، مجتبی. '''''مازیار'''''. تهران: 1312، ص 5.</ref>. شورش [[خرم دینان|خرم‌دینان]] در آذربایجان در زمان هارون‌الرشید به سختی سرکوب شد<ref>مقدسی، مطهر. '''''البدأ و التاریخ'''''. به کوشش کلمان هوار، پاریس، 1907م، ج 6، ص 103؛ ابن اثیر. ج 6، ص 142.</ref>.  (193ق / 808) بعد از جدال‌های درونی میان [[خرم دینان|خرم‌دینان]] بر سر ریاست در بَذ، از مناطق کوهستانی مراغه، بابک خرّمی به رهبری [[خرم دینان]] رسید<ref>ابن‌الندیم، ابوالفرج محمد بن ابی یعقوب اسحق. '''''الفهرست العلوم'''''. به تحقیق رضا تجدد، چاپ تهران، 1356، ص 406-407.</ref>. (200 ق / 815 م)

[[خرم دینان]] منحصر به پیروان بابک در آذربایجان نبوده‌اند بلکه در نواحی دیگر ایران خصوصاً در مرکز و اطراف [[اصفهان]] و سرزمین جبال پراکنده بودند<ref>نفیسی، سعید. '''''بابک خرم‌دین'''''. تهران: 1343، ص 21.</ref>.  نخستین اقدام جدی برای سرکوب بابک خرم دین در زمان مأمون (204 ق / 819) صورت گرفت<ref>یعقوبی، احمد ابن ابی یعقوب بن جعفر و هب بن واضح، '''''تاریخ یعقوبی'''''. نجف: 1358ق، ج 3، ص 189.</ref>. پس از آن، افشین شاهزاده اشروسنه با سمت والی‌گری آذربایجان و ارمنستان در جنگ با [[خرم دینان|خرم‌دینان]]، قلعهبذ را تسخیر و بابک را دستگیر کرد<ref>خلیفهبن خیاط، '''''تاریخ'''''. به کوشش سهیل زکار، دمشق: 1968م، ج 2، ص 788؛ مقدسی، ج 6، ص 117-118.</ref>. بابک در سامرا به دستور خلیفه با شکنجه بسیار به دار آویخته شد (223ق/838م)<ref>  یعقوبی. ج 3، ص 200؛ خلیفه. ج 2، ص 788.</ref>.  پس از او نیز جنبش [[خرم دینان|خرم‌دینان]] ادامه یافت<ref>صدیقی، غلامحسین. '''''جنبش‌های دینی ایرانی.''''' در قرن‌های دوم و سوم هجری. تهران: پاژنگ، 1372، ص 323، 325.</ref>.  اگر چه میزان پایبندی بابک به عقاید خرمی مشخص نیست، اما ادامه و توفیق نسبی جنبش 20 سالهاو نه در جاذبه‌های اعتقادی، بلکه در وجود زمینه‌های اجتماعی و سیاسی آن عهد بوده است<ref>مادلونگ، ویلفرد. '''''فرقه‌های اسلامی'''''. ترجمهابوالقاسم سری، تهران: 1377، ص 19.</ref>.  توصیف منابع درباره عقاید خرم دینان، که آن را [[مزدکی، آئین|مزدکی]]، مزدایی، رافضی و اباحی و الحادی خوانده‌اند، خالی از تعصب و دشمنی نیست.

انتشار [[اسلام|دین اسلام]]، اختلاف میان رؤسای [[خرم دینان]]، نداشتن روابط محکم با یکدیگر، تقسیم به دسته‌های کوچک در نواحی مختلف و اختلاف در برخی آراء و تعالیم از دلایل ضعف سیاسی آنان است. اعتقاد به تناسخ در میان آنان بهانه‌ای برای جذب هواخواهان ابومسلم خراسانی در شورشی علیه خلفا بود<ref>شهرستانی، ابوافتح محمد بن ابوالقاسم عبدالکریم. '''''الملل و النحل'''''. به کوشش و. کورتن، لایپزیگ: 1923، ص 185.</ref>.  اگر چه منابع از آداب و رسوم مذهبی آنان آگاهی چندانی به دست نمی‌دهند اما بر می‌آید که بر ابومسلم و نوه او، مشهور به کودک دانا، دعا می‌خواندند و به شراب و شربت تبرک می‌کردند<ref>نظام‌الملک، ابوعلی حسن بن علی. '''''سیاست‌نامه.''''' به اهتمام سید عبدالکریم خلخالی، تهران: 1310، ص 176.</ref>. کودکیّه و کردشاهیّه دو دسته بزرگ‌تر [[خرم دینان|خرم‌دینان]] هستند و فاطمیّه، ابومسلمیه، سَنبادیه، بابکیه، مازیاریه و محمره یا سرخ جامگان و ذقولیّه نیز از دیگر فرق [[خرم دینان|خرم‌دینان]] هستند.

در میان جنبش‌های دو قرن اول هجری، جنبش [[خرم دینان|خرم‌دینان]] از حیث زمانی و مکانی و کثرت عدد شورشیان و زحمت بر خلفا و عمال ایشان از جنبش‌های دیگر مهم‌تر بوده است.  

== نیز نگاه کنید به ==

* [[خرم دینان]]
* [[مزدکی، آئین]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== پیوند به بیرون ==
خرمدینان، [https://fa.wikifeqh.ir/ ویکی فقه]، قابل بازیابی از https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%86

خرمدینان، [https://www.cgie.org.ir/ دائره المعارف بزرگ اسلامی]، قابل بازیابی از [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240728/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%86 https://www.cgie.org.ir/fa/article/240728/]

خرمدینان (خرمدینیه)، [https://rch.ac.ir/ دانشنامه جهان اسلام،] قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/8532

خرمدینیان، [https://www.islamical.org/fa/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%D9%94_%D8%A7%D8%B5%D9%84%DB%8C دانشنامه آزاد اسلامی اسلامیکال]، قابل بازیابی از [https://www.islamical.org/fa/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 https://www.islamical.org/fa/]

== نویسنده مقاله ==
حشمت الله عزیزی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]