نمایش مبدأ برای سازمان اسناد ملی ایران

'''سازمان اسناد ملی،''' سازمان قانونی آرشیوی که مسئولیت جمع‌آوری و حفظ اسناد ملی و نیز فراهم آوردن شرایط و امکانات مناسب برای دسترسی عموم به این اسناد را بر عهده دارد. رسم نگهداری و حفاظت از اسناد و مدارک دولتی از دیرباز رایج بوده است. در [[هخامنشیان|دوران هخامنشیان]] هسته مرکزی و زیربنای تشکیلات اداری امپراتوری را «بایگانی سلطنتی» تشکیل می‌داد. سازمان‌های آرشیوی سلطنتی ایران در [[بابل]]، اکباتان، [[شوش]]، پرسپولیس، و دیگر شهرهایی که محل زندگی شاهان ایرانی بود وجود داشته است<ref>ديانی، محمدحسين. '''''مقدمه‌ای بر آرشيو'''''. مشهد: دانشگاه فردوسی، 1377، ص33- 34.</ref>. در [[صفویان|دوره صفویه]] رونوشت تمام ارقام مربوط به امور مالی و احکام و نشانه‌ها و نامه‌ها و اسناد در دفاتر مخصوصی ثبت می‌شد. محل نگهداری این دفترها که «انبار دفترخانه دیوان اعلا» نام داشت ظاهراً عمارت چهلستون بود<ref>فدايی عراقی، غلامرضا. '''''مقدمه‌ای بر شناخت اسناد آرشيوی'''''. تهران: سمت، 1377، ص63.</ref>. در [[قاجاریه|دوره قاجاریه]] از زمان [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی‌شاه]]، اسناد و مکاتبات و سواد فرمان‌ها در دربار نگهداری می‌‌شد. از زمان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، علاوه بر بخش نگهداری اسناد دربار، اسناد سیاسی در وزارت امور خارجه و اسناد مالی در دستگاه میرزا یوسف خان مستوفی‌الممالک گردآوری می‌‌شد؛ اما روش صحیحی برای نگهداری آن‌ها موجود نبود<ref>«آشنایی با مراكز اطلاع‌رسانی داخلی: سازمان اسناد ملی». '''''بولتن كميسيون اطلاع‌رسانی'''''. ش11 (شهريور 1375).</ref>. پس از [[انقلاب مشروطه]] و در طی 1280- 1309ش اقدام‌هایی برای به کار بردن روش‌های نوین بایگانی با استفاده از دانش و تجارب هیئت‌های فرانسوی و بلژیکی انجام گرفت<ref name=":0">قائم‌مقامی، جهانگير'''''. مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاريخی'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1350، ص36- 37.</ref>. در اردیبهشت 1309ش تأسیس مرکزی برای حفظ اسناد دولتی در جلسه هیأت وزیران به تصویب رسید. تا 1345ش که لایحه تأسیس «سازمان اسناد ملی ایران» به هیئت دولت ارائه شد، هر چند وقت یک بار لوایحی در این باره مورد بررسی قرار می‌گرفت. در 1349ش مجلس شورای ملی قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران را به تصویب رساند و برای اجرا به دولت ابلاغ گردید<ref name=":0" />. طبق اساسنامه، سازمان اسناد ملی دارای یک رئیس، یک شورا، و تشکیلات لازم خواهد بود<ref>'''''«قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران».''''' مصوبه 17/2/49، ماده دوم.</ref>. اعضای شورای سازمان مرکب از وزیر امور خارجه، وزیر فرهنگ و آموزش عالی، دادستان کل کشور، دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، دادستان دیوان محاسبات و دو نفر از اشخاص متبحر در فرهنگ و تاریخ ایران است<ref>'''''«قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ايران».''''' مصوبه 17/2/49، ماده چهارم.</ref>. وظایف شورا عبارت است از: 

*  تشخیص اوراق زائد قابل امحاء
* تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به تنظیم و نگهداری اسناد ملی و گذاشتن آن‌ها در دسترس عامه و همچنین مقررات مربوط به اسناد محرمانه و نحوه مراجعه به آن‌ها.
* تصویب مقررات و ضوابط و معیارهای تنظیم، ضبط، و نگهداری پرونده‌ها و اسناد و مدارک.
* تدوین تعرفه دریافت حق الزحمه در ازای تهیه میکرو فیلم و فتوکپی و رونوشت گواهی شده. این وجوه به حساب درآمد خزانه دولت منظور می‌گردد<ref>'''''«قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ایران».''''' مصوبه 17/2/49، ماده پنجم.</ref>.

این سازمان دارای بخش‌های مختلف شامل پژوهشکده اسناد، انتشارات، روابط بین‌الملل، و مدیریت اسناد، و [[آرشیو]] شفاهی است. سرانجام در شهریور 1381 با مصوبه شورای عالی اداری، [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|سازمان اسناد ملی و کتابخانه ملی ایران]]<sup>*</sup> با یکدیگر ادغام گردید و این سازمان به عنوان یکی از معاونت‌های [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|سازمان اسناد و کتابخانه ملی]] به کار خود ادامه داد<ref>اساسنامة سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران، ص17.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی]]
* [[شورای عالی اطلاع رسانی]]
* [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
بهارعلی فتحی
[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
[[رده:ارتباطات]]