نمایش مبدأ برای سوادآموزی در ایران

=== الف) دوره پهلوی<ref name=":0">پرویز همایون‌پور، ۴۴ درس از تجربه سوادآموزی ایران در ۵۶- ۱۳۵۵، پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران، ۱۳۵۹.</ref> ===
در این دوره همواره دولت‌های وقت، سوادآموزی جمعیت بی‌سواد کشور را یکی از اولویت‌های ملی اعلام می‌کردند. در دوران رضاشاه در مهرماه ۱۳۱۵ شمسی کلاس‌هایی برای آموزش سالمندان در سراسر کشور دایر شد. در این سال به موجب تصمیم دولت هر دبستان می‌بایست دو کلاس برای آموزش بزرگسالان دایر می‌کرد. طبق آمار خرداد ۱۳۱۸ شمسی حدود ۱۳۶۰۰ نفر در این کلاس‌ها مشغول به تحصیل بودند. با این حال بی‌توجهی مسئولان و نابسامانی‌های ناشی از حضور نیروهای بیگانه بعد از جنگ در سال‌های بعد از ۱۳۲۰ شمسی، موجب شد که بی‌سوادی همچنان یکی از معضلات کشور باشد. چنان که آمارهای موجود نشان می‌دهد، در نخستین سرشماری عمومی در سال ۱۳۳۵ نرخ بی‌سوادی ۸۵ درصد بود که این نرخ در سال ۱۳۴۵ به ۷۲ درصد و در سال ۱۳۵۱ به ۶۲ درصد رسیده بود. در مناطق روستایی این نسبت‌ها از %۹۴ به %۸۵ و %۷۵ کاهش یافته بود. بر اساس نمونه گیری سال ۱۳۵۱ هر چند از درصد بی‌سوادی به کل جمعیت کاسته شده بود، حدود یک میلیون نفر به بی‌سوادان کشور افزوده شده بود. 

در سرشماری سال ۱۳۵۵ شمسی نسبت بی‌سوادی جمعیت ۶ سال به بالا کل کشور %52/2 و در جمعیت ۱۵ تا ۴۹ سال %۷۵ و در جمعیت ۷ تا ۱۴ سال %۲۶ بوده است. نرخ بی‌سوادی، در روستاها و در میان زنان روستایی به مراتب بالاتر بود. در سال ۱۳۵۵ شمسی نرخ بی‌سوادی در مناطق روستایی %۷۰ (۶ سال به بالا) و در میان زنان روستایی حدود %۸۰ بود. 

«با توجه به رشد مطلق بی‌سوادی در کشور تا سال ۱۳۵۵ شمسی، شکست برنامه‌های سوادآموزی در سطح ملی (در دوران [[محمدرضا شاه پهلوی|محمدرضا پهلوی]]) غیر قابل انکار است. این برنامه‌ها که در سازمان کمیته ملی پیکار با بی‌سوادی در سال ۱۳۴۲ شمسی مطرح شده بود، هرگز به اجرا در نیامد<ref name=":0" />.» 

=== ب) سال‌های بعد از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] ===
در سال‌های بعد از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] مبارزه با بی‌سوادی ادامه یافت و برای کارایی و تمرکز بیشتر نهضت سوادآموزی تأسیس شد و مجموعه نظام آموزشی کشور توانست به موفقیت‌هایی در کاهش بی‌سوادان کشور دست یابد. بررسی آمار و ارقام حاکی از آن است که در سرشماری سال ۱۳۶۵ شمسی بر درصد با سوادان افزوده شده است. به موجب نتایج این سرشماری درصد باسوادان از 52/2 درصد برای جمعیت ۶ سال و بیشتر به 61/7 درصد افزایش یافته است<ref name=":1">نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن مربوط به کل کشور در سال‌های ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵، از انتشارات مرکز آمار ایران است.</ref> که ده درصد افزایش نشان می‌دهد. با این حال این ارقام نشان دهنده وجود حدود %۴۰ بی‌سواد میان جمعیت ۶ سال و بیشتر کشور است. داده‌های سرشماری عمومی سال ۱۳۷۵ شمسی، نشانگر آن است که روند رشد درصد باسوادی در کشور همچنان ادامه یافته و به ۵/۷۱ درصد<ref name=":1" /> برای جمعیت ۶ سال و بیشتر رسیده است. طبق اطلاع کارشناس دفتر آموزش و پرورش سازمان برنامه و بودجه در مهرماه سال ۱۳۷۷، حدود سه میلیون و چهارصد هزارنفر بی‌سواد در کشور وجود داشته است. به گفته وی سازمان سوادآموزی کشور تنها قادر به با سواد کردن ۲۰۰ هزار نفر در سال است. (این در حالی است که چندی بعد مسئول نهضت سوادآموزی رقم بی‌سوادان کشور را حدود ده میلیون نفر اعلام کرد که این رقم دقیق‌تر به نظر می‌رسد<ref>'''''روزنامه اخبار'''''، ش ۹۴۳، ۲۶ مهر ماه ۱۳۷۷.</ref>.)با این حال به گفته مسئولان سازمان سوادآموزی «تفاوت میزان باسوادی میان زنان و مردان به بیش از نصف کاهش داشته و از ۴/۲۳ درصد به ۵/۹ درصد در حال تنزل است. دولت تصمیم دارد در پنج ساله سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی که از سال ۱۳۷۸ شمسی شروع می‌شود، بی‌سوادی را در کشور ریشه کن کند<ref>به نقل از مطبوعات، مورخ ۲۵ مهرماه ۱۳۷۷.</ref>.» 

در اینجا به نقل از گزارش هشت سال تلاش وضعیت آماری سوادآموزان طی سال‌های، ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۴ شمسی ارائه می‌شود<ref>عبدالحسین نفیسی، هشت سال تلاش، (گزارش دست آوردها، مشکلات برنامه‌های آینده و چشم‌انداز وزارت آموزش و پرورش)، وزارت آموزش و پرورش، معاونت برنامه‌ریزی و نیروی انسانی، اسفند ۱۳۷۵.</ref>. 

=== جدول‌ها ===
[[پرونده:جدول شماره1.jpg|راست|بندانگشتی|495x495پیکسل|فعالیت‌های سوادآموزی بزرگسالان در سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۵]] 
<br />   

 [[پرونده:جدول 2.jpg|راست|بندانگشتی|346x346پیکسل|جدول1.تعداد و درصد ۶ تا ۱۰ سال و جمعیت غیرشاغل به تحصیل درمناطق شهری و روستایی به تفکیک جنس در سال ۱۳۵۵ ]]

 
  

 [[پرونده:جدول2.jpg|راست|بندانگشتی|383x383پیکسل|ادامه جدول 1]]    

 [[پرونده:جدول2 ادامه.jpg|راست|بندانگشتی|جدول2. مآخذ<ref>نشریه سرشماری عمومی نفوس و مسکن کل کشور سال ۱۳۶۵، مرکز آمار ایران.</ref>]] 
 

  
 

 

 [[پرونده:جدول3.jpg|راست|بندانگشتی|337x337پیکسل|جدول ۳. بودجه آموزش و پرورش به عنوان درصدی از بودجه عمومی دولت طی سال‌های ۷۵-۱۳۶۸بدون در نظر گرفتن درآمدهای اختصاصی و ردیف‌های درآمد - هزینه بودچه سال ۱۳۷۵ دولت بر اساس آخرین اصلاحیه بودجه کل کشور درج شده است و بودجه سال ۱۳۷۵ وزارت آموزش و پرورش در این جدول شامل بودجه مصوب و اعتباری است که تاکنون برای تأمین کسری بودجه ابلاغ شده است. ]]




























[[پرونده:جدول4.jpg|راست|بندانگشتی|321x321پیکسل|جدول4.شاخص‌های مالی آموزشی و پرورش سال‌های 1376-1368رقم کسری بودجه ۱۳۷۵ در این جدول شامل ارقامی است که تاکنون سازمان برنامه و بودجه تأمین و ابلاغ کرده است.]]









[[پرونده:جدول5.jpg|راست|بندانگشتی|جدول5. درصد ترکیب جنسی دانش‌آموزان دوره ابتدایی از سال تحصیلی ۴۸-۱۳۴۷ تا سال تحصیلی ۶۷-۱۳۶۶]]










[[پرونده:جدول6.jpg|راست|بندانگشتی|جدول ۶. درصد افزایش کمی دانش‌آموزان دوره ابتدایی از سال تحصیلی ۴۹-۱۳۴۸ تا سال تحصیلی ۶۷-۱۳۶۶ به تفکیک جنس]]









== نیز نگاه کنید به ==

* [[آموزش و پرورش پس از انقلاب اسلامی]]
* [[دوره آموزش و پرورش عمومی]]
* [[آموزش‌های فراگیر کاربردی و علمی]]
* [[شاخص‌های آموزش و پرورش در سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۷ و مقایسه آن با پیش از انقلاب]]
* [[طرح تغییر بنیادی نظام آموزش متوسطه در دوره 1357 تا 1368]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
ملک، حسن (1387). کتاب ایران: تاریخ آموزش و پرورش در ایران. ویراستاری مرضیه مرآت نیا. تهران: [https://alhodapub.com/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

== نویسنده مقاله ==
حسن ملک
[[رده:تعلیم و تربیت]]