نمایش مبدأ برای شهرستان های ایران(کتاب)

[[پرونده:Iranshahr.jpg|بندانگشتی|کتاب شهرستان های ایران( ایرانشهر)، قابل بازیابی از https://shop.amordadnews.com/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%87%D8%B1/]]
'''شهرستان‌های ایران‌،''' این اثر كه به  شهرستان‌های [[ایرانشهر]] نیز شهرت دارد، رساله كوچكی در‌ جغرافیای [[کشور ایران|ایران زمین]] به زبان پهلوی و حاوی 880 كلمه‌ است‌. مطالبی درباره تاریخ‌ بنای ‌شهرهای [[کشور ایران|ایران‌]] و موقعیت‌ هر یک از آن‌ها را دربر دارد. آخرین‌ شهری كه‌ در این‌ رساله‌ از آن‌ یاد شده‌، بغداد است‌ كه‌ به‌ امر منصور دوانیقی، دومین‌ خلیفه‌ عباسی (حک 136ـ 158ق / 753 ـ 775م) احداث‌ گردید<ref name=":0">صفا، ذبیح‌الله‌. '''''حماسه‌سرایی در ایران‌'''''. تهران‌: امیركبیر، 1352، ش‌50.</ref>.

تاریخ‌ بنای شهرها در آن ابتدا از استان‌های شرقی (خراسان) و با شهر سمرقند آغاز می شود و با شادفَرُخَ خسرو (گرد)‌ به‌ پایان‌ میرسد. پس از آن شهرهای غربی می آید كه نخستین آن‌ها [[تیسفون]] و آخرین آن‌ها [[مدینه]] / یثرب است. سپس شهرهای جنوب ذكر شده است كه با كابل شروع می شود و با اَشْكَر (؟) خاتمه میپذیرد. پس از آن ذكر شهرهای شمال می آید كه نخستین آن‌ها شهرستان آذربایجان ـ  احتمالاً [[اردبیل]] مركز قدیمی این ناحیه ـ و آخرین آن‌ها آمُل است<ref name=":1">تفضّلی، احمد. '''''تاریخ‌ ادبیات‌ ایران‌ پیش‌ از اسلام‌''.''' به‌ كوشش‌ ژاله‌ آموزگار، تهران‌: سخن‌، 1376، ش:‌ 265. </ref>.

این رساله افزون بر اطلاعات جغرافیایی، آگاهی های بسیاری درباره داستان‌های كهن ایرانی به دست می دهد و مطالعه آن در ریشه‌یابی داستان‌های حماسی سودمند است<ref name=":0" />. 

اطلاعات تاریخی و افسانه‌ای آن از مآخذ قدیم‌تری گرفته شده و مانند بیشتر آثار پهلوی اسطوره‌ها و واقعیت‌های تاریخی آن با هم آمیخته‌اند. همچنین بنیان برخی از شهرهای آن به شاهان اساطیری و بنیان بعضی دیگر به شاهان [[ساسانیان|ساسانی]] منسوب است<ref>سمیعی، احمد. '''''ادبیات‌ ساسانی'''''. تهران‌: دانشگاه‌ آزاد ایران‌، 1355، ش:‌ 45.</ref>.

تدوین اولیه این رساله احتمالاً به اواخر [[ساسانیان|دوره ساسانی]] و تدوین نهایی آن مانند بیشتر آثار بازمانده از زبان پهلوی به سده 3ق / 9م باز می گردد<ref name=":1" />.  این رساله‌ توسط‌ ادگار بلوشه [E. Blochte]‌، فرانسوی در 1895 به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] و به وسیله ماركوارت[ Markwart.] در 1931 به انگلیسی [[ترجمه]] و [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده است<ref name=":0" />. [[صادق هدایت|صادق هدایت‌]] نیز  در 1321ش این رساله را به [[فارسی]] [[ترجمه]] و [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌]] كرده‌ است‌<ref>تمیم‌داری، احمد. '''''داستان‌های ایرانی'''.'' تهران‌: پژوهشگاه‌ فرهنگ‌ و هنر اسلامی حوزه‌ هنری، 1379، ش:‌ 133ـ 135.</ref><ref>زرشناس‌، زهره‌. '''''زبان‌ و ادبیات‌ ایران‌ باستان‌'''''. تهران‌: دفترپژوهش‌های فرهنگی، 1382، ش: 66.</ref>.  

== نیز نگاه کنید به ==

* [[ایرانشهر]]
* [[ساسانیان]]
* [[صادق هدایت]]  

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:ادبیات]]