نمایش مبدأ برای شهریار، محمدحسین

[[پرونده:شهریار، محمدحسین.jpg|بندانگشتی|محمدحسین شهریار برگرفته از سایت کتابراه قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.ketabrah.ir/author/3916-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1]]
شهریار، محمدحسین (1324ق / 1906م ـ 1367ش)، شاعر.

سید محمدحسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار فرزند حاج میرآقا خشکنابی از وکلای برجسته [[تبریز]] و از دانشمندان و اهل ادب بود. در [[تبریز]] به دنیا آمد<ref>احمدی، احمد و رزمجو، حسین. '''''سیر''''' '''''سخن'''''. مشهد: باستان، 1345، ج 2، ص 334.</ref>. دوران کودکی را که با [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] تبریز مصادف بود در دهات شنگول آباد، ‌قیش قرشاق و خشکناب به سر برد. مقدمات را با قرائت [[گلستان سعدی|گلستان]] و نصاب الصبیان در مکتب ده و نزد پدر آموخت و خیلی زود با دیوان حافظ آشنایی یافت. دوره‌های ابتدایی و اول متوسطه و مقداری از ادبیات عرب را در [[تبریز]] آموخت<ref>آرین پور، یحیی. '''''از نیما تا روزگار ما'''''. تهران: زوّار، چ 1، ‌1374، ص 510.</ref>. سپس به [[استان تهران|تهران]] آمد و در مدرسه درالفنون تحصیلات متوسطه را تکمیل کرد. در 1303ق وارد دانشکده‌ پزشکی شد، اما کمی پیش از آنکه این دوره را به پایان برساند، به دلایلی چون تنگدستی و شکست عاطفی در عشقی ناکام، پزشکی را رها کرد و در خط شاعری افتاد. پس از آن به خراسان رفت و با کمال‌الملک نقاش مشهور آن روزگار دیدار کرد. از 1310ش وارد خدمات دولتی شد و پس از چند بار تغییر شغل سرانجام در بانک کشاورزی به کار پرداخت و تا زمان بازنشستگی در همین خدمت ماند. او بیشتر اوقات خود را با شعر و ادب می‌گذراند<ref>یاحقی، محمدجعفر. '''''جویبار لحظه‌ها'''''. تهران: جامی، چ 1، 1378، ص 176.</ref>. رفت و آمد با [[ملک الشعرای بهار]] ـ‌ سیاسی‌ترین شاعر عهد و نماینده مجلس ـ معاشرت با [[میرزاده عشقی]]، مراودات با [[فرخی یزدی]]، ‌مشاعره و مسابقه شعری با [[عارف قزوینی]] و بیش از همه تلمذ نزد شهید [[سیدحسن مدرس]] نیز تمایلات سیاسی نسبتاً پر رنگی را در تفکرات شهریار به وجود آورد. بعدها مسائلی چون خاطره رشادت‌های مدرس در مقابل [[رضا شاه پهلوی|رضاخان میرپنج]] و خودکشی یار غارش، ‌حبیب میکده از ترس تهدیدات عوامل [[رضا شاه پهلوی|رضاخان]] به نفرت او از دستگاه [[رضا شاه پهلوی|رضاخان]] افزود. تأثیر این دوره را در برخی از اشعار سیاسی او می‌توان دید<ref>فردی، اصغر. مقدمه بر '''''شهریار و انقلاب اسلامی'''''. به کوشش اصغر فردی، تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی، 1372، ص هشت ـ نه (مقدمه).</ref>.

او در طول اقامت طولانی خود در [[تبریز]] با عزیزه دختر دایی خود ازدواج کرد و ازوی دارای دو دختر و یک پسر شد. اما بازگشت شهریار همراه خانواده‌اش به [[استان تهران|تهران]] برایش خوش یمن نبود، چرا که همسرش در [[استان تهران|تهران]] درگذشت و ناچار شاعر خسته و شکسته دل با فرزندانش به [[تبریز]] بازگشت<ref>منزوی، ‌حسین''. '''این ترک پارسی گوی'''''. ‌تهران: برگ، 1372، ‌ص 17.</ref>. شهریار در [[تبریز]] تا مدت‌ها با حقوق بازنشستگی مختصری که از بانک کشاورزی دریافت می‌داشت، ‌به سختی روزگار می‌گذراند تا اینکه هیأت امنای دانشگاه تبریز عنوان استادی افتخاری دانشکده ادبیات [[تبریز]] را به وی اعطا کرد. همچنین وزارت فرهنگ ایران به پیشنهاد فرهنگ [[آذربایجان شرقی]]، ‌آموزشگاهی را در [[تبریز|شهر تبریز]] به نام وی نامگذاری کرد و روز 26 اسفندماه را در تاریخ فرهنگ آذربایجان «روز شهریار» نامید<ref>آرین پور، یحیی. '''''از نیما تا روزگار ما'''''. تهران: زوّار، چ 1، ‌1374، ص 510-511.</ref>. شهریار افزون بر شعر با موسیقی نیز آشنایی داشت و خود سه تار می‌نواخت. سرانجام در زادگاهش درگذشت و در مقبره الشعرای [[تبریز]] به خاک سپرده شد<ref>'''''اثرآفرینان'''''. به کوشش کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج 3، ص 386.</ref>. منظومه روح پروانه (تهران، 1310ش)، اشعاری که به میرزا احمدخان اشتری اهدا شده است (با مقدمه [[ملک الشعرای بهار]] و [[سعید نفیسی]]، 1310ش)، ‌دیوان کامل (تهران، 4 ج؛ ‌[[تبریز|تبریز،]] ‌2 ج) از آثار وی هستند<ref>آرین پور، یحیی. '''''از نیما تا روزگار ما'''''. تهران: زوّار، چ 1، ‌1374، ص 511.</ref>. منظومه مشهور حیدربابایه سلام ([[تبریز]]، 1332ش) او نیز از شاهکارهای ادبیات [[ترکی]] آذربایجانی است که تحت عنوان سلام به حیدربابای به [[فارسی]] هم برگردانیده شده است<ref>یاحقی، محمدجعفر. '''''جویبار لحظه‌ها'''''. تهران: جامی، چ 1، 1378، ص 177.</ref>. در حیات شعری شهریار سه دوره مشخص وجود دارد: 

# دوره‌جوانی که در این دوره غزل‌های پرشور عاشقانه‌اش را می‌سراید؛
# دوره‌ای که از آشنایی با افسانه [[نیما یوشیج|نیما]] آغاز می‌شود و شاعر دست کم معاصرترین آثارش را پدید می‌آورد؛
# دوره‌ای که به سالهای پختگی و پیری او برمی گردد و نوعی عرفان در اشعارش آشکار است<ref>منزوی، ‌حسین''. '''این ترک پارسی گوی'''''. ‌تهران: برگ، 1372، ‌ص 19.</ref>. 

او در انواع شعر مهارت داشت، اما شعرش بیشتر در مایه غزل رونق دارد. شاید بتوان شهریار را در میان شاعران امروز پس از بهار بهترین پیرو مکتب بازگشت ادبی دانست<ref>استعلامی، محمد. '''''ادبیات دوره بیداری و معاصر'''''. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب ایران. 1355، ص 401.</ref>. او در شاعری استعداد درخشانی داشت. ذوق نوجویی و نواندیشی در بسیاری از اشعارش منعکس است: تازگی مضمون، ‌صورخیال، ‌تعبیر، ‌حتی قالب شعر [[دیوان]] او از بسیاری شاعران نسل وی متمایز کرده است<ref>یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران: علمی، 1362، ص 635 و 637.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[تبریز]]
* [[انقلاب اسلامی ایران]]
* [[استان تهران]]
* [[ملک الشعرای بهار]]
* [[میرزاده عشقی]]
* [[فرخی یزدی]]
* [[عارف قزوینی]]
* [[سیدحسن مدرس]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:ادبیات]]