نمایش مبدأ برای عبدالرحمان صوفی

عبدالرّحمان صوفی، ابوالحسین عبدالرحمان بن عمر صوفی رازی، (293ق / 903م ـ 376ق / 986م). صوفی در میانه سده4ق در [[شیراز]] و در دربار [[آل بویه]]* به رصد ستارگان مشغول بود. در 353 قمری موقعیت و «قَدْر» (= درخشندگی ظاهری) ستارگان 48 صورت فلکی شناخته شده تا آن روزگار، و نیز مختصات چند ستاره را که برای یونانیان ناشناخته بود با دقتی به مراتب بیش از بطلمیوس در کتاب مشهور صور الکواکب گرد آورد. از همه مهم‌تر دقت کم نظیر صوفی در تعیین میزان روشنایی ستارگان، دانشمندان اروپایی دو قرن اخیر را قادر ساخت تا با مقایسه نتایج او و بطلمیوس و نیز وضعیت فعلی روشنایی این ستارگان، تغییرات بسیار کندی را که در درخشندگی برخی ستارگان وجود دارد بررسی کنند. 

در این میان گزارش دقیق صوفی درباره تغییر رنگ برخی ستارگان مانند رأس الغول (Algol) و غیره بسیار مهم است. بسیاری از نقشه‌های نجومی و کره‌های فلکی ساخته شده در اروپای سده‌های میانه مبتنی بر اطلاعات صور الکواکب بود. در واقع از 964 میلادی تا سال 1843 میلادی که کتاب جهان سنجی نوین(Uranometria Nova) آرْگِلانْدِر (ستاره شناس برجسته آلمانی) در برلین منتشر شد، کتاب صوفی تنها مأخذ معتبر همه ستاره‌شناسان شرق و غرب بشمار می‌رفت. در سده 13 میلادی صور الکواکب (و 19 کتاب نجومی دیگر دوره اسلامی) به فرمان آلفونسوی دهم، پادشاه نواحی مسیحی‌نشین [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7 اسپانیا] (در آن زمان بخش مهمی از [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7 اسپانیا] مسلمان نشین بود) به زبان کاستیلی (اسپانیایی کهن) ترجمه شد. 

یک قرن بعد این ترجمه به ایتالیایی و اندکی بعد از آن به لاتینی ترجمه شد. در سال 1831 میلادی نیز متن عربی و ترجمه [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] مقدمه مهم این اثر منتشر شد. در سال 1874 میلادی نیز ترجمه فرانسه تمام کتاب به همراه بخش‌هایی از متن عربی آن در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D8%B2%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%AF سن پترزبورگ] منتشر گردید. در مقدمه این ترجمه، همه اعدادی که بطلمیوس، عبدالرحمان صوفی و آرگلاندر برای قدر ستارگان مختلف ارائه داده‌اند با یکدیگر مقایسه شده است. این مقایسات نشان از آن دارد که عبدالرحمان صوفی حدوداً 900 سال پیش از آرگلاندر و با چشم غیر مسلح، در بسیاری موارد دقیقاً یا تقریباً به همان نتایج آرگلاندر رسیده است! اما تفاوت میان نتایج بطلمیوس و نتایج آرگلاندر گاه بسیار زیاد است<ref>کرامتی، یونس. '''کارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380، ص 74-78.</ref>.

عبدالرحمان صوفی همچنین برای نخستین بار اثری بسیار مهم درباره دسته‌ای از [[هندسه|ترسیمات هندسی]] نوشت که در ضمن هر ترسیم دهانه پرگار ثابت می‌ماند. [[بوزجانی]]* نیز چند سال پس از وی در کتاب اعمال هندسی خود به همین ترسیمات توجه کرد. بسیاری از هندسه‌دانان برجسته اروپایی احتمالا با الهام از نوشته‌های این دو، آثاری درباره این گونه ترسیمات نوشتند<ref>کرامتی، یونس. «بوزجانی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 12، ص 727-737.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[آل بویه]]
* [[بوزجانی]]
* [[هندسه]]

== '''مآخذ''' ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
یونس كرامتی
[[رده:علوم و فنون]]