نمایش مبدأ برای عقاید النساء( کلثوم ننه)

'''[[عقاید النساء( کلثوم ننه)|عقاید‌النساء]]''' یا '''[[عقاید النساء( کلثوم ننه)|کلثوم‌ننه]]'''، نام رساله کوچکی منسوب به جمال‌الدین محمد بن آقا حسین خوانساری، معروف به آقا جمال خوانساری، که درباره راه و رسم و اخلاق و عادات زنان [[صفویان|دوره صفوی]] تألیف شده است.
[[پرونده:کتاب کلثوم ننه.jpg|بندانگشتی|287x287پیکسل|کتاب کلثوم ننه،برگرفته از سایت کارا کتاب، قابل بازیابی از [https://www.karaketab.com/ html]/[https://www.karaketab.com/ کتاب-رمان//کلثوم-ننه.https://www.karaketab.com/]]]
آقا جمال ( د. 1125ق/ 1713م) از عالمان و فقیهان بزرگ زمان شاه سلیمان [[صفویان|صفوی]] (1077 – 1105ق/ 1667- 1694م)، در [[اصفهان]] می‌زیست و در همانجا درگذشت<ref>بلوکباشی، علی. «کلثوم‌ننه»، (مقدمه)، '''''کیهان هفته'''''. ش 17- 15 بهمن 1340، تهران: مؤسسه کیهان، ص162.</ref>. کتاب [[عقاید النساء( کلثوم ننه)|عقایدالنساء]] که در میان مردم به کلثوم‌ننه، نام یکی از زنان فتوا دهنده در متن رساله، شهرت دارد، رساله‌ای است به سبک و سیاق رسالات دینی، لیکن طنزآمیز در بیان استقلال رأی و فتاوی و «اَقوال و اَفعال و واجبات و مَندوبات زنان، و مُحرّمات و مَکروهات و مُباحات ایشان»<ref>آقا جمال خوانساری. «عقایدالنساء». بلوکباشی، علی. «کلثوم‌ننه»، (مقدمه)، '''''کیهان هفته'''''. ش 17- 15 بهمن 1340، تهران: مؤسسه کیهان، ص163.</ref> در زندگی روزمره.

کتاب حاوی یک مقدمه و 16 باب و یک خاتمه است. مقدمه درباره اسامی علمای زنان و فضیلت‌ آنان است و باب‌های شانزده‌گانه اشتمال بر این موضوعات دارند: غسل و وضو و تیممّ؛ نماز؛ روزه؛ نکاح؛ احکام شب و روز زفاف، زاییدن و اعمال آن؛ حمام رفتن؛ سازها و افعال آن، فعل‌ها و اوقات آن‌ها؛ معاشرت زنان؛ مطبوخات نذری، تعویذها، مَحْرَم و نامَحْرَم؛ استجابت دعای زنان و مهمان آمدن به خانه؛ صیغه خواهر خواندگی؛ و چیزهایی که پس از خواهر خواندگی برای یک‌دیگر می‌فرستند. خاتمه هم درباره مراسم چهارشنبه سوری است<ref>بلوکباشی، علی. «کلثوم‌ننه»، (مقدمه)، '''''کیهان هفته'''''. ش 17- 15 بهمن 1340، تهران: مؤسسه کیهان، ص163-164.</ref>.

همه اقوال و فَتاوی رساله از زبان 5 زن به نام‌های بی‌بی شاه‌زینب، کلثوم‌ننه، خاله‌ جان‌آقا، باجی یاسمن و دده بزم‌آرا بیان شده است. آقا جمال اقوال این زنان را در میان عموم زنان در نهایت وثوق و اعتماد معرفی می‌کند و می‌نویسد: <blockquote>«هر زنی که سِنّی داشته باشد و پیری و خرافت او را در باشد، دیگران به اقوال و افعال او وثوق تمام دارند، و هر زنی که خلاف فرموده ایشان کند، آثمه و گناهکار باشد.»<ref>بلوکباشی، علی. «کلثوم‌ننه»، (مقدمه)، '''''کیهان هفته'''''. ش 17- 15 بهمن 1340، تهران: مؤسسه کیهان، ص164.</ref></blockquote>این نوشته یگانه اثر کهن و ارزنده مستقل به [[فارسی|زبان فارسی]] درباره [[فرهنگ عامه]] زنان ایرانی است که حدود 300 سال از تألیف آن به دست یک روحانی شوخ‌طبع و آگاه به زندگی خصوصی و رفتار و عقاید زنان آن دوره می‌گذرد<ref>بلوکباشی، علی. '''''نقد و نظر'''''. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص116- 117.</ref>. از این رساله [[چاپ سنگی|چاپ‌های سنگی]] و [[چاپ سربی|سربی]] متعدد در دست است. قدیم‌ترین چاپ سنگی خشتی آن در 32 صفحه و بی تاریخ نشر در [[استان تهران|تهران]]، و [[چاپ سنگی]] جیبی آن در 31 صفحه و در 1352ق در [[اصفهان]] انتشار یافته است.

نخستین بار متن رساله را مؤلف این سطور از روی نسخه [[چاپ سنگی]] حاجی آقا صاحب تاجر، کتاب فروش شیرازی، معروف به ملکُ‌‌الکُّتاب، ذیل عنوان «عقایدالنساء»، در شماره‌های 17، 18، 19 نشریه ''[[کیهان]] هفته،'' در تاریخ 15، 22 و 28 بهمن 1340ش چاپ و منتشر کرد، سپس محمود کتیرایی همین متن را با مقابله چند نسخه چاپی دیگر همراه با رساله ''مرآت‌البلها''، منسوب به شریعتمداری تبریزی و با عنوان ''عقایدالنساء'' '''و''' ''مرآت‌البلهاء'' در 1349ش جزو انتشارات طهوری در [[استان تهران|تهران]] به [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] رساند.

این رساله را جیمز آتکینسون به زبان انگلیسی زیر عنوان ''کلثوم‌ننه'': ''آداب و رسوم زنان ایران'' <ref>J. Atkinson. Kulsum Nani: Customs and Manners of the Women of Persia, and their Domestic Superstitions, London, 1832<sup>.</sup></ref>'''در''' 1832م/ 1248ق و '''ل.''' ''تونلیه به زبان فرانسوی'' با عنوان کتاب ''[[عقاید النساء( کلثوم ننه)|کلثوم‌ننه]]'': ''زندگی زنان ایران''<ref>L. Tonnelier. Kitabi Kulsum Naneh: ou le Livre des dames de la Perse. Paris,1881.</ref> در 1881م/ 1299ق ترجمه و در انگلیس و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] چاپ و منتشر کردند. هانری‌ماسه، خاورشناس فرانسوی نیز مطالب آن را در کتابش '''آداب''' ''و عقاید ایرانیان''<ref>H. Massé. Croyance et Coutumes Persanes. Paris,1938.</ref> به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه] نقل کرده است. رساله به زبان [[ترکی]] نیز با عنوان '' کلثوم‌ننه کتابی''، ترجمه و در [[تبریز]] بدون تاریخ نشر [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده است<ref>بلوکباشی، علی. «کلثوم‌ننه»، همانجا؛ کتیرایی، محمود. '''''عقایدالنساء و مرآت‌البلهاء'''''. تهران: طهوری، ص 14-15. </ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[صفویان]]
* [[فرهنگ عامه]]
* [[چاپ سنگی]]
* [[چاپ سربی]]

== '''''مآخذ'''''   ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
علی بلوکباشی
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
[[رده:مردم شناسی]]