نمایش مبدأ برای كهگیلویه‌ای

 
'''كهگيلويه‌اي'''/ Kohgiluye?:/، (← لري) از گويش‌هاي لُر بزرگ و از زبان‌هاي ايراني شاخة جنوب غربي.<sup>1</sup> كهگيلويه شامل سه ايل بزرگ آقاجري، باوي و جاكي بوده است.<sup>2</sup> امروزه استان كهگيلويه و بويراحمد<sup>*</sup> از آغاز ورود آرياييان تاكنون يكي از مناطق لُر نشين بوده و هم اكنون 6 ايل در آن زندگي مي‌كنند (← كهگيلويه و بويراحمد) كه مردمان آن‌ها لر هستند.<sup>3</sup> براساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375 جمعيت استان 544356 نفر بوده است.<sup>4</sup> گويش مردم در اين استان به لري بويراحمدي (← بويراحمدي، ايل) معروف است و با تفاوت‌هاي جزئي در سراسر استان رواج دارد.<sup>5</sup> گويش لري اين استان قرابت و هم‌ريشگي با فارسي دري دارد و آكنده از لغات و ريشه‌هاي افعال پهلوي ساساني است.<sup>6</sup> در عين حال كه با فارسي نو نيز پيوند نزديك دارد، داراي ويژگي‌هاي آوايي مخصوص خود بوده كه از آن جمله مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:

وجود همخوان‌هاي /r/ (لرزشي، واك‌دار، چند زنشي/، /γ/ (سايشي، واك‌دار، نرمكامي) مانند: kæřæ «ديوار سنگي» و kæræ «كز» و γælæ (غلّه) و وجود انسدادي‌هاي نرمكامي (بي‌واك و واك‌دار) در مقابل انسدادي‌هاي كامي. تقابل اين دو واج در كلمات زير ديده مي‌شود: /kelæ/ «دست بريده» ~ /celæ/ «گوش بريده» و /gelæ/ «گلوله» ~ /Jelæ/ «گله، شكايت»<sup>7</sup> اين واج‌ها در منطقة وسيعي از استان فارس رايج است.<sup>8</sup> در اين گويش همخوان‌هاي /h/ و/?/ بعد از واكه‌هاي /æ/، /e/ و /o/ به طور نامحسوسي شنيده مي‌شوند. اگر كشش مصوت‌هاي فوق را پيش از دو همخوان /h/ و/?/ به صورت /æ:/، /e:/ و /o:/ در نظر بگيريم به علت نامحسوس بودن اين دو همخوان، واكه‌هاي ساده و كشيده تمايز معنايي ايجاد مي‌كنند: /kæ:ræ/ كره و /kæ:ræ/ (بزغاله).<sup>9</sup> در آرايش واج‌ها تفاوت لري بويراحمد با فارسي در وجود خوشه‌هاي صامت آغازي در اين گويش است. اين خوشه‌ها منحصر به تركيب /t، d، k، g/ با /w/ است چنانكه در كلمات dwær/ (دختر)، /twær/ (تبر) ديده مي‌شود. البته در اين مورد توافق نظر وجود ندارد و اين سؤال مطرح مي‌شود كه آيا اين خوشه‌ها صامت‌هاي انسدادي لبي شده نيستند؟<sup>10</sup> نشانة جمع در كهگيلويه‌اي yæl<sup>11</sup> - (بعد از واكه) و –al مي‌باشد: bæče-y-æl (بچه‌ها)، merd- æl  مردان.<sup>12</sup> نحو اين گويش، نظير ساير گويش‌هاي لُري همانند فارسي مي‌باشد و ترتيب كلمات svo است.<sup>13</sup> 


'''مآخذ:'''

1.     Grimes, Barbara. (ed.) '''''Ethnologue''''': Languages of the world. (12th edition). Texas: Summer Institute. 1992, p. 641.

و نيز: لكوك، پير. «گويش هاي جنوب غربي ايران»، '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ترجمه زير نظر حسن رضايي باغ‌بيدي، تهران: ققنوس، 1382، جلد دوم، ص563.

2.     Minorsky, v. "LUR", '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN: E. J. BRILL. 1986, vol V, p. 822.

و نيز: حبيبي مهلياني، حسن. '''''ممسني در گذرگاه تاريخ'''''. شيراز: انتشارات نويد شيراز، 1371، ص35.

3.    امان‌الهي بهاروند، سكندر. '''''قوم لُر'''''. ص203.

4.    زنده دل، حسن و دستياران. '''''راهنماي جامع ايرانگردي'''''. ص32.

5.    مقيمي، افضل. '''''بررسي گويش بويراحمد و كهگيلويه'''''. شيراز: نويد، 1373، ص7.

6.    اقتداري، احمد. '''''خوزستان، كهگيلويه و ممسني'''''. ص839.

7.    مقيمي، افضل. '''''بررسي گويش بويراحمد و كهگيلويه''''' . ص19.

8.    صادقي، علي‌اشرف. «نقد و معرفي كتاب « بررسي گويش بويراحمد و گهگيلويه»، '''''مجلة زبان‌شناسي'''''. س چهاردهم، ش اول و دوم، 1378، ص144- 142.

9.    مقيمي، افضل. ص30.

10.  صادقي، علي‌اشرف. '''''مجلة زبان‌شناسي'''''. ص144- 142؛ و نيز: مقيمي، افضل. ص24.

11.  لكوك، پير. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص586.

12.  مقيمي، افضل. ص44 و 45.

13.  لكوك، پير. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص؟.


آتوسا رستم بیک تفرشی