نمایش مبدأ برای لباس عزا و سوگواری

 
'''لباس عزا و سوگواری'''، سیاه رنگ سوگواری و ماتم بود<ref>ابن خلدون، عبدالرحمن. '''''مقدمه'''''. ترجمة محمد پروین گنابادی، تهران: علمی و فرهنگی، 1369، ج1، ص372. </ref>، اما رنگ کبود نیز تقریباً همین معنا را داشت<ref>حسن ابراهیم، حسن. '''''تاریخ السیاسی و الدینی و الثقافی و الاجتماعی.''''' قاهره: الطبعه الثالثه، 1953م، ج3، ص442- 444.</ref>، به ویژه زنان، هنگام سوگواری لباس خود را به رنگ نیلی سیر در می‌آوردند<ref>Dozy,R.P.R; Dictionnaire détaillé noms des vêtements chez les Arabes, Amsterdam, 1845, Pp.4-20</ref>. هارون‌الرشید خلیفه عباسی با پای برهنه جنازه مادر خود را تشییع کرد<ref>ابن‌کثیر، القرشی‌الدمشقی. '''''البدایه و النهایه فی التاریخ'''''. الطبعه الاولی، قاهره: مطبعه السعاده، 1351- 1358ق/ 1939- 1945م، ج10، ص163.</ref>. اما پسرش مأمون با [[قبا]]<nowiki/>ی سفید در حالی که بدون [[سرپوش ها|سرپوش]] و سربرهنه بود در تشییع پیکر امام هشتم شیعیان شرکت جست<ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. '''''تاریخ'''''. بیروت: دارصادر، 1960م، ج3، ص180- 181.</ref>. پس از مرگ امام الحرمین جوینی در [[نیشابور]]، تا یک سال مردمان بدون [[دستار]] و [[کلاه]]، و سر برهنه بودند<ref>سبکی، تاج‌الدین عبدالوهاب. '''''طبقات الشافعیه‌ الکبری.''''' تحقیق محمود محمد الطناجی، عبدالفتاح محمد الحلو، قاهره: عیسی‌البابی الحلبی، 1964- 1976م، ج5، ص181. </ref>. 

در تشییع جنازه‌ها اغلب گریبان جامه‌ها را می‌دریدند و سرها را برهنه می‌ساختند و خاک و کاه بر سر و شانه‌های خود می‌ریختند و با پای برهنه به دنبال جنازه حرکت می‌کردند<ref>یاقوت حموی، شهاب‌الدین'''''. معجم‌البلدان'''''. طبع محمد امین الخانجی، قاهره: 1906م، ج3، ص452.</ref>. اگرچه فقه و شریعت کفن‌های سفید و بی‌نقش را تأیید می‌کرد، اما افراد مهم را گاه در کفن‌های ابریشمی و نقش‌دار به خاک می‌سپردند. شماری از کفن‌های ابریشمی و دو پودی (منی) بوییان بدست آمده است که نقش عقاب یک سر و دو سر دارند، و نوشته‌های آن‌ها به خط کوفی است<ref>روح‌فر، زهره. '''''نقش عقاب بر کفن‌های آل‌بویه. مجله باستان‌شناسی و تاریخ'''''. سال دوم، شماره دوم، بهار و تابستان 1367، ص23- 27. </ref>. دیلمیان جامه سیاه پوشیده و خود را با کیسه‌هایی طبری که برسر و روی خود پیچانده بودند، می‌پوشاندند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم.''''' طبع دخویه، لیدن:بریل، 1906م، ص369.</ref>. در دوره حکومت‌های ترک استفاده از لباس سفید در کنار لباس‌های سیاه، وجود داشته است. آنان در سوگواری‌ها [[دستار]] سفید بر سر گذاشته، از جامه سفید استفاده می‌کردند. برخی از مردم [[پاپوش|پاپوش‌]]<nowiki/>های خود را نیز درآورده  و با پای برهنه به سوی مزار درگذشتگان می‌رفتند. یا این‌که نوعی جامه پلاس بر تن می‌کردند<ref>عتبی، ابونصر محمد بن عبدالجبار. '''''تاریخ یمینی، شرح منینی.''''' مصر: مطبعه وهبیه، 1286ق، 2جلد، ترجمه ابوالشرف ناصح جرفادقانی، به اهتمام جعفر شعار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص424.</ref>. 

در [[مغول ها|دوره مغولان]]، جلوی سر را می‌تراشیدند، و یا خاک و کاه بر سر می‌ریختند. مردمان طبقات بالاتر، بیشتر خرقه یا پلاس پاره‌ای سیاه بر سر می‌گذاشتند<ref>ابن بطوطه، شرف‌الدین ابوعبدالله. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: علمی و فرهنگی، 1361، ج1، ص207.</ref>. خطیبان و قضات عمامه خود را برداشته و شال پشمی سیاهی بر سر می‌گذاشتند<ref>ابن بطوطه، شرف‌الدین ابوعبدالله. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: علمی و فرهنگی، 1361، ج1، ص358.</ref>. برلباس‌های خود، در این‌گونه مراسم، گاهی، جُل چهارپایان و یا نوعی تلیس(گونی) می‌پوشیدند<ref>ابن بطوطه، شرف‌الدین ابوعبدالله. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: علمی و فرهنگی، 1361، ج1، ص207.</ref>، یا این که لباس‌های خود را پشت و رو کرده می‌پوشیدند<ref>داودی، نادر. '''''آثار ایران در موزه متروپولیتن'''''. تهران: سازمان میراث فرهنگی، 1382، ص86، موزه متروپولیتن.</ref>. امیران جامه پشمین نمدی بر تن می‌کردند<ref>ابن بطوطه، شرف‌الدین ابوعبدالله. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمدعلی موحد، تهران: علمی و فرهنگی، 1361، ج1، ص207.</ref>، که گاه با انداختن نمدهایی سیاه در گردن همراه بود<ref>خواندمیر، '''''حبیب السیر فی اخبار افراد البشر'''''. تهران: کتابفروشی خیام، 1333- 1334، ج4، ص214</ref>. [[اسماعیل صفوی|شاه اسماعیل صفوی]] پس از شکست در نبرد چالدران، خرقه سیاه پوشیده، [[عمامه]] سیاه برسر نهاد، حتی پرچم‌ها را نیز سیاه کردند<ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگانی شاه عباس اول'''''. دانشگاه تهران، 1353، ص121.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[لباس درویشان و صوفیان]]
* [[دستار]]
* [[سرپوش ها]]
* [[کلاه]]
* [[عمامه]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
محمدرضا چیت ساز
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
[[رده:پوشاک]]