نمایش مبدأ برای لباس مجازات و محکومین

'''لباس مجازات و محکومین'''، جامه‌های مخصوصی که به نشانه بزهکاری و تنبیه مجرمان و محکومان بر تن آنها می‌کردند و انواع [[سرپوش ها|سرپوش‌ها]] و [[تن پوش|تن‌پوش‌ها]] را در بر می‌گرفت. 

=== [[سرپوش ها|سرپوش]] ===
در قرون اولیه [[اسلام]]، مهم‌ترین تنبیه برداشتن [[کلاه]] یا [[سرپوش ها|سرپوش]] از سر بزهکاران و سربرهنه کردن آنها بود<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج5، ص 578.</ref><ref>'''''تاریخ سیستان'''''. مؤلف ناشناخته، تصحیح محمد تقی بهار، تهران:1314، ص229. </ref><ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. '''''تاریخ.''''' بیروت: دارصادر، 1960م، ج3، ص210.</ref>. مثلاً گذاشتن [[عمامه]] سفید، که نشانه بنی‌امیه بود بر سر هواخواهان عباسیان، که [[عمامه]] سیاه نشانه آن‌ها بود، نمونه‌ای از این تنبیه به شمار می‌رفت<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، . ج9، ص625.</ref>. در بیشتر مواقع، نوعی [[کلاه بوقی]] شکل و زنگوله‌دار نمدی یا [[کلاه]] بلند ابریشمی زنانه که گاه دم روباهی نیز به آن آویخته بودند، بر سر محکومین می‌گذاشتند<ref name=":0">ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، . ج9، ص 644. </ref>. رنگ این [[کلاه|کلاه‌ها]] اغلب قرمز بود<ref name=":0" /><ref>مرعشی، ظهیرالدین'''''. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران'''''. چاپ محمد حسین تسبیحی، تهران: شرق، 1368، ص176.</ref>. گاهی هم محکوم را با پوست گاوی می‌پوشانیدند به طوری که، شاخ‌های گاو بر دو سوی سر او قرار ‌گیرد. در فکین او کلبتین آهنی و بر سر و گردن او نوعی دوشاخه یا یوغ یا تسمه آهنین می‌بستند به شکلی که اغلب دست‌ها و گردن محکوم را به هم می‌بست<ref>مسعودی، ابی الحسن علی. '''''مروج الذهب و معادن الجوهر فی التاریخ'''''. بتحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، الطبعه الثالث، قاهره: 1377ق/ 1958م، ج4، ص57.</ref>. 

وقتی که بابک خرمدین به اسارت درآمد، [[کلاه بوقی|کلاهی بوقی]] شکل و بزرگ و چند ترک، به رنگ‌های مختلف و آراسته با سنگ‌های قیمتی، برسرش نهادند<ref>زرین کوب، عبدالحسین'''''. تاریخ ایران بعد از اسلام'''''. امیرکبیر،1362، ص527.</ref>. گاهی نیز، مقنعه زنانه<ref>   ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج9، ص187.</ref>،<sup> </sup> یا نوعی مِِنِْطَقه كه [[کمربند]]<sup>*</sup> زنانه بود بر سرشان می‌بستند. دنباله این نوع سربند، که در زیر گلو محکم بسته شده بود، پشت سر می‌افتاد<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج7، ص140-141.</ref>. رسم بود، سردارانی که درخواست عفو می‌کنند، کمربندهای خود را باز کرده و در گردن خود بیاویزند<ref>راوندی، محمد بن علی. '''''راحه الصدور و آیه السرور'''''. تصحیح محمد اقبال، لیدن: 1921م، ص119.</ref>. هم‌چنین در گوش‌های اسراگاه حلقه بندگی می‌کردند. نوعی از این حلقه‌ها را به سبب بزرگی‌شان "نعل اسب" می‌گفتند<ref>ابن بطوطه، شرف الدین ابوعبدالله. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمد علی موحد، تهران: علمی و فرهنگی، 1361، ج1، ص 252.</ref>. گاه کلاه محکوم را با ریگ می‌انباشتند و بر گردنش می‌آویختند<ref>مرعشی، ظهیرالدین'''''. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران'''''. چاپ محمد حسین تسبیحی، تهران: شرق، 1368،ص176.</ref>. همچنین گناهان مجرم را بر تخته‌های چوبی می‌نوشتند و از گردن او می‌آویختند<ref>مرعشی، ظهیرالدین'''''. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران'''''. چاپ محمد حسین تسبیحی، تهران: شرق، 1368، ص205، 262.</ref>. یا این‌که ریش او را می‌تراشیدند و به جای آن سرخاب و سفیداب می‌مالیدند (آرایش خاتونانه) و جامه از تنش بیرون می‌آوردند و سرانجام به صلابه‌اش می‌کشیدند<ref>حافظ ابرو، شهاب‌الدین عبدالله هروی. '''''زبده التواریخ'''''. تصحیح و تعلیقات کمال حاج سید جوادی،تهران: نشر نی، 1372، ج1، ص344.</ref>. به استهزا، کلاهی به نام «کلاه دولت» را که ظاهراً کلاهی کله‌قندی بود و منگوله‌هایی در بالای خود داشت، برای استهزای محکوم بر سرش می‌گذاشتند<ref>حافظ ابرو، شهاب‌الدین عبدالله هروی. '''''زبده التواریخ'''''. تصحیح و تعلیقات کمال حاج سید جوادی،تهران: نشر نی، 1372،  ج1، ص344، ج2، 839.</ref>.  به هنگام شفاعت کسی، در نزد پادشاه و یا بزرگی، سر را برهنه می‌کردند<ref>خواندمیر، '''''حبیب السیر فی اخبار افراد البشر'''''. تهران: کتابفروشی خیام، 1333-1334، ج4، ص106. </ref>. در [[تیموریان|دوره تیموریان]] برای عذر تقصیر رسم «تابوغ» معمول بود، به این گونه که در برابر تخت پادشاه، [[کلاه]] از سر برمی‌داشتند و یک گوش خود را به دست می‌گرفتند و تعظیم می‌کردند<ref>خواندمیر، '''''حبیب السیر فی اخبار افراد البشر'''''. تهران: کتابفروشی خیام، 1333-1334، ج4، ص132.</ref>. کسی که امان می‌خواست، سر را برهنه می‌کرد، شمشیر خود را به گردن می‌آویخت و گاه پارچه سفیدی به علامت کفن به دست می‌گرفت<ref>خواندمیر، '''''حبیب السیر فی اخبار افراد البشر'''''. تهران: کتابفروشی خیام، 1333-1334، ج4، ص229.</ref>.

=== [[تن پوش]] ===
محکومین را اغلب جامه‌های خشن و پشمی و گاه جامه‌هایی مویین و قرمز رنگ می‌پوشاندند. یا این‌که [[دُراعه|دُراعه‌]]<sup>*</sup>های دیبای زنانه با رنگ‌های تند و زنانه بر تنشان می‌کردند<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج9، ص600، 625.</ref>. گاهی نیز قبایی سفید به نشانه تمایل به بنی‌امیه بر آن‌ها می‌پوشاندند<ref>یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب. '''''تاریخ.''''' بیروت: دارصادر، 1960م، ج3، ص210. </ref>.<sup> </sup> بابک را، [[دُراعه|دُراعه‌]]<sup>*</sup>ای از حریر سرخ پوشاندند که روی سینه آن سنگ‌های قیمتی نشانده بودند<ref>مسعودی، ابی الحسن علی. '''''مروج الذهب و معادن الجوهر فی التاریخ'''''. بتحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید،الطبعه الثالث، قاهره: 1377ق/ 1958م، ج4، ص57.</ref>. از جامه‌های رنگین زنانه<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج9، ص625.</ref> یا دُراعه‌های حریر زرد رنگ نیز برای تنبیه مجرمان، استفاده می‌شد<ref>مسعودی، ابی الحسن علی. '''''مروج الذهب و معادن الجوهر فی التاریخ'''''. بتحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، الطبعه الثالث، قاهره: 1377ق/ 1958م، ج4، ص 268، 272.</ref>. گاهی محکومین را، لباده‌های پشمینه می‌پوشاندند<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج5، ص 505- 506.</ref>. محکومین مرد را، ایستاده و برهنه، در حالی که  فقط عورتشان پوشیده شده بود و زنان را اغلب نشسته و با لباس، حد می‌زدند<ref>محمد بن منور، '''''اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید'''''. تصحیح محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران: آگاه، 1367، ص122. </ref>.<sup> </sup> امرا به نشانه فرمان‌برداری نوعی لوحه‌های نقره‌ای را به کمر خود می‌آویختند<ref>ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. '''''الکامل فی التاریخ'''''. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج11، ص84.</ref>. در سال‌های اخیر پیراهن و شلواری یک رنگِ خاکستری راه راه و گاهی با طرح زمینه ترازوی عدالت [[قوه قضاییه]]، لباس زندانیان را نشان می‌دهد. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[سرپوش ها]]
* [[تن پوش]]
* [[دُراعه]]
* [[عمامه]]
* [[کلاه بوقی]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
محمدرضا چیت ساز
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
[[رده:پوشاک]]