نمایش مبدأ برای مزدکی، آئین

'''مزدکی، آئین'''، آئینی با ریشه‌های [[زرتشتی، دین|زرتشتی]]، دارای گرایش‌های پرهیزگارانه و خواستار عدالت اجتماعی که نهضتی بزرگ در دوران سلطنت قباد ایجاد کرد، ولی به علت سرکوب شدید ناموفق ماند. اکثر مورخین این آئین را به موبدی به نام [[زرتشت]] خُرّگان نسبت می‌دهند که به جز تفکرات دینی و فلسفی، افکاری اقتصادی و اجتماعی هم داشت<ref>طبری. '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 893. </ref><ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244.</ref><ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 106-107.</ref><ref>مشکور، محمدجواد. ”مزدک و کیش او“، '''''نامه باستان'''''. به کوشش سعید میر محمد صادق و نادره جلالی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ص 364.</ref><ref>نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 485.</ref>. از شخصی بوندوس نام نیز به منزله بنیادگذار این آئین نام برده شده که برخی او را با [[زرتشت]] خُرّگان یکی دانسته‌اند و برخی دیگر مخالف این نظرند و [[مزدک]]<sup>*</sup> را بنیانگذار این جنبش دینی دانسته‌اند<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 33.</ref><ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص176.</ref><ref>کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران: 1378، ص 244-245.</ref><ref>کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 179.</ref><ref>Yarshater, E., “Mazdakism”, '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, vol. III(2), PP. 995-998.</ref>.   

آیین مزدکی را می‌توان نهضتی در درون [[زرتشتی، دین|دین زرتشتی]] دانست که به دلیل پایه دینی‌اش از کمونیسم و سوسیالیسم نو جدا می‌شود<ref>ولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 488.</ref>. نام دیگر [[مزدکی، آئین|آئین مزدکی]] «درست دینی» است.
آموزه دینی مزدک بر دو اصل روشنی و تاریکی متکی بود. از دیدگاه او نور آگاه و ظلمت کور، حرکت نور ارادی و حرکت ظلمت غیرارادی است<ref>طبری، احسان. '''''برخی بررسی‌ها درباره جهان‌بینی‌ها و جنبش‌های اجتماعی در ایران'''''. بی جا، آلفا، 1358، ص 179.</ref>. بر اثر برخورد دو نیروی تاریکی و روشنایی مدبّرالخیر و مدبّرالشر به وجود آمده است. خدای تعالی بر کرسی در عالم بالا نشسته مانند پادشاهی در این دنیا، و در پیشگاه او 4 نیروی تمییز، فهم، حافظه و سرور ـ مانند 4 طبقه اجتماعی در دوره ساسانی ـ حضور دارند. این 4 نیرو به کمک 7 وزیر کارهای جهان را اداره و اینان نیز در دایره‌ای از 12 نیروی روحانی عمل می‌کنند. خدای تعالی به یاری کلام و حروف فرمان می‌راند<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران: چشمه، 1375، ص 96-98.</ref>. [[مزدک]] برای جهان روشنایی به سه عنصر اصلی قائل بود: آب، [[آتش]] و خاک<ref>کریستن سن، آرتور. '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 109. </ref>. این آئین را می‌توان بدعتی در [[زرتشتی، دین|دین زرتشتی]] دانست. مزدکیان دعوی رسالت نوین نداشتند بلکه نوآوری‌های خود را تأویلات درست اوستا می‌دانستند،<ref>شکی، منصور. ”درست دینان“، '''''معارف'''''. فروردین و تیر 1372، س دهم، ش 1، ص 39.</ref> لکن عناصر [[مانوی، دین|دین مانوی]]<sup>*</sup> هم در آن به چشم می‌خورد.

بعد از سرکوب مزدکیان، دنباله این آئین را بیش از همه در [[خرم دینان|خرم‌دینان]]<sup>*</sup> و سپیدجامگان ادوار بعد می‌توان یافت که پیروی بابک و المقنع را می‌کردند و در اساس نظریات مزدکی در مورد اشتراک مال و عدالت در داشتن همسر را حفظ کرده بودند. قرامطه اعصار بعد نیز به علت عقیده به اشتراک در دارایی و داشتن روحیه انقلابی متأثر از مزدکیان بودند.

شاید نقطه اوج تعالیم [[مزدک]] در نظر او مبنی بر لزوم برپایی مساوات و عدالت اجتماعی قرار داشته باشد. به اعتقاد [[مزدک]] و مزدکیان خداوند ارزاق و اموال را در اختیار مردم گذاشته تا آن را به تساوی بین خود تقسیم کنند، اما بعضی (اقویا) بر بعضی دیگر (ضعفا) ستم کردند و بخش بزرگ ثروت را به خود اختصاص دادند، پس لازم است که بینوایان و ستمدیدگان برای اعاده حق خود قیام کنند و سهم برحق خود را بازستانند<ref>ابن بلخی. '''''فارسنامه'''''. به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز: بنیاد فارس‌شناسی، 1374، ص 220.</ref><ref>ثعالبی‌مرغنی، حسین. '''''غرر اخبار ملوک الفرس و سیرهم'''''. به کوشش زوتنبرگ، پاریس: ملی، 1900 م، ص 600.</ref>. همچنین شعار اشتراک در زنان به [[مزدک]] نسبت داده شده<ref>فردوسی. '''''شاهنامه'''''. ج 8، به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ص 46.</ref> که در حقیقت باید عدالت در دراختیار گرفتن زنان مورد نظر باشد، تا کسانی نتوانند حرمسراهای خود را پر از زنان کنند و کسانی دیگر از اختیار همسر عاجز باشند. 

مزدکیان در قیام‌های خود در دوران قباد [[ساسانیان|ساسانی]]<sup>*</sup> در هر دو این جهات کوشیدند، اما شکست خوردند و پس از کشتار بسیار از ایشان، به حیات مخفی و زیرزمینی خود ادامه دادند تا باز در دوران اسلامی با صورت جدید سر بلند کردند. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[مزدک]]
* [[زرتشت]]
* [[زرتشتی، دین]]

== '''مآخذ''' ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== پیوند به بیرون ==
آموزه‌های آیین مزدک، سایت [https://philosophyar.net فیلسوف یار] ، قابل بازیابی از [https://philosophyar.net/mazdak/#i-2 https://philosophyar.net]

== نویسنده مقاله ==
نامعلوم
[[رده:ادیان و مذاهب]]
[[رده:ادیان]]
[[رده:مذاهب و فرق]]