نمایش مبدأ برای معماری آب انبار


'''آب انبار،''' خزانه‌اي سرپوشيده است كه در آن آب را انبار مي‌كنند.

پهلوي: وَرم<sup>1</sup> عربي + پارسي: حوض انبار . يزدي (آبكار)<sup>2</sup> كردي: ؟<sup>3</sup> گيلكي: اوشال (آب‌چال). واژه‌هاي برابر: آبگير، آبچال، آبجاي، آبدان.

پيشينه: از گذشته‌هاي دور مردم از گودال‌هايي كه خود به خود از آب باران پر مي‌شدند، بهره‌گيري مي‌كردند. تا اين‌كه در سرزمين‌هاي گرمسيري كه دسترسي به آب در سراسر سال ميسر نبود مردم به ساخت خزانه‌هايي براي انبار آب دست زدند. آب انبارها در ايران، مصر، و ميانرودان (بين‌النهرين) و در يونان و روم داراي پيشينه‌اي كهن هستند.<sup>4</sup>

بخشي بزرگ از كشور ايران چون كه آب بوده، همواره آب از ارزش والايي برخوردار بوده و مردم نيايشگاه‌هاي بزرگي را براي نيايش ايزد نگهبان آب، آناهيتا بر پا مي‌كردند. پس از اسلام بسياي از مردم خير در گذر شهرها و روستاها دست به ساخت آب انبار مي‌زدند.

گونه‌ها: آب انبارها را مي‌توان بسته به جاي ساخت آن‌ها اين گونه دسته‌بندي كرد:

الف ـ آب انبارهاي شهري ب ـ آب انبارهاي روستايي پ ـ آب انبار كشتزاري كه به آن آب انبار دستي مي‌گويند. ت ـ آب انبار ميان راهي.

فضاها و بخش‌ها: آب انبارها به ويژه گونة شهري آن‌ها داراي اين فضاها و بخش‌ها هستند:

1- سردر: كه راه دسترسي به پاشير است و به گذر عمومي مردم باز مي‌شود.

2ـ پلكان يا ارچين يا راچونه: كه از سردر يكراست و بدون پاگرد و پيچ به پاشير مي‌رسد تا نور بيرون هم بتواند كمي پاشير را روشن كند. گاه برخي آب انبارها دو پلكان براي خزانه دارند.

3- پاشير: كه فضايي است در كنار خزانه درون زمين كه شير آب انبار از ديوارة آن بيرون زده و زير شير يك حوضچه است. شير آب معمولاً بالاتر از كف خزانه است تا گل و لاي ته آن بدان راه نيابد.

4- خزانه: كه گاه استوانه‌اي و گاه چهار گوشه و ستون‌دار است يا ريخت‌هاي ديگري چون مخروطي و... خزانه درون زمين كنده مي‌شود تا آب خنك بماند و ديوارة آن بتواند در برابر فشار آب پايداري كند. معمولاً خزانه داراي چند بادگير است كه يكي دَم و ديگري بازدم دارد تا آب خنك بماند.

روش ساخت: آب انبارها را به دو روش ريخته‌اي و روش گودبرداري مي‌سازد.<sup>5</sup>

'''مآخذ:'''

# فره‌وشي، بهرام. '''''فرهنگ فارسي به پهلوي'''''.
# پيرنيا، محمدكريم. '''''آشنايي با معماري ايران'''''. ص 233.
# بابان، شكرا... . '''''فرهنگ فارسي، كردي'''''. 
# فرشاد، مهدي. '''''تاريخ مهندسي در ايران'''''. ص217.
# ورجاوند، پرويز. '''''معماري ايران'''''. محمد يوسف كياني. ص156 (خلاصه شده). <br />محمدعلی رنجبر کرمانی

[[رده:معماری]]