نمایش مبدأ برای موزه مردم شناسی

در سومین جلسه مجلس مشورتی نهضت معارفی [[سلسله پهلوی|روزگار پهلوی]] اول که در ششم اسفند 1314 تشکیل شد، دکتر بدیع الزّمان فروزانفر از استاد [https://literature.ut.ac.ir/ دانشکده ادبیات دانشگاه تهران] ضرورت تأسیس «موزه انسان‌شناسی» را مطرح کرد<ref>'''''تعلیم و تربیت'''''. ش1، فروردین 1315، ص27.</ref> و در سخنانی زیر عنوان «وظایف موزه انسان‌شناسی»، سازمان و وظایف موزه را بیان داشت<ref>   '''''تعلیم و تربیت'''''. ش1، فروردین 1315، ص94- 97.</ref>. در 1315 طی متحدالمال‌هایی از رؤسای معارف و اوقاف استان‌های مختلف گردآوری و ارسال اشیاء مورد نیاز موزه خواسته شد<ref>'''''تعلیم''''' '''''و''''' '''''تربیت'''''. ش3، خرداد 1315، ص241-242.</ref>. همچنین نقشه موزه نژادشناسی وابسته به «مؤسسه نژادشناسی» تدوین گردید. در طرح یاد شده موزه به دو قسمت «اشیاء مرئی» و «آرشیوها» تقسیم شده بود<ref> '''''تعلیم و تربیت. ش3، خرداد 1315،''''' .ص242-245.</ref>. 

در پائیز 1316 که اساسنامه «مؤسسه مردم‌شناسی» به تصویب شورای عالی معارف رسید، «موزه» نیز در آن پیش‌بینی شده بود<ref> '''''تعلیم''''' '''''و''''' '''''تربیت'''''. ش9 و 10، آذر و دی 1316، ص583.</ref>. مؤسسه مردم‌‌شناسی و موزه آن کمی بعد به «بنگاه مردم‌شناسی» تغییر نام داد. بنگاه مردم‌شناسی به کار موزه رونق بخشید و افرادی برای گردآوری اشیاء مورد نیاز روانه شهرستان‌ها کرد و مواد لازم را فراهم ساخت<ref name=":0">آموزش و پرورش ش9، آذر 1317، ص 6.</ref>. بنگاه و موزه مردم‌شناسی شماره 9 مجله آموزش و پرورش را به «ویژه‌نامه مردم‌شناسی» اختصاص داد که دکتر هاز مقاله‌ای به نام «موزه‌های بزرگ اتنوگرافی» در آن‌جا به چاپ رساند. این ویژه‌نامه در بردارنده سلسله سخنرانی‌هایی بود که در محل موزه و بنگاه مردم‌شناسی ایراد شدند<ref name=":0" />. 

موزه مردم‌شناسی در دهه 20 به فعالیت خود ادامه داد و تا 1328 توانست مجسمه‌هایی برای نمایش لباس اقوام ایرانی بسازد و بسیاری از ابزار زندگی روزمره طبقات مختلف جامعه ایران در روزگار [[قاجاریه|قاجار]] و [[سلسله پهلوی|پهلوی]] را گردآوری، طبقه‌بندی و به نمایش بگذارد.<ref>آموزش و پرورش ش10، تیر 1328، ص34.</ref> در 1329 به «اداره کل هنرهای زیبا» پیوست و «اداره موزه‌ها و [[فرهنگ عامه]]» نام گرفت که در سال‌های بعد تا سطح «اداره کل» ارتقا یافت<ref>دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی فرهنگی وزارت فرهنگ و هنر، '''''تاریخچه وزارت فرهنگ و هنر'''''. تهران: معاونت طرح و بررسی‌های وزارت فرهنگ و هنر 1357، ج1، ص22.</ref><ref>'''''ایران در عصر پهلوی (پیشرفت‌های فرهنگی و هنری)'''''، تهران: واحد طرح و بررسی‌های سازمان نمایشگاه‌های بین‌المللی ایران 1355، ج3، ص856.</ref>. علی هانیبال محقق روسی الاصلی که پس از انقلاب بلشویکی به ایران آمد، در دهه‌های 20 و 30 به کار موزه مردم‌شناسی و گرد‌آوری فرهنگ عامه رونق بخشید و «مجله مردم‌‌شناسی»<sup>*</sup> را منتشر کرد<ref>خلیقی، محمود. «مقدمه». '''''مردم‌شناسی و فرهنگ عامه'''''. ش1، تابستان 1354، ص13.</ref><ref>افشار، ایرج. '''''«هدایت و نظام گرد‌آوری فرهنگ مردم ایران از زبان ایرج افشار».''''' فرهنگ مردم، سال 2، ش1، بهار 1382، ص13-14.</ref>. اداره کل هنرهای زیبا در 1338 – 1343 موزه‌های مردم‌شناسی [[استان قزوین|قزوین]]، [[گرگان]]، [[آبادان]] و [[تبریز]] را تأسیس کرد<ref>'''''ایران در عصر پهلوی''''' (پیشرفت‌های فرهنگی و هنری)، ج3، ص862.</ref>. سال 1343 که وزارت فرهنگ و هنر تشکیل شد، موزه مردم‌شناسی هم به این وزارتخانه منتقل گردید و تا 1352 وابسته به اداره کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه بود ولی در این سال به «اداره کل موزه‌های» وزارت فرهنگ و هنر انتقال یافت و تا [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] به فعالیت خود ادامه داد<ref>دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی فرهنگی وزارت فرهنگ و هنر، '''''تاریخچه وزارت فرهنگ و هنر'''''. ج1، ص23-31، 118.</ref>. پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] موزه‌های مردم‌شناسی در سازمان میراث فرهنگی کشور ساماندهی شدند و امروزه موزه مردم‌شناسی در مجموعه [[کاخ گلستان]] فعالیت می‌کند. همچنین در بیشتر شهرستان‌های کشور موزه مردم‌شناسی برپاست.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[فرهنگ عامه]]
* [[انقلاب اسلامی ایران]]
* [[کاخ گلستان]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
حمیدرضا دالوند
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
[[رده:مردم شناسی]]