نمایش مبدأ برای میرزا یوسف خان اعتصامی

 
'''اعتصامی، میرزا یوسف‌خان.''' (1296ق/ 1879م – 1316). نویسنده، مترجم، ادیب، کتابدار، و از بنیان‌گزاران نخستین چاپخانه‌های سربی در ایران، رئیس کتابخانه مجلس شورای ملی و از گردانندگان کتابخانه تربیت تبریر. وی که در زمان حیات پدر به اعتصام دفتر و پس از فوت او به اعتصام‌الملک آشتیانی شهرت داشت، در [[تبریز|شهر تبریز]] به دنیا آمد. یوسف از ابتدای کودکی زیر نظر پدر به فراگیری زبان و ادبیات فارسی، عربی، ترکی، و فرانسوی پرداخت. در جوانی به آموختن فقه، اصول، منطق، و کلام مشغول شد و در نگارش نستعلیق، نسخ، شکسته، و سیاق مهارت یافت<ref>دهخدا، علی‌اکبر. '''''«تاریخچه زندگانی پدر شاعر». یادنامه پروین اعتصامی.''''' به کوشش علی دهباشی، تهران: دنیای مادر، 1370، ص 164</ref><ref>میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران'''''. تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1376،جلد 1، ص 185-189.</ref>. نخستین اثر او مقدمه‌ای است که در هفده سالگی بر کتاب ''چند بیت در مصیبت آل‌عبا''، اثر میرزا علی ادیب خلوت، نوشت و در 1311ق/ 1893م در [[تبریز]] چاپ شد<ref>میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران'''''. تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1376، جلد 1، ص.187.</ref>.  

در 1318ق/ 1900م در شهر [[تبریز]] یک [[چاپ و چاپخانه|چاپخانه]] حروف سُربی در [[تبریز|شهر تبریز]] بنا نهاد که از نظر قدمت دومین [[چاپ سربی|چاپخانه سُربی]] این شهر محسوب می‌شد. یوسف اعتصامی، مترجم توانایی در زبان عربی بود و کتاب‌های خدعه و عشق، سفینه غوّاصه، و تیره‌بختان را از زبان فرانسوی به فارسی ترجمه کرد. علاقه بیش از حد یوسف اعتصامی به ترجمه و تألیف، او را از مشاغل دولتی بر حذر می‌داشت.  

وی در 1320- 1321ق/ 1902- 1903م به کمک سیدحسن تقی‌زاده، سیدحسن عدالت و محمدعلی تربیت مجله گنجینه فنون را در [[تبریز]] منتشر ساخت و هشت سال بعد مجله ''بهار'' را در دوازده شماره در [[استان تهران|تهران]] منتشر ساخت<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: زوّار، 1372، ص 114</ref><ref name=":0">دهخدا، علی‌اکبر. '''''«تاریخچه زندگانی پدر شاعر». یادنامه پروین اعتصامی.''''' به کوشش علی دهباشی، تهران: دنیای مادر، 1370، ص. 204.</ref>. با تأسیس و تشکیل کتابخانه [[مجلس  شورای ملی]]، اعتصامی عهده‌دار ریاست آن کتابخانه شد و حکم ریاست کتابخانه مجلس در اول فروردین 1305ش برای وی صادر گردید<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: زوّار، 1372، ص 113.</ref><ref name=":0" />، و تا پایان عمر ریاست آن‌جا را برعهده داشت.  

حضور یوسف اعتصامی در کتابخانه مجلس سبب شد که بسیاری از دوستانش که همگی از ادیبان بزرگ زمان بودند، در آن کتابخانه گرد هم آیند و آن‌جا را تبدیل به کانون ادبی کنند<ref>میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران'''''. تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1376، جلد 1،ص 199.</ref>. وی مدت یک سال (1299- 1300ش) ریاست «اداره تألیفات وزارت معارف» را نیز برعهده داشت. در 1327- 1328ق/ 1909- 1910م، یعنی در ابتدای ورود به تهران، مدتی ریاست [[کتابخانه سلطنتی]] را برعهده داشت و به گفته بدری آتابای وی ششمین رئیس آن کتابخانه محسوب می‌شد<ref>میرانصاری، علی. '''''اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران'''''. تهران: سازمان اسناد ملی ایران، 1376، جلد 1، ص.199-206.</ref>. در زمانی که یوسف اعتصامی ریاست کتابخانه [[مجلس شورای ملی]] را برعهده داشت دو جلد از فهرست نسخ خطی کتابخانه [[مجلس شورای ملی]] توسط وی به چاپ رسید. بنا به گفته علی‌اکبر دهخدا جلد سوم هم زیر چاپ بود که وی چشم از جهان فروبست<ref>دهخدا، علی‌اکبر. '''''«تاریخچه زندگانی پدر شاعر». یادنامه پروین اعتصامی.''''' به کوشش علی دهباشی، تهران: دنیای مادر، 1370، ص 167.</ref>. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[ابن مسکویه]]
* [[چاپ سربی]]
* [[چاپ و چاپخانه]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
مژده کمالی فرد

تلخیص نرگس نشاط
[[index.php?title=رده:رسانه ها و ارتباطات]]
[[رده:ارتباطات]]